สิกขาบทที่ ๔ เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์ เล่ม ๓

ปาราชิกสิกขาบทที่ ๔

ว่าด้วยภิกษุณียินดีการกระทำของบุรุษ ๘ ประการ

เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์

{๒๖} [๖๗๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์มีความกำหนัดยินดีการที่บุรุษผู้กำหนัดจับมือบ้าง จับ ชายผ้าสังฆาฏิบ้าง ยืนด้วยกันบ้าง สนทนาด้วยบ้าง ไปยังที่นัดแนะกันบ้าง ยินดีการที่บุรุษมาหาตามนัดบ้างเข้าไปยังที่กำบังด้วยกันบ้าง ทอดกาย เพื่อประโยชน์แก่บุรุษนั้นบ้าง เพื่อประสงค์จะเสพอสัทธรรมนั้นบ้าง

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้มีความกำหนัดยินดีการที่บุรุษผู้กำหนัดจับมือ บ้าง จับชายผ้าสังฆาฏิบ้าง ยืนด้วยกันบ้าง สนทนาด้วยบ้าง ไปยังที่ นัดแนะกันบ้าง ยินดีการที่บุรุษมาหาตามนัดบ้าง เข้าไปยังที่กำบังด้วยกัน บ้าง ทอดกายเพื่อประโยชน์แก่บุรุษนั้นบ้าง เพื่อประสงค์จะเสพอสัทธรรม นั้นบ้างเล่า” ... แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์มีความกำหนัด ยินดีการที่บุรุษผู้กำหนัดจับ มือบ้าง จับชายผ้าสังฆาฏิบ้าง ยืนด้วยกันบ้าง สนทนาด้วยบ้าง ไปยังที่ นัดแนะกันบ้าง ยินดีการที่บุรุษมาหาตามนัดบ้าง เข้าไปยังที่กำบังด้วยกัน

บ้าง ทอดกายเพื่อประโยชน์แก่บุรุษนั้นบ้าง เพื่อประสงค์จะเสพอสัทธรรม นั้นบ้าง จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉนพวก ภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้มีความกำหนัดยินดีการที่บุรุษผู้กำหนัดจับมือบ้าง จับชายผ้าสังฆาฏิบ้าง ยืนด้วยกันบ้าง สนทนาด้วยบ้าง ไปยังที่นัดแนะกัน บ้าง ยินดีการที่บุรุษมาหาตามนัดบ้าง เข้าไปยังที่กำบังด้วยกันบ้าง ทอดกาย เพื่อประโยชน์แก่บุรุษนั้นบ้างเพื่อประสงค์จะเสพอสัทธรรมนั้นบ้างเล่า การกระทำของภิกษุณีฉัพพัคคีย์นั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๖๗๕] อนึ่ง ภิกษุณีใดมีความกำหนัด ยินดีการที่บุรุษผู้กำหนัดจับ มือก็ดี จับชายผ้าสังฆาฏิก็ดี ยืนด้วยกันก็ดี สนทนาด้วยก็ดี ไปสู่ที่ นัดแนะกันก็ดี ยินดีการที่บุรุษมาหาตามนัดก็ดี เข้าไปสู่ที่กำบังด้วยกัน ก็ดี ทอดกายเพื่อประโยชน์แก่บุรุษนั้นก็ดี เพื่อประสงค์จะเสพอสัทธรรม นั้นก็ดี ภิกษุณีแม้นี้เป็นปาราชิกชื่ออัฏฐวัตถุกา หาสังวาสมิได้

สิกขาบทวิภังค์

{๒๗} [๖๗๖] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า มีความกำหนัด ได้แก่ ภิกษุณีผู้มีความยินดียิ่ง มีความ เพ่งเล็ง มีจิตปฏิพัทธ์

ที่ชื่อว่า ผู้กำหนัด ได้แก่ บุรุษผู้มีความยินดียิ่ง มีความเพ่งเล็ง มี จิตปฏิพัทธ์

ที่ชื่อว่า บุรุษ ได้แก่ มนุษย์ผู้ชาย ไม่ใช่ยักษ์ผู้ชาย ไม่ใช่เปรตผู้ชาย ไม่ใช่สัตว์ดิรัจฉานเพศผู้ เป็นผู้รู้ความ เป็นผู้สามารถที่จะจับต้องกายได้

คำว่า ยินดีการจับมือก็ดี ความว่า ที่ชื่อว่า มือ กำหนดตั้งแต่ข้อศอก ถึงปลายเล็บ ภิกษุณียินดีการจับอวัยวะเหนือรากขวัญขึ้นไป ใต้ช่วงเข่าลงมา เพื่อประสงค์จะเสพอสัทธรรมนั่น ต้องอาบัติถุลลัจจัยคำว่า ยินดีการจับชายผ้าสังฆาฏิก็ดี คือ ภิกษุณียินดีการจับผ้านุ่งก็ดี ผ้าห่มก็ดี เพื่อประสงค์จะเสพอสัทธรรมนั่น ต้องอาบัติถุลลัจจัย

คำว่า ยืนด้วยกันก็ดี ความว่า ภิกษุณียืนอยู่ในระยะช่วงแขนของ บุรุษ เพื่อประสงค์จะเสพอสัทธรรมนั่น ต้องอาบัติถุลลัจจัย

คำว่า สนทนาด้วยก็ดี ความว่า ภิกษุณียืนพูดอยู่ในระยะช่วงมือของ บุรุษ เพื่อประสงค์จะเสพอสัทธรรมนั่น ต้องอาบัติถุลลัจจัย

