สังฆาทิเสส สิกขาบทที่ ๘ เรื่องภิกษุณีจัณฑกาลี เล่ม ๓

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๘

ว่าด้วยภิกษุณีถูกตัดสินให้แพ้คดีกล่าวหาภิกษุณีอื่นว่าลำเอียง

เรื่องภิกษุณีจัณฑกาลี

{๖๙} [๗๑๕] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีจัณฑกาลีถูกตัดสินให้แพ้ในอธิกรณ์เรื่องหนึ่ง โกรธ ไม่พอใจ กล่าว อย่างนี้ว่า “ภิกษุณีทั้งหลายลำเอียงเพราะชอบ ลำเอียงเพราะชัง ลำเอียง เพราะหลง ลำเอียงเพราะกลัว”บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าจัณฑกาลีถูกตัดสินให้แพ้ในอธิกรณ์เรื่อง หนึ่งแล้วจึงได้โกรธ ไม่พอใจ กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุณีทั้งหลายลำเอียงเพราะชอบ ลำเอียง เพราะชัง ลำเอียงเพราะหลง ลำเอียงเพราะกลัว’ ดังนี้เล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลายทราบมาว่าภิกษุณีจัณฑกาลีถูกตัดสินให้แพ้ในอธิกรณ์เรื่องหนึ่ง แล้วโกรธไม่พอใจกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุณีทั้งหลายลำเอียงเพราะชอบ ลำเอียง เพราะชัง ลำเอียงเพราะหลง ลำเอียงเพราะกลัว, ดังนี้ จริงหรือ” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีจัณฑกาลีถูกตัดสินให้แพ้ในอธิกรณ์เรื่องหนึ่งแล้วจึงได้โกรธไม่ พอใจกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุณีทั้งหลายลำเอียงเพราะชอบ ลำเอียงเพราะชัง ลำเอียง เพราะหลง ลำเอียงเพราะกลัว, ดังนี้เล่า การกระทำของภิกษุณี จัณฑกาลีนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๗๑๖] อนึ่ง ภิกษุณีใดถูกตัดสินให้แพ้ในอธิกรณ์เรื่องหนึ่งแล้ว โกรธ ไม่พอใจกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุณีทั้งหลายลำเอียงเพราะชอบ ลำเอียง เพราะชัง ลำเอียงเพราะหลง และลำเอียงเพราะกลัว’ ดังนี้ ภิกษุณีนั้น อันภิกษุณีทั้งหลายพึงว่ากล่าวอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้าถูกตัดสินให้แพ้ในอธิกรณ์ เรื่องหนึ่งแล้วอย่าได้โกรธ อย่าได้ไม่พอใจ กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุณี ทั้งหลายลำเอียงเพราะชอบ ลำเอียงเพราะชัง ลำเอียงเพราะหลง และ ลำเอียงเพราะกลัว’ ดังนี้เลย แม่เจ้าต่างหากที่ลำเอียงเพราะชอบบ้าง ลำเอียงเพราะชังบ้าง ลำเอียงเพราะหลงบ้าง ลำเอียงเพราะกลัวบ้าง’ และภิกษุณีนั้นอันภิกษุณีทั้งหลายว่ากล่าวอยู่อย่างนี้ยังยืนยันอยู่อย่างนั้นแล ภิกษุณีนั้นอันภิกษุณีทั้งหลายพึงสวดสมนุภาสน์กว่าจะครบสามจบเพื่อ ให้สละเรื่องนั้น หากนางถูกสวดสมนุภาสน์กว่าจะครบสามจบอยู่ สละ เรื่องนั้นได้ การสละได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากนางไม่ยอมสละ ภิกษุณีแม้นี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสชื่อนิสสารณียะ มีอันให้ต้องอาบัติใน เมื่อสวดสมนุภาสน์ครบสามจบ

