สิกขาบทที่ ๖ เรื่องภิกษุณีหลายรูป เล่ม ๓

สิกขาบทที่ ๖

เรื่องภิกษุณีบวชให้หญิงอายุ ๑๒ ปี แต่ยังมิได้ศึกษาสิกขา

{๓๘๔} [๑๐๙๕] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีทั้งหลายบวชให้หญิงครองเรือนผู้มีอายุครบ ๑๒ ปี แต่ยังมิได้ศึกษา สิกขาในธรรม ๖ ประการตลอด ๒ ปี เธอเหล่านั้นจึงเป็นคนโง่เขลา ไม่ฉลาด ไม่รู้จักสิ่งที่ควรหรือไม่ควรบรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้บวชให้หญิงครองเรือนผู้มีอายุครบ ๑๒ ปี แต่ยัง มิได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการตลอด ๒ ปีเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีทั้งหลายบวชให้หญิงครองเรือนผู้มีอายุครบ ๑๒ ปี แต่ยัง มิได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการตลอด ๒ ปี จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีทั้งหลายจึงได้บวชให้หญิงครองเรือนผู้มีอายุครบ ๑๒ ปีแต่ยังมิ ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการตลอด ๒ ปีเล่า การกระทำของภิกษุณี เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ... ครั้น แล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเราอนุญาตเพื่อให้สิกขาสมมติในธรรม ๖ ประการเป็นเวลา ๒ ปีแก่หญิงครองเรือนผู้มีอายุครบ ๑๒ ปี

วิธีให้สิกขาสมมติ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลสงฆ์พึงให้สิกขาสมมตินั้นอย่างนี้ หญิงครองเรือนผู้มีอายุครบ ๑๒ ปีนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ห่มผ้า

อุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้าภิกษุณีทั้งหลายแล้วนั่งกระหย่ง ประนมมือ กล่าวอย่างนี้ว่า

‘แม่เจ้า ข้าพเจ้าเป็นหญิงครองเรือนผู้มีชื่อนี้ ของแม่เจ้าชื่อนี้ มีอายุ ครบ ๑๒ ปี ขอสิกขาสมมติในธรรม ๖ ประการเป็นเวลา ๒ ปี ต่อสงฆ์’

พึงขอแม้ครั้งที่ ๒ ... พึงขอแม้ครั้งที่ ๓ ...

ภิกษุณีผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

[๑๐๙๖] ‘แม่เจ้าเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า หญิงครองเรือนผู้นี้มีชื่อ นี้ ของแม่เจ้าชื่อนี้ มีอายุครบ ๑๒ ปี ขอสิกขาสมมติในธรรม ๖ ประการ เป็นเวลา ๒ ปีต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้ สิกขาสมมติในธรรม ๖ ประการเป็นเวลา ๒ ปี แก่หญิงครองเรือนชื่อนี้ ผู้มีอายุครบ ๑๒ ปี นี่เป็นญัตติ

แม่เจ้าเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า หญิงครองเรือนผู้นี้มีชื่อนี้ ของ แม่เจ้าชื่อนี้ มีอายุครบ ๑๒ ปี ขอสิกขาสมมติในธรรม ๖ ประการเป็น เวลา ๒ ปีต่อสงฆ์ สงฆ์ให้สิกขาสมมติในธรรม ๖ ประการเป็นเวลา ๒ ปีแก่ หญิงครองเรือนชื่อนี้ ผู้มีอายุครบ ๑๒ ปี การให้สิกขาสมมติในธรรม ๖ ประการเป็นเวลา ๒ ปี แก่หญิงครองเรือนชื่อนี้ผู้มีอายุครบ ๑๒ ปี ชอบใจ แก่แม่เจ้าผู้ใด แม่เจ้าผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่แม่เจ้าผู้ใด แม่เจ้าผู้นั้นพึง ทักท้วงสิกขาสมมติในธรรม ๖ ประการเป็นเวลา ๒ ปีอันสงฆ์ให้แล้วแก่หญิง ครองเรือนชื่อนี้ผู้มีอายุครบ ๑๒ ปี ชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้า ขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้’

ภิกษุณีผู้ฉลาดสามารถนั้นพึงกล่าวกะหญิงครองเรือนผู้มีอายุครบ ๑๒ ปีนั้นว่า ‘เธอจงกล่าวอย่างนี้, แล้วพึงกล่าวว่า๑. ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบทคือเจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจาก การทำสัตว์มีชีวิตให้ตกล่วงไป อย่างมั่นคงไม่ล่วงละเมิด เป็น เวลา ๒ ปี ...

