หมวด ๗ เล่ม ๘

หัวข้อประจำหมวด

{๙๙๑} อคารวะ ๑ คารวะ ๑ วินีตวัตถุ ๑ สามีจิกรรม ๑ สมุฏฐานแห่งอาบัติ ๑ สิกขาบทมีการตัดเป็นวินัยกรรม ๑ อาการ ๑ อานิสงส์ ๑

สิกขาบทว่าด้วยอย่างยิ่ง ๑ อยู่ปราศ ๖ ราตรี ๑ จีวร ๑ นํ้าย้อม ๑ อาบัติเกิดทางกายกับจิต ๑ วาจากับจิต ๑

กาย วาจา และจิต ๑ กรรม ๑ มูลเหตุแห่งวิวาท ๑ มูลเหตุแห่งการโจท ๑ ด้านยาว ๑ ด้านกว้าง ๑ นิสสัยระงับ ๑

อนุบัญญัติ ๑ ถือเอาจีวรที่ทำค้าง ๑ เก็บเอาจีวรที่ทำค้าง ๑ อเสขธรรม ๑ ชักชวนผู้อื่นในอเสขธรรม ๑ มีศรัทธา ๑ อธิศีล ๑ พยาบาลผู้อาพาธ ๑ ฝึกปรือในอภิสมาจาร ๑ รู้อาบัติ ๑ การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรม ๑ การงดปาติโมกข์เป็นธรรม ๑

๗. สัตตกวาร หมวด ๗

ว่าด้วยอาบัติเป็นต้น

{๙๙๒} [๓๒๗] อาบัติมี ๗ กองอาบัติมี ๗ วินีตวัตถุมี ๗ สามีจิกรรมมี ๗ ทำตามปฏิญญาไม่ชอบธรรมมี ๗ ทำตามปฏิญญาชอบธรรมมี ๗ กิจ ๗ อย่าง ภิกษุไปด้วยสัตตาหกรณียะไม่ต้องอาบัติ การทรงวินัยมีอานิสงส์ ๗ สิกขาบทว่าด้วยอย่างยิ่งมี ๗ เพราะอรุณขึ้นไปเป็นนิสสัคคีย์มี ๗ สมถะมี ๗ กรรมมี ๗ ข้าวเปลือกดิบมี ๗ สร้างกุฎีด้านกว้างร่วมใน ๗ คืบ

อนุบัญญัติในคณโภชนสิกขาบทมี ๗ ภิกษุรับประเคนเภสัชแล้วเก็บไว้ฉัน ได้ ๗ วันเป็นอย่างยิ่ง ภิกษุถือเอาจีวรที่ทำเสร็จแล้วหลีกไป เก็บจีวรที่เสร็จแล้วหลีกไป ภิกษุไม่เห็นอาบัติ ภิกษุเห็นอาบัติ ภิกษุทำคืนอาบัติ การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมี ๗ การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมี ๗

ว่าด้วยองค์คุณของพระวินัยธร

{๙๙๓} ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๗ เป็นพระวินัยธรได้ คือ

๑. รู้อาบัติ ๒. รู้สิ่งมิใช่อาบัติ

๓. รู้อาบัติเบา ๔. รู้อาบัติหนัก

๕. เป็นผู้มีศีล คือ สำรวมในปาติโมกขสังวรศีล ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจรอยู่ มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เพียง เล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย

๖. เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่อง อยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ไม่ลำบาก

๗. ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเอง ในปัจจุบันเข้าถึงอยู่

ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๗ เป็นพระวินัยธรได้ คือ

๑. รู้อาบัติ ๒. รู้สิ่งมิใช่อาบัติ

๓. รู้อาบัติเบา ๔. รู้อาบัติหนัก

๕. เป็นพหูสูต คือ เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใด งามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์ ครบถ้วน ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้นอันภิกษุนั้นได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วยปัญญา

๖. เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่อง อยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ไม่ลำบาก๗. ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๗ เป็นพระวินัยธรได้ คือ

๑. รู้อาบัติ ๒. รู้สิ่งมิใช่อาบัติ

๓. รู้อาบัติเบา ๔. รู้อาบัติหนัก

๕. จำปาติโมกข์ทั้งสองได้ดีโดยพิสดาร จำแนกได้ดี สวดได้คล่องแคล่วดี วินิจฉัยได้ถูกต้องโดยสูตร โดยอนุพยัญชนะ๖. เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ไม่ลำบาก๗. ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองใน ปัจจุบันเข้าถึงอยู่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๗ เป็นพระวินัยธรได้ คือ

