สังฆาทิเสส สิกขาบทที่ ๙ เรื่องภิกษุณีอันเตวาสินีของภิกษุณีถุลลนันทา เล่ม ๓

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๙

ว่าด้วยภิกษุณีอยู่คลุกคลีกัน

เรื่องภิกษุณีอันเตวาสินีของภิกษุณีถุลลนันทา

{๗๗} [๗๒๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวกภิกษุณีอันเตวาสินีของภิกษุณีถุลลนันทาชอบคลุกคลีกันมีอาจาระ เลวทรามมีชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกันบรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุณีจึงได้อยู่คลุกคลีกัน มีอาจาระเลวทราม มีชื่อเสียงไม่ดี มี อาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกัน เล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีทั้งหลายอยู่คลุกคลีกัน มีอาจาระเลวทราม มี ชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษ ของกันและกัน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ชอบอยู่คลุกคลีกันมีอาจาระเลวทรามมีชื่อเสียง ไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกัน และกันเล่า การกระทำของภิกษุณีเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใส ของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๗๒๒] อนึ่ง ภิกษุณีทั้งหลายอยู่คลุกคลีกัน มีอาจาระเลวทราม มี ชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิด โทษของกันและกัน ภิกษุณีเหล่านั้นอันภิกษุณีทั้งหลายพึงว่ากล่าวอย่าง นี้ว่า ‘พี่น้องหญิงทั้งหลายแล อยู่คลุกคลีกัน มีอาจาระเลวทราม มี ชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิด โทษของกันและกัน แม่เจ้าทั้งหลายจงแยกกันอยู่เถิด สงฆ์ย่อมสรรเสริญ การแยกกันอยู่ของพี่น้องหญิงทั้งหลายเท่านั้น’ ภิกษุณีเหล่านั้นถูก ภิกษุณีทั้งหลายว่ากล่าวอยู่อย่างนี้ยังยืนยันอยู่อย่างนั้นแล ภิกษุณีเหล่า นั้นอันภิกษุณีทั้งหลายพึงสวดสมนุภาสน์กว่าจะครบสามจบเพื่อให้สละ เรื่องนั้น หากเธอเหล่านั้นลูกสวดสมนุภาสน์กว่าจะครบสามจบอยู่สละ เรื่องนั้นได้ การสละได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากเธอเหล่านั้นไม่ยอม สละ ภิกษุณีแม้เหล่านี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสชื่อนิสสารณียะ มีอันให้ ต้องอาบัติในเมื่อสวดสมนุภาสน์ครบสามจบ

สิกขาบทวิภังค์

{๗๘} [๗๒๓] คำว่า อนึ่ง...ภิกษุณีทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสหมาย ถึงสตรีผู้อุปสมบทแล้ว

คำว่า อยู่คลุกคลีกัน คือ อยู่คลุกคลีด้วยการคลุกคลีทางกายและทาง วาจาอันไม่สมควร

คำว่า มีอาจาระเลวทราม คือ ประกอบด้วยความประพฤติที่เลว

คำว่า มีชื่อเสียงไม่ดี คือ อื้อฉาวด้วยเสียงเล่าลือที่เสียหาย

คำว่า มีอาชีวะไม่ชอบ คือ เลี้ยงชีวิตด้วยมิจฉาชีพต่ำช้า

คำว่า มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ คือ เมื่อสงฆ์ทำการลงโทษเพื่อนกัน ก็คัดค้าน

คำว่า ชอบปกปิดโทษของกันและกัน คือ ปกปิดความผิดกันและกัน

{๗๙}คำว่า ภิกษุณีเหล่านั้น ได้แก่ ภิกษุณีพวกที่อยู่คลุกคลีกัน

คำว่า อันภิกษุณีทั้งหลาย ได้แก่ ภิกษุณีเหล่าอื่น คือ ภิกษุณีที่ได้ เห็นที่ได้ยินพึงว่ากล่าวว่า‘พี่น้องหญิงทั้งหลายอยู่คลุกคลีกันมีอาจาระ เลวทรามมีชื่อเสียงไม่ดีมีอาชีวะไม่ชอบมักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกัน แม่เจ้าทั้งหลายจงแยกกันอยู่เถิด สงฆ์ย่อม สรรเสริญการแยกกันอยู่ของพี่น้องหญิงทั้งหลายเท่านั้น’พึงว่ากล่าวแม้ ครั้งที่ ๒ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๓ หากเธอเหล่านั้นสละได้ การสละได้ อย่างนี้ นั่นเป็นการดีหากเธอเหล่านั้นไม่ยอมสละต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุณีทั้งหลายทราบแล้วไม่ว่ากล่าว ต้องอาบัติทุกกฏภิกษุณีเหล่านั้นอันภิกษุณีทั้งหลายพึงคุมตัวมาสู่แม้ท่ามกลางสงฆ์ แล้วว่ากล่าวว่า ‘พี่น้องหญิงทั้งหลายอยู่คลุกคลีกัน มีอาจาระเลวทราม มี ชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษ ของกันและกันแม่เจ้าทั้งหลายจงแยกกันอยู่เถิดสงฆ์ย่อมสรรเสริญ การแยกกันอยู่ของพี่น้องหญิงทั้งหลายเท่านั้น’ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๒ พึง ว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๓ หากเธอเหล่านั้นสละได้ การสละได้อย่างนี้ นั่น เป็นการดี หากเธอเหล่านั้นไม่ยอมสละ ต้องอาบัติทุกกฏ