สิกขาบทวิภังค์

{๗๐} [๗๑๗] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

คำว่า ในอธิกรณ์เรื่องหนึ่ง ความว่า ที่ชื่อว่าอธิกรณ์ ได้แก่ อธิกรณ์ ๔ คือ วิวาทาธิกรณ์ ๑ อนุวาทาธิกรณ์ ๑ อาปัตตาธิกรณ์ ๑ กิจจาธิกรณ์ ๑

ที่ชื่อว่า ถูกตัดสินให้แพ้ ตรัสหมายถึงผู้แพ้คดี

คำว่า โกรธ ไม่พอใจ คือ ไม่ชอบใจ แค้นใจ เจ็บใจ

คำว่า กล่าวอย่างนี้ คือ กล่าวว่า ‘ภิกษุณีทั้งหลายลำเอียงเพราะชอบ ลำเอียงเพราะชัง ลำเอียงเพราะหลง และลำเอียงเพราะกลัว’ ดังนี้

{๗๑}คำว่า ภิกษุณีนั้น ได้แก่ ภิกษุณีผู้ที่พูดอย่างนั้น

คำว่า อันภิกษุณีทั้งหลาย ได้แก่ ภิกษุณีเหล่าอื่น คือ ภิกษุณีที่ได้ เห็นที่ได้ยินพึงว่ากล่าวว่า‘แม่เจ้าถูกตัดสินให้แพ้ในอธิกรณ์เรื่องหนึ่งแล้ว อย่าได้โกรธอย่าได้ไม่พอใจกล่าวอย่างนี้ว่า‘ภิกษุณีทั้งหลายลำเอียง เพราะ ชอบ ลำเอียงเพราะชัง ลำเอียงเพราะหลง และลำเอียงเพราะกลัว’ แม่เจ้าต่างหากที่ลำเอียงเพราะชอบบ้างลำเอียงเพราะชังบ้าง ลำเอียง เพราะหลงบ้าง ลำเอียงเพราะกลัวบ้าง’ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๒พึงว่า กล่าวแม้ครั้งที่ ๓หากนางสละได้การสละได้อย่างนี้นั่นเป็นการดี หากนางไม่ยอมสละ ต้องอาบัติทุกกฏภิกษุณีทั้งหลายทราบแล้วไม่ว่ากล่าว ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุณีนั้นอัน ภิกษุณีทั้งหลายพึงคุมตัวมาสู่แม้ท่ามกลางสงฆ์แล้วว่ากล่าวว่า‘แม่เจ้าถูก ตัดสินให้แพ้ในอธิกรณ์เรื่องหนึ่งแล้วอย่าได้โกรธอย่าได้ไม่พอใจกล่าว อย่างนี้ว่า ‘ภิกษุณีทั้งหลายลำเอียงเพราะชอบ ลำเอียงเพราะชัง ลำเอียง เพราะหลง และลำเอียงเพราะกลัว’ แม่เจ้าต่างหากที่ลำเอียงเพราะชอบ บ้าง ลำเอียงเพราะชังบ้าง ลำเอียงเพราะหลงบ้าง ลำเอียงเพราะกลัว บ้าง’ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๒ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๓ หากนางสละได้ การสละได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากนางไม่ยอมสละ ต้องอาบัติทุกกฏ

วิธีสวดสมนุภาสน์

ภิกษุณีนั้นอันภิกษุณีสงฆ์พึงสวดสมนุภาสน์{๗๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แล สมนุภาสน์นั้นพึงสวดอย่างนี้

ภิกษุณีผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติจตุตก กรรมวาจา ดังนี้