คำว่า ไปสู่ที่นัดแนะกันก็ดี ความว่า บุรุษพูดนัดว่า ‘โปรดมายังสถาน ที่ชื่อนี้, ภิกษุณีไปเพื่อประสงค์จะเสพอสัทธรรมนั่น ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ ก้าว พอย่างเข้าในระยะช่วงแขนของบุรุษ ต้องอาบัติถุลลัจจัยคำว่า ยินดีการที่บุรุษมาหาตามนัดก็ดี ความว่า ภิกษุณีนี้ยินดีการ มาตามนัดของบุรุษเพื่อประสงค์จะเสพอสัทธรรมนั่น ต้องอาบัติทุกกฏ พอย่างเข้าระยะช่วงมือของบุรุษ ต้องอาบัติถุลลัจจัย

คำว่า เข้าไปสู่ที่กำบังด้วยกันก็ดี ความว่า ภิกษุณีพอย่างเข้าสู่สถาน ที่อันปิดบังไว้ด้วยวัตถุอย่างใดอย่างหนึ่ง เพื่อประสงค์จะเสพอสัทธรรมนั่น ต้องอาบัติถุลลัจจัย

คำว่า ทอดกายเพื่อประโยชน์แก่บุรุษนั้นก็ดี ความว่า ภิกษุณีอยู่ใน ระยะช่วงแขนของบุรุษแล้วทอดกายเพื่อประสงค์จะเสพอสัทธรรมนั่น ต้องอาบัติถุลลัจจัย

{๒๘}คำว่า ภิกษุณีแม้นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเทียบเคียงภิกษุณีรูปก่อน ๆ

คำว่า เป็นปาราชิก มีอธิบายว่า ประหนึ่งว่าต้นตาลที่ยอดด้วนแล้วไม่ อาจจะงอกอีกได้ฉันใด ภิกษุณีก็ฉันนั้นเหมือนกัน ทำเหตุครบถึงเหตุที่ ๘ ย่อม ไม่เป็นสมณะหญิง ไม่ใช่ศากยธิดา เพราะเหตุนั้นจึงตรัสว่า เป็นปาราชิกคำว่า หาสังวาสมิได้ ความว่า ที่ชื่อว่าสังวาส ได้แก่ กรรมที่พึงทำ ร่วมกัน อุทเทสที่พึงสวดร่วมกัน ความเป็นผู้มีสิกขาเสมอกัน นี้ชื่อว่า สังวาส สังวาสนั้นไม่มีร่วมกับภิกษุณีนั้น เพราะเหตุนั้นจึงตรัสว่าหา สังวาสมิได้

อนาปัตติวาร

{๒๙} [๖๗๗] ภิกษุณีไม่จงใจ ๑ ภิกษุณีไม่มีสติ ๑ ภิกษุณีไม่รู้ตัว ๑ ภิกษุณี ไม่ยินดี ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้มีจิตฟุ้งซ่าน ๑ ภิกษุณีผู้กระสับ กระส่ายเพราะเวทนา ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้อง อาบัติแล

จบ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๔

บทสรุป

{๓๐}แม่เจ้าทั้งหลาย ธรรมคือปาราชิก ๘ สิกขาบท ข้าพเจ้ายกขึ้นแสดง แล้วแล ภิกษุณีต้องอาบัติปาราชิกอย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว ย่อมไม่ได้อยู่ร่วม กับภิกษุณีทั้งหลายในภายหลังเหมือนในกาลก่อน เป็นปาราชิก หาสังวาส มิได้ ข้าพเจ้าขอถามแม่เจ้าทั้งหลายในธรรมคือปาราชิกเหล่านั้นว่า “แม่เจ้า ทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ” ข้าพเจ้าขอถามแม้ครั้งที่ ๒ ว่า “แม่เจ้า ทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ” ข้าพเจ้าขอถามแม้ครั้งที่ ๓ ว่า “แม่เจ้า ทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ”แม่เจ้าทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์แล้วในธรรม คือปาราชิกเหล่านี้ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการ อย่างนี้แล

จบ ปาราชิกกัณฑ์ในภิกขุนีวิภังค์

๒. สังฆาทิเสสกัณฑ์

แม่เจ้าทั้งหลาย ก็ธรรมคือสังฆาทิเสส๑๗ สิกขาบทนี้แลมาสู่อุทเทส

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑

ว่าด้วยภิกษุณีชอบกล่าวหาเรื่องกับคฤหัสถ์เป็นต้น

เรื่องอุบาสกกับภิกษุณีถุลลนันทา

{๓๑} [๖๗๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล อุบาสกคนหนึ่งถวายโรงเก็บของแก่ภิกษุณีสงฆ์แล้วถึงแก่กรรม เขามีบุตร อยู่ ๒ คน คนหนึ่งเป็นคนไม่มีศรัทธาไม่เลื่อมใส อีกคนหนึ่งเป็นคนมี ศรัทธาเลื่อมใส บุตรทั้งสองนั้นแบ่งสมบัติของบิดาแล้ว ต่อมาบุตรคนที่ ไม่มีศรัทธาไม่เลื่อมใส ได้พูดกับบุตรคนที่มีศรัทธาเลื่อมใสว่า “โรงเก็บของ ของเรายังมีอยู่ เรามาแบ่งกันเถิด” เมื่อเขาพูดอย่างนั้นแล้ว บุตรคนที่มี ศรัทธาเลื่อมใสห้ามว่า “เจ้าอย่าได้พูดอย่างนี้ โรงเก็บของนั้น คุณพ่อของ เราได้ถวายภิกษุณีสงฆ์ไปแล้ว”