สิกขาบทที่ ๗ เรื่องภิกษุณีหลายรูป เล่ม ๓

อนาปัตติวาร

{๓๘๗} [๑๑๐๐] ภิกษุณีบวชให้หญิงครองเรือนมีอายุครบ ๑๒ ปี ผู้ได้ศึกษา สิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณี ผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๖

สิกขาบทที่ ๗

เรื่องภิกษุณีบวชให้หญิงอายุ ๑๒ ปี แต่สงฆ์ยังมิได้สมมติ

{๓๘๘} [๑๑๐๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีทั้งหลายบวชให้หญิงครองเรือนมีอายุครบ ๑๒ ปี ผู้ได้ศึกษาสิกขาใน ธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว แต่สงฆ์ยังมิได้สมมติ ภิกษุณีทั้งหลาย กล่าวอย่างนี้ว่า “มานี่ แม่สิกขมานา เธอจงรู้สิ่งนี้ จงประเคนสิ่งนี้ จง นำสิ่งนี้มา ฉันต้องการสิ่งนี้ จงทำสิ่งนี้ให้เป็นกัปปิยะ”เธอเหล่านั้นกล่าวอย่างนี้ว่า “ข้าแต่แม่เจ้า พวกดิฉันไม่ใช่สิกขมานา พวกดิฉันเป็นภิกษุณี”

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้บวชให้หญิงครองเรือนมีอายุครบ ๑๒ ปี ผู้ได้ศึกษา สิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว แต่สงฆ์ยังไม่ได้สมมติเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีทั้งหลายบวชให้หญิงครองเรือนมีอายุครบ ๑๒ ปี ผู้ได้ศึกษา สิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว แต่สงฆ์ยังไม่ได้สมมติ จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีทั้งหลายจึงได้บวชให้หญิงครองเรือนมีอายุครบ ๑๒ ปี ผู้ได้ศึกษา สิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว แต่สงฆ์ยังไม่ได้สมมติเล่า การ กระทำของภิกษุณีเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่ เลื่อมใส ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเราอนุญาตให้สงฆ์สมมติการอุปสมบทแก่ หญิงครองเรือนมีอายุครบ ๑๒ ปี ผู้ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการมา ครบ ๒ ปีแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลวิธีการให้สมมติการอุปสมบทนั้นสงฆ์พึงให้ อย่างนี้

วิธีให้สมมติการอุปสมบท

หญิงครองเรือนมีอายุครบ ๑๒ ปี ผู้ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการ มาครบ ๒ ปีแล้วนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้า ภิกษุณีทั้งหลายแล้วนั่งกระหย่ง ประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า

‘แม่เจ้า ข้าพเจ้าเป็นหญิงครองเรือนมีชื่อนี้ ของแม่เจ้าชื่อนี้ มีอายุ ครบ ๑๒ ปี ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว ขอสมมติ การอุปสมบทต่อสงฆ์’

พึงขอแม้ครั้งที่ ๒ ... พึงขอแม้ครั้งที่ ๓ ...

ภิกษุณีผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

[๑๑๐๒] ‘แม่เจ้าเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า หญิงครองเรือนผู้นี้มี ชื่อนี้ ของแม่เจ้าชื่อนี้ มีอายุครบ ๑๒ ปี ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการ

มาครบ ๒ ปีแล้ว ขอสมมติการอุปสมบทต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของ สงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้สมมติการอุปสมบทแก่หญิงครองเรือนชื่อนี้ ผู้ มีอายุครบ ๑๒ ปี ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว นี่ เป็นญัตติ

