สิกขาบทที่ ๕ เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา เล่ม ๓

ที่ชื่อว่า ผู้ได้รับความลำบาก ตรัสหมายถึงภิกษุณีผู้อาพาธ

ที่ชื่อว่า สหชีวินี ตรัสหมายถึงภิกษุณีผู้เป็นสัทธิวิหารินี

คำว่า ไม่ดูแลช่วยเหลือ คือ ไม่ดูแลด้วยตนเอง

คำว่า ไม่ขวนขวายเพื่อให้ผู้อื่นช่วยเหลือ คือ ไม่ใช้ผู้อื่นให้ดูแล พอทอดธุระว่า ‘จักไม่ดูแลช่วยเหลือ จักไม่ขวนขวายที่จะให้ผู้อื่น ดูแลช่วยเหลือ, ต้องอาบัติปาจิตตีย์ภิกษุณีไม่ดูแลช่วยเหลือ ไม่ขวนขวายที่จะให้ผู้อื่นช่วยเหลือซึ่ง อันเตวาสินีก็ดี อนุปสัมบันก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๒๗๑} [๙๔๙] ภิกษุณีไม่ดูแลช่วยเหลือ ในเมื่อมีเหตุจำเป็น ๑ ภิกษุณี แสวงหาแล้วไม่ได้ ๑ ภิกษุณีอาพาธ ๑ เมื่อมีอันตราย ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๔

สิกขาบทที่ ๕

เรื่องภิกษุณีฉุดคร่าภิกษุณีออกจากที่พัก

{๒๗๒} [๙๕๐] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีภัททากาปิลานีจำพรรษาอยู่ ณ เมืองสาเกต เธอมีกิจจำเป็นบางอย่าง จึงส่งผู้แทนไปที่สำนักภิกษุณีถุลลนันทาว่า “ถ้าแม่เจ้าถุลลนันทาจัดที่พักให้ แก่ดิฉัน ดิฉันก็จะมาพระนครสาวัตถี”ภิกษุณีถุลลนันทาตอบไปอย่างนี้ว่า “มาเถิด ดิฉันจักจัดให้”

ดังนั้นภิกษุณีภัททากาปิลานีจึงเดินทางจากเมืองสาเกตไปยังพระ นครสาวัตถี ภิกษุณีถุลลนันทาก็ได้ให้ที่พักแก่นาง

ก็สมัยนั้นแล ภิกษุณีถุลลนันทาเป็นพหูสูต เป็นคนช่างพูด องอาจ สามารถแสดงธรรมได้แม้ภิกษุณีภัททากาปิลานีก็เป็นพหูสูตเป็นคน ช่างพูด องอาจ สามารถแสดงธรรมได้ ทั้งได้รับการสรรเสริญว่าเป็นผู้ยิ่ง ใหญ่ ชาวบ้านลงความเห็นกันว่า “.แม่เจ้าภัททากาปิลานีเป็นพหูสูต เป็น คนช่างพูด องอาจ สามารถแสดงธรรมได้ ทั้งได้รับการสรรเสริญว่าเป็นผู้ ยิ่งใหญ่” จึงพากันเข้าไปหาเธอก่อน แล้วจึงเข้าไปหาภิกษุณีถุลลนันทาต่อ ภายหลัง ภิกษุณีถุลลนันทาเป็นคนมักริษยา รู้ได้ดีว่า “ธรรมดาภิกษุณีผู้ สาละวนอยู่ด้วยการอภิปรายที่จะให้คนอื่นรู้ให้คนอื่นเข้าใจเนื้อความแจ่มแจ้ง ย่อมเป็นผู้มักน้อย สันโดษ ชอบสงัด ไม่คลุกคลีด้วยหมู่” จึงโกรธ ไม่พอใจ ฉุดคร่าภิกษุณีภัททากาปิลานีออกจากที่พักบรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าถุลลนันทาให้ที่พักแก่แม่เจ้าภัททากาปิลานีแล้วจึงได้โกรธไม่ พอใจ ฉุดคร่าเธอออกไปเล่า” ...