๖. ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบทคือเจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจาก การบริโภคอาหารในเวลาวิกาล อย่างมั่นคงไม่ล่วงละเมิด เป็น เวลา ๒ ปี”ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิภิกษุณีเหล่านั้นโดยอเนกปริยาย ดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๐๙๗] อนึ่ง ภิกษุณีใดบวชให้หญิงครองเรือนผู้มีอายุครบ ๑๒ ปี แต่ยังมิได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปี เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๓๘๕} [๑๐๙๘] คำว่า อนึ่ง... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า มีอายุครบ๑๒ปี คือ มีอายุถึง๑๒ปีแล้ว

ที่ชื่อว่า หญิงครองเรือน ตรัสหมายถึงหญิงที่มีสามีแล้ว คำว่า ครบ ๒ ปี คือ ตลอด ๒ ปี

ที่ชื่อว่า ยังมิได้ศึกษาสิกขา คือ ผู้ที่สงฆ์ยังมิได้ให้สิกขา หรือให้แล้ว แต่เธอทำขาดเสียคำว่า บวชให้ คือ ให้อุปสมบท

ภิกษุณีตั้งใจว่าจักบวชให้ แล้วแสวงหาคณะก็ดี อาจารย์ก็ดี บาตร ก็ดี จีวรก็ดี สมมติสีมาก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏ จบญัตติ ต้องอาบัติทุกกฏ จบกรรมวาจา ๒ ครั้ง ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว จบกรรมวาจาครั้งสุดท้าย ภิกษุณีผู้อุปัชฌาย์ต้องอาบัติปาจิตตีย์ คณะและอาจารย์ต้องอาบัติทุกกฏ

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๓๘๖} [๑๐๙๙] กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม บวชให้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย บวชให้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม บวชให้ ต้อง อาบัติปาจิตตีย์

ติกทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม บวชให้ ต้อง อาบัติทุกกฏกรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย บวชให้ ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม บวชให้ ต้อง อาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๓๘๗} [๑๑๐๐] ภิกษุณีบวชให้หญิงครองเรือนมีอายุครบ ๑๒ ปี ผู้ได้ศึกษา สิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณี ผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๖

สิกขาบทที่ ๗

เรื่องภิกษุณีบวชให้หญิงอายุ ๑๒ ปี แต่สงฆ์ยังมิได้สมมติ

{๓๘๘} [๑๑๐๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีทั้งหลายบวชให้หญิงครองเรือนมีอายุครบ ๑๒ ปี ผู้ได้ศึกษาสิกขาใน ธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว แต่สงฆ์ยังมิได้สมมติ ภิกษุณีทั้งหลาย กล่าวอย่างนี้ว่า “มานี่ แม่สิกขมานา เธอจงรู้สิ่งนี้ จงประเคนสิ่งนี้ จง นำสิ่งนี้มา ฉันต้องการสิ่งนี้ จงทำสิ่งนี้ให้เป็นกัปปิยะ”เธอเหล่านั้นกล่าวอย่างนี้ว่า “ข้าแต่แม่เจ้า พวกดิฉันไม่ใช่สิกขมานา พวกดิฉันเป็นภิกษุณี”

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้บวชให้หญิงครองเรือนมีอายุครบ ๑๒ ปี ผู้ได้ศึกษา สิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว แต่สงฆ์ยังไม่ได้สมมติเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีทั้งหลายบวชให้หญิงครองเรือนมีอายุครบ ๑๒ ปี ผู้ได้ศึกษา สิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว แต่สงฆ์ยังไม่ได้สมมติ จริงหรือ”