แม่เจ้าเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า หญิงครองเรือนผู้นี้มีชื่อนี้ ของ แม่เจ้าชื่อนี้ มีอายุครบ ๑๒ ปี ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว ขอสมมติการอุปสมบทต่อสงฆ์ สงฆ์ให้สมมติการอุปสมบทแก่ หญิงครองเรือนชื่อนี้ ผู้มีอายุครบ ๑๒ ปี ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการ มาครบ ๒ ปีแล้ว การให้สมมติการอุปสมบทแก่หญิงครองเรือนชื่อนี้ ผู้ มีอายุครบ ๑๒ ปี ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว ชอบใจแก่แม่เจ้าผู้ใด แม่เจ้าผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่แม่เจ้าผู้ใด แม่เจ้า ผู้นั้นพึงทักท้วงสมมติการอุปสมบทอันสงฆ์ให้แล้วแก่หญิงครองเรือนชื่อนี้ ผู้มีอายุ ครบ ๑๒ ปี ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว ชอบใจแก่ สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิภิกษุณีเหล่านั้นโดยอเนกปริยายดังนี้ แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๑๐๓] อนึ่ง ภิกษุณีใดบวชให้หญิงครองเรือนมีอายุครบ ๑๒ ปี ผู้ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว แต่สงฆ์ยังมิได้ สมมติ เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๓๘๙} [๑๑๐๔] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้ที่ชื่อว่า มีอายุครบ๑๒ ปี คือ มีอายุถึง ๑๒ ปีแล้ว

ที่ชื่อว่า หญิงครองเรือน ตรัสหมายถึงหญิงที่มีสามีแล้ว

คำว่า ครบ ๒ ปี คือ ตลอด ๒ ปี

ที่ชื่อว่า ผู้ศึกษาสิกขา คือ มีสิกขาในธรรม ๖ ประการได้ศึกษาแล้ว

ที่ชื่อว่า แต่ยังมิได้สมมติ คือ แต่สงฆ์ยังไม่ได้ให้สมมติการอุปสมบท ด้วยญัตติทุติยกรรม

คำว่า บวชให้ คือ ให้อุปสมบท

ภิกษุณีตั้งใจว่าจักบวชให้ แล้วแสวงหาคณะก็ดี อาจารย์ก็ดี บาตร ก็ดี จีวรก็ดี สมมติสีมาก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏ จบญัตติ ต้องอาบัติทุกกฏ จบกรรมวาจา ๒ ครั้ง ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว จบกรรมวาจาครั้งสุดท้าย ภิกษุณีผู้อุปัชฌาย์ต้องอาบัติปาจิตตีย์ คณะและอาจารย์ต้องอาบัติทุกกฏ

บทภาชนีย์

{๓๙๐} [๑๑๐๕] กรรมเป็นธรรมภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรมบวชให้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย บวชให้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม บวชให้ ต้อง อาบัติปาจิตตีย์กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม บวชให้ ต้อง อาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย บวชให้ ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็น ธรรมภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรมบวชให้ ต้อง อาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๓๙๑} [๑๑๐๖] ภิกษุณีบวชให้หญิงครองเรือนมีอายุครบ ๑๒ ปี ผู้ได้ศึกษา สิกขาในธรรม ๖ ประการมาครบ ๒ ปีแล้ว และสงฆ์สมมติแล้ว ๑ ภิกษุณีผู้ วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๗

สิกขาบทที่ ๘

เรื่องภิกษุณีไม่สงเคราะห์สหชีวินี

{๓๙๒} [๑๑๐๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีถุลลนันทาบวชให้สหชีวินีแล้วไม่อนุเคราะห์เอง ทั้งไม่ให้ผู้อื่นอนุเคราะห์ ตลอด ๒ ปี สหชีวินีเหล่านั้นจึงเป็นคนโง่เขลา ไม่ฉลาด ไม่รู้จักสิ่งที่ควร หรือไม่ควรบรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าถุลลนันทาจึงได้บวชให้สหชีวินีแล้วไม่อนุเคราะห์เอง ทั้งไม่ให้ ผู้อื่นอนุเคราะห์ตลอด ๒ ปีเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาบวชให้สหชีวินีแล้วไม่อนุเคราะห์เอง ทั้งไม่ให้ผู้อื่นอนุเครา ะห์ตลอด ๒ ปี จริงหรือ”