วิธีสวดสมนุภาสน์

ภิกษุณีนั้นอันภิกษุณีสงฆ์พึงสวดสมนุภาสน์ {๘๐}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แล สมนุภาสน์นั้นพึงสวดอย่างนี้

ภิกษุณีผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติจตุตถ กรรมวาจา ดังนี้

กรรมวาจาสวดสมนุภาสน์

[๗๒๔] ‘แม่เจ้าเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุณีชื่อนี้และชื่อนี้ อยู่คลุกคลีกัน มีอาจาระเลวทราม มีชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มัก เบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกัน เธอเหล่านั้นยังไม่ ยอมสละเรื่องนั้นถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสวด สมนุภาสน์ภิกษุณีชื่อนี้และชื่อนี้เพื่อให้สละเรื่องนั้น นี้เป็นญัตติแม่เจ้าเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุณีชื่อนี้และชื่อนี้อยู่คลุกคลี กัน มีอาจาระเลวทราม มีชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียน ภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกัน เธอเหล่านั้นยังไม่ยอมสละ เรื่องนั้นสงฆ์สวดสมนุภาสน์ภิกษุณีทั้งหลายชื่อนี้และชื่อนี้เพื่อให้สละ เรื่องนั้น การสวดสมนุภาสน์ภิกษุณีทั้งหลายชื่อนี้และชื่อนี้เพื่อให้สละเรื่อง นั้นชอบใจแก่แม่เจ้าผู้ใด แม่เจ้าผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่แม่เจ้าผู้ใด แม่เจ้าผู้ นั้นพึงทักท้วงข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๒ ...

ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓ ...

ภิกษุณีทั้งหลายชื่อนี้และชื่อนี้อันสงฆ์สวดสมนุภาสน์แล้วเพื่อให้สละ เรื่องนั้นชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วย อาการอย่างนี้,

{๘๑}จบญัตติ ภิกษุณีเหล่านั้นต้องอาบัติทุกกฏ จบกรรมวาจา ๒ ครั้ง ต้องอาบัติถุลลัจจัย ๒ ตัว จบกรรมวาจาครั้งสุดท้าย ต้องอาบัติสังฆาทิเสส เมื่อภิกษุณีต้องอาบัติสังฆาทิเสส อาบัติทุกกฏเพราะญัตติ อาบัติถุลลัจจัย เพราะกรรมวาจา ๒ ครั้งย่อมระงับไป

จะสวดสมนุภาสน์ภิกษุณี ๒-๓ รูปคราวเดียวกันก็ได้ไม่พึงสวด สมนุภาสน์ภิกษุณีมากกว่านั้น

{๘๒}คำว่า ภิกษุณีแม้เหล่านี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเทียบเคียงภิกษุณีรูป ก่อน ๆ

คำว่า มีอันให้ต้องอาบัติในเมื่อสวดสมนุภาสน์ครบสามจบ คือ ต้อง อาบัติเพราะสวดสมนุภาสน์จบครั้งที่ ๓ ไม่ใช่ต้องพร้อมกับการล่วงวัตถุ คำว่า นิสสารณียะ ได้แก่ ถูกขับออกจากหมู่คำว่า สังฆาทิเสส ความว่า สงฆ์เท่านั้นให้มานัต ... แม้เพราะเหตุนั้น จึงตรัสว่า สังฆาทิเสส

บทภาชนีย์

ติกสังฆาทิเสส

{๘๓} [๗๒๕] กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ไม่สละ ต้อง อาบัติสังฆาทิเสส กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย ไม่สละ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ไม่สละ ต้องอาบัติ สังฆาทิเสส

ติกทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ไม่สละ ต้องอาบัติ ทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย ไม่สละ ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ไม่สละ ต้อง อาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๘๔} [๗๒๖] ภิกษุณียังไม่ถูกสวดสมนุภาสน์ ๑ ภิกษุณียอมสละ ๑ ภิกษุณี ผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีมีจิตฟุ้งซ่าน ๑ ภิกษุณีกระสับกระส่ายเพราะเวทนา ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๙

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑๐

ว่าด้วยภิกษุณียุให้ภิกษุณีอื่นอยู่คลุกคลีกันได้

เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา

{๘๕} [๗๒๗]โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีถุลลนันทากล่าวกะภิกษุณีทั้งหลายผู้ถูกสงฆ์สวดสมนุภาสน์แล้ว อย่างนี้ว่า “แม่เจ้าทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงอยู่คลุกคลีกันเถิด อย่าต่าง คนต่างอยู่เลย ภิกษุณีแม้เหล่าอื่นที่มีอาจาระเช่นนี้ มีชื่อเสียงเช่นนี้ มี อาชีวะเช่นนี้ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกัน ก็ ยังมีอยู่ในหมู่สงฆ์ ไม่เห็นสงฆ์ว่าอะไรภิกษุณีเหล่านั้น สงฆ์ว่ากล่าวพวก ท่านเท่านั้นด้วยความดูหมิ่น ด้วยความดูแคลน ด้วยความไม่พอใจ ด้วย ความขู่เข็ญเพราะพวกท่านเป็นคนอ่อนแออย่างนี้ว่า ‘พี่น้องหญิง ทั้งหลายอยู่คลุกคลีกัน มีอาจาระเลวทราม มีชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกัน แม่เจ้าทั้งหลาย จงแยกกันอยู่เถิดสงฆ์ย่อมสรรเสริญการแยกกันอยู่ของพี่น้องหญิง ทั้งหลายเท่านั้น’ ดังนี้”