สิกขาบทที่ ๓ เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา เล่ม ๓

สิกขาบทที่ ๓

เรื่องภิกษุณีแกล้งก่อความไม่สำราญแก่ภิกษุณีอื่น

{๒๖๕} [๙๔๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีถุลลนันทาเป็นพหูสูต เป็นคนช่างพูด องอาจ สามารถแสดงธรรมได้ แม้ภิกษุณีภัททากาปิลานีก็เป็นพหูสูต เป็นคนช่างพูด องอาจ สามารถ แสดงธรรมได้ ทั้งได้รับการสรรเสริญว่าเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ชาวบ้านลงความ เห็นว่า“แม่เจ้าภัททากาปิลานีเป็นพหูสูตเป็นคนช่างพูดองอาจ สามารถแสดงธรรมได้ ทั้งได้รับการสรรเสริญว่าเป็นผู้ยิ่งใหญ่” จึงพากัน เข้าไปหาภิกษุณีภัททากาปิลานีก่อนแล้วจึงเข้าไปหาภิกษุณีถุลลนันทาต่อ ภายหลัง ภิกษุณีถุลลนันทาเป็นคนมักริษยา รู้ได้ดีว่า “ธรรมดาภิกษุณีผู้ สาละวนอยู่ด้วยการอภิปรายที่จะให้คนอื่นรู้ให้คนอื่นเข้าใจเนื้อความแจ่มแจ้ง ย่อมเป็นผู้มักน้อย สันโดษ ชอบสงัด ไม่คลุกคลีด้วยหมู่” ดังนั้น จึง จงกรมบ้าง ยืนบ้าง นั่งบ้าง นอนบ้าง บรรยายเองบ้าง ให้ผู้อื่นบรรยาย บ้าง ท่องบ่นบ้าง ข้างหน้าภิกษุณีภัททากาปิลานีบรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนา ว่า“ไฉนแม่เจ้าถุลลนันทาจึงได้แกล้งก่อความไม่สำราญให้แก่แม่เจ้า ภัททากาปิลานีเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลายทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาแกล้งก่อความไม่สำราญให้แก่ ภิกษุณีภัททากาปิลานี จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีถุลลนันทาจึงได้แกล้งก่อความไม่สำราญให้แก่ภิกษุณีภัททากาปิลานี เล่า การกระทำเช่นนั้นของภิกษุณีถุลลนันทานั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใส ของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๙๔๒] อนึ่ง ภิกษุณีใดแกล้งก่อความไม่สำราญให้แก่ภิกษุณี เป็น ปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๒๖๖} [๙๔๓] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

คำว่า แก่ภิกษุณี คือ แก่ภิกษุณีรูปอื่น

คำว่า แกล้ง คือ รู้อยู่ รู้ดีอยู่ ตั้งใจ พยายาม ละเมิด

คำว่า ก่อความไม่สำราญให้ คือ คิดว่า ‘ด้วยวิธีนี้ ความไม่สำราญ จักมีแก่ภิกษุณีรูปนี้’ แล้วไม่ขอโอกาสก่อน จงกรมก็ตาม ยืนก็ตาม นั่งก็ตาม นอนก็ตาม บรรยายเองก็ตาม ให้ผู้อื่นบรรยายก็ตาม ท่องบ่นก็ตาม อยู่ ข้างหน้า ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๒๖๗} [๙๔๔] อุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน แกล้งก่อความไม่ สำราญให้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุณีสงสัย แกล้งก่อความไม่สำราญให้ ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน แกล้งก่อความไม่สำราญ ให้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

จตุกกทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีแกล้งก่อความไม่สำราญให้ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๒๖๘} [๙๔๕] ภิกษุณีไม่ประสงค์จะก่อความไม่สำราญให้ ขอโอกาสแล้ว จึง จงกรมบ้าง ยืนบ้าง นั่งบ้าง นอนบ้าง บรรยายเองบ้าง ให้ผู้อื่นบรรยายบ้าง ท่องบ่นบ้าง อยู่ข้างหน้า ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๓

สิกขาบทที่ ๔

เรื่องภิกษุณีไม่ดูแลช่วยเหลือสหชีวินีของตน

{๒๖๙} [๙๔๖] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล