สิกขาบทที่ ๑๐ เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา เล่ม ๓

อนาปัตติวาร

{๘๔} [๗๒๖] ภิกษุณียังไม่ถูกสวดสมนุภาสน์ ๑ ภิกษุณียอมสละ ๑ ภิกษุณี ผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีมีจิตฟุ้งซ่าน ๑ ภิกษุณีกระสับกระส่ายเพราะเวทนา ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๙

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑๐

ว่าด้วยภิกษุณียุให้ภิกษุณีอื่นอยู่คลุกคลีกันได้

เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา

{๘๕} [๗๒๗]โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีถุลลนันทากล่าวกะภิกษุณีทั้งหลายผู้ถูกสงฆ์สวดสมนุภาสน์แล้ว อย่างนี้ว่า “แม่เจ้าทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงอยู่คลุกคลีกันเถิด อย่าต่าง คนต่างอยู่เลย ภิกษุณีแม้เหล่าอื่นที่มีอาจาระเช่นนี้ มีชื่อเสียงเช่นนี้ มี อาชีวะเช่นนี้ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกัน ก็ ยังมีอยู่ในหมู่สงฆ์ ไม่เห็นสงฆ์ว่าอะไรภิกษุณีเหล่านั้น สงฆ์ว่ากล่าวพวก ท่านเท่านั้นด้วยความดูหมิ่น ด้วยความดูแคลน ด้วยความไม่พอใจ ด้วย ความขู่เข็ญเพราะพวกท่านเป็นคนอ่อนแออย่างนี้ว่า ‘พี่น้องหญิง ทั้งหลายอยู่คลุกคลีกัน มีอาจาระเลวทราม มีชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกัน แม่เจ้าทั้งหลาย จงแยกกันอยู่เถิดสงฆ์ย่อมสรรเสริญการแยกกันอยู่ของพี่น้องหญิง ทั้งหลายเท่านั้น’ ดังนี้”

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าถุลลนันทาจึงได้กล่าวกะภิกษุณีทั้งหลายผู้ถูกสงฆ์สวดสมภาสน์ แล้วอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้าทั้งหลายจงอยู่คลุกคลีกันเถิด อย่าต่างคนต่างอยู่เลย ... แม่เจ้าทั้งหลายจงแยกกันอยู่เถิด สงฆ์ย่อมสรรเสริญการแยกกันอยู่ของ พี่น้องหญิงทั้งหลายเท่านั้น, ดังนี้เล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลายทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทากล่าวกะภิกษุณีทั้งหลายผู้ถูกสงฆ์ สวดสมนุภาสน์แล้วอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้าทั้งหลายจงอยู่คลุกคลีกันเถิด อย่า ต่างคนต่างอยู่เลย ... แม่เจ้าทั้งหลายจงแยกกันอยู่เถิด สงฆ์ย่อมสรรเสริญ การแยกกันอยู่ของพี่น้องหญิงทั้งหลายเท่านั้น, ดังนี้ จริงหรือ,,ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า,,

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีถุลลนันทาจึงได้กล่าวกะภิกษุณีทั้งหลายผู้ถูกสงฆ์สวดสมนุภาสน์แล้ว อย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้าทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงอยู่คลุกคลีกันเถิด อย่าต่าง คนต่างอยู่เลย ... แม่เจ้าทั้งหลายจงแยกกันอยู่เถิด สงฆ์ย่อมสรรเสริญการ แยกกันอยู่ของพี่น้องหญิงทั้งหลายเท่านั้น, ดังนี้เล่า การกระทำของภิกษุณี ถุลลนันทานั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๗๒๘] อนึ่ง ภิกษุณีใดกล่าวอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้าทั้งหลาย ท่าน ทั้งหลายจงอยู่คลุกคลีกันเถิด อย่าต่างคนต่างอยู่เลย ภิกษุณีแม้เหล่าอื่น

ที่มีอาจาระเช่นนี้ มีชื่อเสียงเช่นนี้ มีอาชีวะเช่นนี้ มักเบียดเบียน ภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกัน ก็ยังมีในสงฆ์ สงฆ์ยังไม่ ว่ากล่าวอะไรภิกษุณีเหล่านั้น สงฆ์ว่ากล่าวพวกท่านเท่านั้นด้วยความ ดูหมิ่น ด้วยความดูแคลน ด้วยความไม่พอใจ ด้วยความขู่เข็ญ เพราะ พวกท่านเป็นคนอ่อนแอ อย่างนี้ว่า ‘พี่น้องหญิงทั้งหลายแลอยู่คลุกคลี กัน มีอาจาระเลวทราม มีชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียน ภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกัน แม่เจ้าทั้งหลายจงแยกกัน อยู่เถิด สงฆ์ย่อมสรรเสริญการแยกกันอยู่ของพี่น้องหญิงทั้งหลายเท่านั้น’ ดังนี้ ภิกษุณีนั้นอันภิกษุณีทั้งหลายพึงว่ากล่าวอย่างนี้ว่า