กรรมวาจาสวดสมนุภาสน์

[๗๑๘] ‘แม่เจ้าเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุณีชื่อนี้รูปนี้ถูกตัดสิน ให้แพ้ในอธิกรณ์เรื่องหนึ่งแล้วโกรธ ไม่,พอใจกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุณีทั้งหลาย ลำเอียงเพราะชอบ ลำเอียงเพราะชัง ลำเอียงเพราะหลง ลำเอียงเพราะกลัว’ ดังนี้ นางยังไม่ยอมสละเรื่องนั้น หากความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสวดสมนุภาสน์ภิกษุณีชื่อนี้เพื่อให้สละเรื่องนั้น นี่เป็นญัตติแม่เจ้าเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้าภิกษุณีชื่อนี้รูปนี้ถูกตัดสินให้ แพ้ในอธิกรณ์เรื่องหนึ่งแล้วโกรธ ไม่พอใจกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุณีทั้งหลาย ลำเอียงเพราะชอบ ลำเอียงเพราะชัง ลำเอียงเพราะหลง ลำเอียงเพราะกลัว’ ดังนี้ นางยังไม่ยอมสละเรื่องนั้น สงฆ์สวดสมนุภาสน์ภิกษุณีชื่อนี้เพื่อให้ สละเรื่องนั้น การสวดสมนุภาสน์ภิกษุณีชื่อนี้เพื่อให้สละเรื่องนั้นชอบใจแก่ แม่เจ้าผู้ใด แม่เจ้าผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่แม่เจ้าผู้ใด แม่เจ้าผู้นั้นพึงทักท้วงข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๒...

ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓...

ภิกษุณีชื่อนี้อันสงฆ์สวดสมนุภาสน์แล้วเพื่อให้สละเรื่องนั้นชอบใจ แก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้’

{๗๓}จบญัตติ ภิกษุณีรูปนั้นต้องอาบัติทุกกฏ จบกรรมวาจา ๒ ครั้ง ต้องอาบัติถุลลัจจัย ๒ ตัว จบกรรมวาจาครั้งสุดท้าย ต้องอาบัติสังฆาทิเสส เมื่อภิกษุณีต้องอาบัติสังฆาทิเสส อาบัติทุกกฏเพราะญัตติ อาบัติถุลลัจจัย เพราะกรรมวาจา ๒ ครั้งย่อมระงับไป

{๗๔}คำว่า ภิกษุณีแม้นี้ พระผู้มีพระกาคเจ้าตรัสเทียบเคียงภิกษุณีรูปก่อน ๆ

คำว่า มีอันให้ต้องอาบัติในเมื่อสวดสมนุภาสน์ครบสามจบ คือ ต้อง อาบัติเพราะสวดสมนุภาสน์จบครั้งที่ ๓ ไม่ใช่ต้องพร้อมกับการล่วงวัตถุ คำว่า นิสสารณียะ ได้แก่ ถูกขับออกจากหมู่คำว่า สังฆาทิเสส ความว่า สงฆ์เท่านั้นให้มานัต ... แม้เพราะเหตุ นั้นจึงตรัสว่า สังฆาทิเสส

บทภาชนีย์

ติกสังฆาทิเสส

{๗๕} [๗๑๙] กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ไม่สละ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย ไม่สละ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ไม่สละ ต้องอาบัติ สังฆาทิเสส

ติกทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ไม่สละ ต้องอาบัติ ทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย ไม่สละ ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ไม่สละ ต้อง อาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๗๖} [๗๒๐] ภิกษุณียังไม่ถูกสวดสมนุภาสน์ ๑ ภิกษุณีผู้สละได้ ๑ ภิกษุณี ผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๘

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๙

ว่าด้วยภิกษุณีอยู่คลุกคลีกัน

เรื่องภิกษุณีอันเตวาสินีของภิกษุณีถุลลนันทา

{๗๗} [๗๒๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวกภิกษุณีอันเตวาสินีของภิกษุณีถุลลนันทาชอบคลุกคลีกันมีอาจาระ เลวทรามมีชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกันบรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุณีจึงได้อยู่คลุกคลีกัน มีอาจาระเลวทราม มีชื่อเสียงไม่ดี มี อาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกันและกัน เล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีทั้งหลายอยู่คลุกคลีกัน มีอาจาระเลวทราม มี ชื่อเสียงไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษ ของกันและกัน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ชอบอยู่คลุกคลีกันมีอาจาระเลวทรามมีชื่อเสียง ไม่ดี มีอาชีวะไม่ชอบ มักเบียดเบียนภิกษุณีสงฆ์ ชอบปกปิดโทษของกัน และกันเล่า การกระทำของภิกษุณีเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใส ของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...