สิกขาบทที่ ๒ เรื่องภิกษุณีสุนทรีนันทา เล่ม ๓

ปาราชิกสิกขาบทที่ ๒

ว่าด้วยภิกษุณีปกปิดโทษ

เรื่องภิกษุณีสุนทรีนันทา

{๑๒} [๖๖๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีสุนทรีนันทามีครรภ์กับนายสาฬหะหลานมิคารมารดา นางได้ปกปิด ไว้ตลอดเวลาที่ครรภ์ยังอ่อน ๆ เมื่อครรภ์แก่ นางจึงสึกออกมาคลอดบุตร ภิกษุณีทั้งหลายได้ถามเรื่องนั้นกะภิกษุณีถุลลนันทาว่า“แม่เจ้านาง สุนทรีนันทาสึกไปไม่นานก็คลอดบุตร นางมีครรภ์ทั้งที่ยังเป็นภิกษุณีหรือ”ภิกษุณีถุลลนันทาตอบว่า “อย่างนั้น เจ้าข้า”

พวกภิกษุณีจึงถามว่า“ก็แม่เจ้ารู้อยู่ว่าภิกษุณีต้องอาบัติปาราชิก เหตุไฉนจึงไม่โจทด้วยตน ไม่บอกแก่คณะเล่า”

ภิกษุณีถุลลนันทาตอบว่า “ความไม่ดีอันใดของสุนทรีนันทา นั่นก็เป็น ความไม่ดีของดิฉันด้วย ความเสื่อมเกียรติอันใดของเธอ นั่นก็เป็นความ เสื่อมเกียรติของดิฉันด้วย ความอัปยศอันใดของเธอ นั่นก็เป็นความอัปยศ ของดิฉันด้วยความไม่มีลาภอันใดของเธอนั่นก็เป็นความไม่มีลาภของ ดิฉันเช่นกัน เรื่องอะไรดิฉันจักบอกความไม่ดีของตน ความเสื่อมเกียรติ ของตน ความอัปยศของตน ความไม่มีลาภของตนแก่คนเหล่าอื่นเล่า”บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “แม่เจ้าถุลลนันทารู้อยู่ว่าภิกษุณีต้องอาบัติปาราชิกไฉนจึงไม่ได้โจทด้วย ตนไม่ได้บอกแก่คณะเล่า”จึงภิกษุณีเหล่านั้นได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุ ทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมสงฆ์ในเพราะเหตุ เป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้นทรงทำธรรมีกถาแล้วทรงสอบ ถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทารู้ อยู่ว่าภิกษุณีต้องอาบัติปาราชิก ไม่โจทด้วยตน ไม่บอกแก่คณะ จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณี ถุลลนันทารู้อยู่ว่าภิกษุณีต้องอาบัติปาราชิก ไฉนจึงไม่ได้โจทด้วยตน ไม่ได้ บอกแก่คณะเล่าการกระทำของภิกษุณีถุลลนันทานั่นไม่เป็นไปเพื่อความ เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเสื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่ เลื่อมใสแล้วโดยที่แท้การกระทำของภิกษุณีถุลลนันทานั่นเป็นไปเพื่อ ความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความกลายเป็นอื่นไปของ คนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๖๖๕] อนึ่ง ภิกษุณีใดรู้อยู่ว่าภิกษุณีต้องอาบัติปาราชิก ไม่โจท ด้วยตน ไม่บอกแก่คณะ ในเวลาที่ภิกษุณีนั้นยังดำรงเพศอยู่ก็ดี เคลื่อน ไปแล้วก็ดี ถูกนาสนะแล้วก็ดี ไปเข้ารีตเดียรถีย์เสียก็ดี ภายหลัง นางจึงบอกอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้าเจ้าข้า เมื่อก่อน ดิฉันรู้จักภิกษุณีนั้นได้ดี ทีเดียวว่า ‘พี่หญิงน้องหญิงคนนั้นมีความประพฤติเช่นนี้และเช่นนี้’

แต่ดิฉันไม่โจทด้วยตน ไม่บอกแก่คณะ’ ภิกษุณีแม้นี้ก็เป็นปาราชิกชื่อ วัชชปฏิจฉาทิกา หาสังวาสมิได้

สิกขาบทวิภังค์

{๑๓} [๖๖๖] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า รู้อยู่ คือ รู้เอง คนเหล่าอื่นบอกเธอ หรือเธอบอก คำว่า ต้องอาบัติปาราชิก คือ ต้องอาบัติปาราชิกสิกขาบทใดสิกขาบท หนึ่ง บรรดาปาราชิก ๘ สิกขาบท