‘แม่เจ้าอย่าได้ กล่าวอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้าทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงอยู่คลุกคลีกันเถิด อย่า ต่างคนต่างอยู่เลย ภิกษุณีแม้เหล่าอื่นที่มีอาจาระเช่นนี้ มีชื่อเสียงเช่นนี้ มีอาชีวะเช่นนี้ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและ กัน ก็ยังมีในสงฆ์ สงฆ์ยังไม่ว่ากล่าวอะไรภิกษุณีเหล่านั้น สงฆ์ว่ากล่าว พวกท่านเท่านั้นด้วยความดูหมิ่น ด้วยความดูแคลน ด้วยความไม่พอใจ ด้วยความขู่เข็ญ เพราะพวกท่านเป็นคนอ่อนแอ อย่างนี้ว่า ‘พี่น้องหญิง ทั้งหลายอยู่คลุกคลีกัน มีอาจาระเลวทราม มีชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกัน แม่เจ้า ทั้งหลายจงแยกกันอยู่เถิด สงฆ์ย่อมสรรเสริญการแยกกันอยู่ของพี่น้อง หญิงทั้งหลายเท่านั้น’ ดังนี้’ และภิกษุณีนั้นอันภิกษุณีทั้งหลายว่ากล่าว อยู่อย่างนี้ ยังยืนยันอยู่อย่างนั้นเทียว ภิกษุณีนั้นอันภิกษุณีทั้งหลายพึง สวดสมนุภาสน์กว่าจะครบสามจบ หากนางถูกสวดสมนุภาสน์กว่าจะ ครบสามจบอยู่สละเรื่องนั้นได้ การสละได้อย่างนี้ นั้นเป็นการดี หาก นางไม่ยอมสละ ภิกษุณีแม้นี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสชื่อนิสสารณียะ มี อันให้ต้องอาบัติในเมื่อสวดสมนุภาสน์ครบสามจบ

สิกขาบทวิภังค์

{๘๖} [๗๒๙] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

คำว่า กล่าวอย่างนี้ คือ กล่าวว่า ‘แม่เจ้าทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจง อยู่คลุกคลีกันเถิด อย่าต่างคนต่างอยู่เลย ภิกษุณีแม้เหล่าอื่นที่มีอาจาระ เช่นนี้ มีชื่อเสียงเช่นนี้ มีอาชีวะเช่นนี้ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบ ปกปิดโทษของกันและกันก็ยังมีในสงฆ์สงฆ์ยังไม่ว่ากล่าวอะไรภิกษุณี เหล่านั้น สงฆ์ว่ากล่าวพวกท่านเท่านั้น’คำว่า ด้วยความดูหมิ่น ได้แก่ ด้วยการดูถูก

คำว่า ด้วยความดูแคลน ได้แก่ ด้วยการเย้ยหยัน

คำว่า ด้วยความไม่พอใจ ได้แก่ ด้วยการโกรธเคือง

คำว่า ด้วยความขู่เข็ญ ได้แก่ ด้วยการกำราบ

คำว่า เพราะพวกท่านเป็นคนอ่อนแอ คือ เพราะไม่มีพวก

สงฆ์ว่าอย่างนี้ว่า ‘พี่น้องหญิงทั้งหลายแลอยู่คลุกคลีกัน มีอาจาระ เลวทราม มีชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบ ปกปิดโทษของกันและกันแม่เจ้าทั้งหลายจงแยกกันอยู่เถิดสงฆ์ย่อม สรรเสริญการแยกกันอยู่ของพี่น้องหญิงทั้งหลายเท่านั้น’คำว่า ภิกษุณีนั้น ได้แก่ ภิกษุณีรูปที่มักกล่าวอย่างนั้น

คำว่า อันภิกษุณีทั้งหลาย ได้แก่ ภิกษุณีเหล่าอื่น คือ ภิกษุณีที่ได้เห็น ที่ได้ยิน พึงว่ากล่าวว่า ‘แม่เจ้าอย่าได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้าทั้งหลายจง อยู่คลุกคลีกันเถิด อย่าต่างคนต่างอยู่เลย ... แม่เจ้าทั้งหลายจงแยกกันอยู่เถิด สงฆ์ย่อมสรรเสริญการแยกกันอยู่ของพี่น้องหญิงทั้งหลายอย่างเดียว’ ดังนี้’ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๒พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๓หากนางสละได้ การ

สละได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากนางไม่ยอมสละ ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุณี ทั้งหลายทราบแล้วไม่ว่ากล่าว ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุณีนั้นอันภิกษุณีทั้งหลายพึงคุมตัวมาสู่แม้ท่ามกลางสงฆ์แล้ว ว่ากล่าวว่า ‘แม่เจ้า ท่านอย่าได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้าทั้งหลาย ท่าน ทั้งหลายจงอยู่คลุกคลีกันเถิด อย่าต่างคนต่างอยู่เลย ... แม่เจ้าทั้งหลาย จงแยกกันอยู่เถิดสงฆ์ย่อมสรรเสริญการแยกกันอยู่ของพี่น้องหญิง ทั้งหลายเท่านั้น’ ดังนี้ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๒ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๓ หากนางสละได้ การสละได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากนางไม่ยอมสละ ต้องอาบัติทุกกฏ

วิธีสวดสมนุภาสน์

ภิกษุณีนั้นอันภิกษุณีสงฆ์พึงสวดสมนุภาสน์ {๘๗}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แล สมนุภาสน์นั้นพึงสวดอย่างนี้

อันภิกษุณีผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติจตุตถกรรม วาจา ดังนี้

กรรมวาจาสวดสมนุภาสน์

[๗๓๐] ‘แม่เจ้าเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุณีชื่อนี้รูปนี้กล่าว กะภิกษุณีทั้งหลายผู้ถูกสงฆ์สวดสมนุภาสน์แล้วอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้าทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงอยู่คลุกคลีกันเถิดอย่าต่างคนต่างอยู่เลยภิกษุณีแม้ เหล่าอื่นที่มีอาจาระเช่นนี้ มีชื่อเสียงเช่นนี้ มีอาชีวะเช่นนี้ มักเบียดเบียน ภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกัน ก็ยังมีในสงฆ์ สงฆ์ยังไม่ว่า กล่าวอะไรภิกษุณีเหล่านั้น สงฆ์ว่ากล่าวพวกท่านเท่านั้นด้วยความดูหมิ่น ด้วยความดูแคลน ด้วยความไม่พอใจ ด้วยความขู่เข็ญ เพราะพวกท่าน เป็นคนอ่อนแออย่างนี้ว่า ‘พี่น้องหญิงทั้งหลายแลอยู่คลุกคลีกัน มีอาจาระ เลวทราม มีชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบ

ปกปิดโทษของกันและกันแม่เจ้าทั้งหลายจงแยกกันอยู่เถิด สงฆ์ย่อม สรรเสริญการแยกกันอยู่ของพี่น้องหญิงทั้งหลายเท่านั้น, ดังนี้’ นางยังไม่ ยอมสละเรื่องนั้นถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้วสงฆ์พึงสวด สมนุภาสน์ภิกษุณีชื่อนี้เพื่อให้สละเรื่องนั้น นี่เป็นญัตติ

แม่เจ้าทั้งหลาย ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุณีชื่อนี้รูปนี้กล่าวกะ ภิกษุณีทั้งหลายผู้ถูกสงฆ์สวดสมนุภาสน์แล้วอย่างนี้ว่า‘แม่เจ้าทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงอยู่คลุกคลีกันเถิด อย่าต่างคนต่างอยู่เลย ภิกษุณีแม้เหล่าอื่น ที่มีอาจาระเช่นนี้ มีชื่อเสียงเช่นนี้ มีอาชีวะเช่นนี้ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกันก็ยังมีในสงฆ์สงฆ์ยังไม่ว่ากล่าวอะไร ภิกษุณีเหล่านั้น สงฆ์ว่ากล่าวพวกท่านเท่านั้นด้วยความดูหมิ่น ด้วยความ ดูแคลน ด้วยความไม่พอใจ ด้วยความขู่เข็ญ เพราะพวกท่านเป็นคนอ่อนแอ อย่างนี้ว่า ‘พี่น้องหญิงทั้งหลายแลอยู่คลุกคลีกัน มีอาจาระเลวทราม มี ชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษ ของกันและกัน แม่เจ้าทั้งหลายจงแยกกันอยู่เถิด สงฆ์ย่อมสรรเสริญการ แยกกันอยู่ของพี่น้องหญิงทั้งหลายเท่านั้น’ ดังนี้’ นางยังไม่ยอมสละเรื่องนั้น สงฆ์สวดสมนุภาสน์ภิกษุณีชื่อนี้เพื่อให้สละเรื่องนั้น การสวดสมนุภาสน์ ภิกษุณีชื่อนี้เพื่อให้สละเรื่องนั้นชอบใจแก่แม่เจ้าผู้ใด แม่เจ้าผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ ชอบใจแก่แม่เจ้าผู้ใด แม่เจ้าผู้นั้นพึงทักท้วงข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๒ ...

ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓ ...

ภิกษุณีชื่อนี้อันสงฆ์สวดสมนุภาสน์แล้วเพื่อให้สละเรื่องนั้นชอบใจ แก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้’

{๘๘}จบญัตติ ภิกษุณีนั้นต้องอาบัติทุกกฏ จบกรรมวาจา ๒ ครั้ง ต้อง อาบัติถุลลัจจัย ๒ ตัว จบกรรมวาจาครั้งสุดท้าย ต้องอาบัติสังฆาทิเสส เมื่อภิกษุณีต้องอาบัติสังฆาทิเสส อาบัติทุกกฏเพราะญัตติ อาบัติถุลลัจจัย เพราะกรรมวาจา ๒ ครั้งย่อมระงับไป

{๘๙}คำว่า ภิกษุณีแม้นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเทียบเคียงภิกษุณีรูปก่อน ๆ

คำว่า มีอันให้ต้องอาบัติ ในเมื่อสวดสมนุภาสน์ครบสามจบ คือ ต้อง อาบัติเพราะสวดสมนุภาสน์จบครั้งที่ ๓ ไม่ใช่ต้องพร้อมกับการล่วงวัตถุคำว่า นิสสารณียะ ได้แก่ ถูกขับออกจากหมู่

คำว่า สังฆาทิเสส ความว่า สงฆ์เท่านั้นให้มานัตเพื่ออาบัตินั้น ชัก เข้าหาอาบัติเดิม เรียกเข้าหมู่ ไม่ใช่ภิกษุณีมากรูปด้วยกัน ไม่ใช่ภิกษุณี รูปเดียว เพราะเหตุนั้น จึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสส คำว่า สังฆาทิเสส เป็นการขนานนาม คือ เป็นชื่อของหมวดอาบัตินั้นแล แม้เพราะเหตุนั้น จึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสสบทภาชนีย์>

ติกสังฆาทิเสส

{๙๐} [๗๓๑] กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ไม่สละ ต้อง อาบัติสังฆาทิเสส

กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย ไม่สละ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ไม่สละ ต้อง อาบัติสังฆาทิเสส

ติกทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ไม่สละ ต้อง อาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย ไม่สละ ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ไม่สละ ต้อง อาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๙๑} [๗๓๒] ภิกษุณียังไม่ถูกสวดสมนุภาสน์ ๑ ภิกษุณียอมสละ ๑ ภิกษุณี ผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑๐

บทสรุป

{๙๒}แม่เจ้าทั้งหลาย ธรรมคือสังฆาทิเสส ๑๗ สิกขาบท ข้าพเจ้ายกขึ้น แสดงแล้วแล ๙ สิกขาบทให้ต้องอาบัติเมื่อแรกทำ ๘ สิกขาบทให้ต้องอาบัติ เมื่อสวดสมนุภาสน์ครบสามจบ ซึ่งภิกษุณีล่วงสิกขาบทใดสิกขาบทหนึ่งแล้ว ภิกษุณีนั้นต้องประพฤติปักขมานัตในสงฆ์สองฝ่ายเมื่อภิกษุณีประพฤติ มานัตแล้ว ภิกษุณีสงฆ์ที่มีคณะ ๒๐ รูปอยู่ในสีมาใด พึงเรียกภิกษุณีนั้นเข้าหมู่ในสีมานั้น หากภิกษุณีสงฆ์มีคณะ ๒๐ รูปหย่อนแม้รูปเดียว พึงเรียก ภิกษุณีนั้นเข้าหมู่ ภิกษุณีนั้นก็ไม่เป็นอันสงฆ์เรียกเข้าหมู่แล้ว และภิกษุณี เหล่านั้นควรถูกตำหนิด้วย นี้เป็นการปฏิบัติชอบในกรรมนั้นข้าพเจ้าขอถามแม่เจ้าทั้งหลายในธรรมคือสังฆาทิเสสเหล่านั้นว่า ‘ท่าน ทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ’ ข้าพเจ้าขอถามแม้ครั้งที่ ๒ ว่า ‘ท่านทั้งหลาย เป็นผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ’ ข้าพเจ้าขอถามแม้ครั้งที่ ๓ ว่า ‘ท่านทั้งหลายเป็น ผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ’ แม่เจ้าทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์แล้วในธรรมคือสังฆาทิเสส เหล่านี้ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้แล

จบ สังฆาทิเสส ๑๗ สิกขาบท

จบ สังฆาทิเสสกัณฑ์ในภิกขุนีวิภังค์