สิกขาบทที่ ๔ เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา เล่ม ๓

อุปสัมบัน ภิกษุณีสงสัย แกล้งก่อความไม่สำราญให้ ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน แกล้งก่อความไม่สำราญ ให้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

จตุกกทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีแกล้งก่อความไม่สำราญให้ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๒๖๘} [๙๔๕] ภิกษุณีไม่ประสงค์จะก่อความไม่สำราญให้ ขอโอกาสแล้ว จึง จงกรมบ้าง ยืนบ้าง นั่งบ้าง นอนบ้าง บรรยายเองบ้าง ให้ผู้อื่นบรรยายบ้าง ท่องบ่นบ้าง อยู่ข้างหน้า ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๓

สิกขาบทที่ ๔

เรื่องภิกษุณีไม่ดูแลช่วยเหลือสหชีวินีของตน

{๒๖๙} [๙๔๖] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล

ภิกษุณีถุลลนันทาไม่ดูแลช่วยเหลือสหชีวินีผู้ได้รับความลำบากทั้งไม่ ขวนขวายที่จะให้ผู้อื่นดูแลช่วยเหลือ

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าถุลลนันทาจึงได้ไม่ดูแลช่วยเหลือสหชีวินีผู้ได้รับความลำบาก ทั้งไม่ขวนขวายที่จะให้ผู้อื่นดูแลช่วยเหลือเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาไม่ดูแลช่วยเหลือสหชีวินีผู้ได้รับความลำบาก ทั้งไม่ขวนขวายที่จะให้ผู้อื่นดูแลช่วยเหลือ จริงหรือ”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีถุลลนันทาจึงได้ไม่ดูแลช่วยเหลือสหชีวินีผู้ได้รับความลำบากทั้ง ไม่ขวนขวายที่จะให้ผู้อื่นดูแลช่วยเหลือเล่าการกระทำเช่นนั้นของภิกษุณี ถุลลนันทานั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๙๔๗] อนึ่ง ภิกษุณีใดไม่ดูแลช่วยเหลือ ทั้งไม่ขวนขวายที่จะให้ ผู้อื่นช่วยเหลือซึ่งสหชีวินีผู้ได้รับความลำบาก เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๒๗๐} [๙๔๘] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า ผู้ได้รับความลำบาก ตรัสหมายถึงภิกษุณีผู้อาพาธ

ที่ชื่อว่า สหชีวินี ตรัสหมายถึงภิกษุณีผู้เป็นสัทธิวิหารินี

คำว่า ไม่ดูแลช่วยเหลือ คือ ไม่ดูแลด้วยตนเอง

คำว่า ไม่ขวนขวายเพื่อให้ผู้อื่นช่วยเหลือ คือ ไม่ใช้ผู้อื่นให้ดูแล พอทอดธุระว่า ‘จักไม่ดูแลช่วยเหลือ จักไม่ขวนขวายที่จะให้ผู้อื่น ดูแลช่วยเหลือ, ต้องอาบัติปาจิตตีย์ภิกษุณีไม่ดูแลช่วยเหลือ ไม่ขวนขวายที่จะให้ผู้อื่นช่วยเหลือซึ่ง อันเตวาสินีก็ดี อนุปสัมบันก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๒๗๑} [๙๔๙] ภิกษุณีไม่ดูแลช่วยเหลือ ในเมื่อมีเหตุจำเป็น ๑ ภิกษุณี แสวงหาแล้วไม่ได้ ๑ ภิกษุณีอาพาธ ๑ เมื่อมีอันตราย ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๔

สิกขาบทที่ ๕

เรื่องภิกษุณีฉุดคร่าภิกษุณีออกจากที่พัก

{๒๗๒} [๙๕๐] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีภัททากาปิลานีจำพรรษาอยู่ ณ เมืองสาเกต เธอมีกิจจำเป็นบางอย่าง จึงส่งผู้แทนไปที่สำนักภิกษุณีถุลลนันทาว่า “ถ้าแม่เจ้าถุลลนันทาจัดที่พักให้ แก่ดิฉัน ดิฉันก็จะมาพระนครสาวัตถี”ภิกษุณีถุลลนันทาตอบไปอย่างนี้ว่า “มาเถิด ดิฉันจักจัดให้”