คำว่า ไม่โจทด้วยตนเอง คือ ไม่โจทเอง

คำว่า ไม่บอกแก่คณะ คือ ไม่บอกแก่ภิกษุณีอื่น ๆ

{๑๔} คำว่า ในเวลาที่ภิกษุณีนั้นยังดำรงเพศอยู่ก็ดี เป็นต้น อธิบายว่า ที่ชื่อว่า ผู้ดำรงเพศอยู่ ตรัสหมายถึงภิกษุณีผู้ดำรงอยู่ในเพศของตน ที่ ชื่อว่า ผู้เคลื่อนไปแล้ว ตรัสหมายถึงภิกษุณีผู้ถึงมรณภาพแล้ว ที่ชื่อว่า ผู้ถูก นาสนะแล้ว ตรัสหมายถึงภิกษุณีผู้สึกเองหรือถูกผู้อื่นนาสนะไป ที่ชื่อว่า ผู้เข้ารีตเดียรถีย์ ตรัสหมายถึงภิกษุณีผู้เข้าไปสู่ลัทธิเดียรถีย์

คำว่า ภายหลังนางจึงบอกอย่างนี้ว่า ‘แม่เจ้าเจ้าข้า เมื่อก่อนดิฉันรู้จัก ภิกษุณีนั้นได้ดีทีเดียวว่า ‘พี่หญิงน้องหญิงคนนั้นมีความประพฤติเช่นนี้และ เช่นนี้’ {๑๕} แต่ดิฉันไม่โจทด้วยตน’ คือ ไม่โจทเอง

คำว่า ไม่บอกแก่คณะ คือ ไม่บอกแก่ภิกษุณีอื่น ๆ

{๑๖} คำว่า ภิกษุณีแม้นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเทียบเคียงภิกษุณีรูปก่อน ๆ

คำว่า เป็นปาราชิก มีอธิบายว่า ประหนึ่งว่าใบไม้เหลืองหลุดจากขั้ว แล้วไม่อาจจะเป็นของเขียวสดขึ้นได้ ฉันใด ภิกษุณีก็ฉันนั้นเหมือนกัน รู้ อยู่ว่าภิกษุณีต้องอาบัติปาราชิกแล้วเมื่อเธอเพียงแต่ทอดธุระว่า ‘จักไม่ โจทด้วยตน จักไม่บอกแก่คณะ’ ย่อมไม่เป็นสมณะหญิง ไม่เป็นศากยธิดา เพราะเหตุนั้นจึงตรัสว่า เป็นปาราชิก คำว่า หาสังวาสมิได้ ความว่า ที่ชื่อว่าสังวาส ได้แก่กรรมที่พึงทำ ร่วมกัน อุทเทสที่พึงสวดร่วมกัน ความเป็นผู้มีสิกขาเสมอกัน นี้ชื่อว่า สังวาส สังวาสนั้นไม่มีร่วมกับภิกษุณีนั้น เพราะเหตุนั้น จึงตรัสว่า หา สังวาสมิได้

อนาปัตติวาร

{๑๗} [๖๖๗] ภิกษุณีไม่บอกด้วยเกรงว่า ‘ความบาดหมางการทะเลาะ การแก่งแย่ง การวิวาทจักมีแก่สงฆ์, ๑ ไม่บอกด้วยเข้าใจว่าจักเป็นสังฆเภท หรือสังฆราชี ๑ ไม่บอกด้วยแน่ใจว่า ‘ภิกษุณีนี้เป็นคนร้ายกาจ หยาบคาย จักทำอันตรายแก่ชีวิตหรือพรหมจรรย์, ๑ ไม่พบภิกษุณีอื่น ๆ ที่สมควรจะ

บอก จึงไม่บอก ๑ ไม่ประสงค์จะปกปิด แต่ยังมิได้บอก ๑ ไม่บอกด้วย สำคัญว่าจักปรากฏด้วยการกระทำของเขาเอง ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๒

ปาราชิกสิกขาบทที่ ๓

ว่าด้วยภิกษุณีประพฤติตามภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตร

เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา

{๑๘} [๖๖๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีถุลลนันทาประพฤติตามพระอริฏฐะ ผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้งซึ่งถูก สงฆ์พร้อมเพรียงกันยกวัตรแล้วบรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าถุลลนันทาจึงได้ประพฤติตามพระอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็น พรานแร้งซึ่งถูกสงฆ์พร้อมเพรียงกันยกวัตรแล้วเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาประพฤติตามอริฏฐภิกษุผู้มีบรรพบุรุษ เป็นพรานแร้งซึ่งถูกสงฆ์พร้อมเพรียงกันยกวัตรเสียแล้ว จริงหรือ”