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาให้ที่พักแก่ภิกษุณีภัททากาปิลานีแล้ว โกรธ ไม่พอใจ ฉุดคร่าเธอออกไป จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีถุลลนันทาให้ที่พักแก่ภัททากาปิลานีภิกษุณีแล้วจึงได้โกรธ ไม่พอใจ ฉุดคร่าเธอออกไปเล่า การกระทำเช่นนั้นของภิกษุณีถุลลนันทานั่นไม่เป็นไป เพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๙๕๑] อนึ่ง ภิกษุณีใดให้ที่พักแก่ภิกษุณีแล้ว โกรธ ไม่พอใจ ฉุดคร่าออกไปก็ดี ให้ฉุดคร่าออกไปก็ดี เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๒๗๓} [๙๕๒] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้คำว่า แก่ภิกษุณี คือ แก่ภิกษุณีรูปอื่น

คำว่า ที่พัก ตรัสหมายถึงสถานที่ติดบานประตูไว้

คำว่า ให้ คือ ให้เอง

คำว่า โกรธ ไม่พอใจ คือ ไม่ชอบใจ แค้นใจ เจ็บใจ

คำว่า ฉุดคร่าออกไป ความว่า จับตัวในห้องแล้วฉุดคร่าออกไปหน้า มุข ต้องอาบัติปาจิตตีย์จับตัวที่หน้ามุขแล้วฉุดคร่าออกไปข้างนอก ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ให้ก้าวพ้นประตูแม้หลายแห่งด้วยการฉุดคร่าครั้งเดียวต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

คำว่า ให้ฉุดคร่าออกไป คือ สั่งผู้อื่น ต้องอาบัติทุกกฏ สั่งครั้งเดียว ให้ก้าวพ้นปร ะตูแม้หลายแห่ง ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๒๗๔} [๙๕๓] อุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน ให้ที่พัก แล้วโกรธ ไม่พอใจ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์อุปสัมบัน ภิกษุณีสงสัย ให้ที่พัก แล้วโกรธ ไม่พอใจ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์อุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ให้ที่พัก แล้วโกรธ ไม่ พอใจ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อัฏฐกทุกกฏ

ภิกษุณีขนก็ดี ให้ขนก็ดี ซึ่งบริขารของภิกษุณีนั้น ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุณีฉุดคร่าก็ดีให้ฉุดคร่าก็ดี ออกจากสถานที่ที่ไม่มีบานประตู ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุณีขนก็ดี ให้ขนก็ดี ซึ่งบริขารของภิกษุณีนั้น ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุณีฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งอนุปสัมบัน ออกจากสถานที่ที่มี บานประตูหรือจากสถานที่ที่ไม่มีบานประตู ต้องอาบัติทุกกฏภิกษุณีขนก็ดี ให้ขนก็ดี ซึ่งบริขารของอนุปสัมบันนั้น ต้องอาบัติ ทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๒๗๕} [๙๕๔] ภิกษุณีฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งภิกษุณีอลัชชี ๑ ขนก็ดี ให้ขนก็ดีซึ่งบริขารของภิกษุณีอลัชชีนั้น ๑ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ขนก็ดี ให้ขนก็ดีซึ่งบริขารของภิกษุณีผู้วิกลจริต นั้น ๑ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดีซึ่งภิกษุณีผู้ก่อความบาดหมาง ๑ ฉุดคร่า ก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งภิกษุณีผู้ก่อการทะเลาะ ๑ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งภิกษุณีผู้ก่อการวิวาท ๑ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดีซึ่งภิกษุณีผู้ก่อความ อื้อฉาว ๑ ภิกษุณีฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งภิกษุณีผู้ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์ ๑ ขนก็ดี ให้ขนก็ดีซึ่งบริขารของภิกษุณีผู้ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์นั้น ๑ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งอันเตวาสินีหรือสัทธิวิหารินีผู้ประพฤติไม่ชอบ ๑ ขนก็ดี ให้ขนก็ดี ซึ่งบริขารของอันเตวาสินีหรือสัทธิวิหารินีนั้น ๑ ภิกษุณีผู้เป็น ต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๕

สิกขาบทที่ ๖

เรื่องภิกษุณีอยู่คลุกคลีกับคฤหัสถ์

{๒๗๖} [๙๕๕] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีจัณฑกาลีอยู่คลุกคลีกับคฤหบดีบ้าง กับบุตรคฤหบดีบ้าง บรรดา ภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้า จัณฑกาลีจึงได้อยู่คลุกคลีกับคฤหบดีบ้าง กับบุตรคฤหบดีบ้างเล่า” ...