๑. รู้อาบัติ ๒. รู้สิ่งมิใช่อาบัติ

๓. รู้อาบัติเบา ๔. รู้อาบัติหนัก

๕. ระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกชาติได้หนึ่งชาติบ้าง สองชาติบ้าง สามชาติบ้าง สี่ชาติบ้าง ห้าชาติบ้าง สิบชาติบ้าง ยี่สิบชาติบ้าง สามสิบชาติบ้าง สี่สิบชาติบ้าง ห้าสิบชาติบ้าง ร้อยชาติบ้าง พันชาติบ้าง แสนชาติบ้าง

ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏวิวัฎฏกัปเป็นอันมากบ้าง ว่า ‘ในภพโน้นเราได้มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขทุกข์อย่างนั้น ๆ มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้ว ได้ไปเกิดในภพโน้น แม้ในภพโน้นนั้นเราก็ได้มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขทุกข์อย่างนั้น ๆ มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพโน้นนั้นแล้ว จึงได้มาเกิดในภพนี้’ เธอระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมากพร้อมทั้งอาการ (คือวรรณะเป็นต้น) พร้อมทั้งอุเทศ (คือชื่อและโคตร) ด้วยประการฉะนี้๖.

เห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยากได้ด้วยทิพยจักษุอัน บริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมได้ว่า ‘หมู่สัตว์เหล่านี้หนอประกอบด้วย กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจมิจฉาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’ หรือว่า ‘หมู่สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วย กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจสัมมาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ เธอเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยากได้ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ รู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมได้ด้วยประการฉะนี้

๗. ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์ ๗ ย่อมงาม คือ

๑. รู้อาบัติ ๒. รู้สิ่งมิใช่อาบัติ

๓. รู้อาบัติเบา ๔. รู้อาบัติหนัก

๕. เป็นผู้มีศีล คือ สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย

๖. เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่อง อยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้ไดยไม่ยาก ไม่ลำบาก๗. ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๗ ย่อมงาม คือ

๑. รู้อาบัติ ๒. รู้สิ่งมิใช่อาบัติ

๓. รู้อาบัติเบา ๔. รู้อาบัติหนัก

๕. เป็นผู้มีสุตะมาก แทงตลอดด้วยดีด้วยปัญญา

๖. เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ไม่ลำบาก๗. ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเอง ในปัจจุบันเข้าถึงอยู่

พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๗ ย่อมงาม คือ

๑. รู้อาบัติ ๒. รู้สิ่งมิใช่อาบัติ

๓. รู้อาบัติเบา ๔. รู้อาบัติหนัก

๕. จำปาติโมกข์ทั้งสองได้ดีโดยพิสดาร จำแนกได้ดี สวดได้คล่องแคล่วดี วินิจฉัยได้ถูกต้องโดยสูตร โดยอนุพยัญชนะ๖. เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ไม่ลำบาก๗. ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะสิ้นทั้งหลายไปด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองใน ปัจจุบันเข้าถึงอยู่พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๗ ย่อมงาม คือ

๑. รู้อาบัติ ๒. รู้สิ่งมิใช่อาบัติ

๓. รู้อาบัติเบา ๔. รู้อาบัติหนัก

๕. ระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก ...

๖. เห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยากได้ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม ...

๗. ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่

ว่าด้วยอสัทธรรมและสัทธรรม

{๙๙๔} อสัทธรรมมี ๗ คือ

๑. ไม่มีศรัทธา ๒. ไม่มีหิริ

๓. ไม่มีโอตตัปปะ ๔. มีสุตะน้อย

๕. เกียจคร้าน ๖. หลงลืมสติ

๗. มีปัญญาทราม

สัทธรรมมี ๗ คือ

๑. มีศรัทธา ๒. มีหิริ

๓. มีโอตตัปปะ ๔. มีสุตะมาก

๕. ปรารภความเพียร ๖. มีสติตั้งมั่น

๗. มีปัญญา

จบ สัตตกวาร หมวด ๗

หัวข้อประจำหมวด

{๙๙๕} อาบัติ ๑ กองอาบัติ ๑ วินีตวัตถุ ๑ สามีจิกรรม ๑ ทำตามปฏิญญาไม่เป็นธรรม ๑ สัตตาหะไปไม่ต้องอาบัติ ๑อานิสงส์ ๑ อย่างยิ่ง ๑ อรุณ ๑ สมถะ ๑ กรรม ๑ ข้าวเปลือกดิบ ๑ สร้างกุฎีด้านกว้าง ๑ คณโภชน์ ๑เจ็ดวันเป็นอย่างยิ่ง ๑ ถือเอา ๑ เก็บไป ๑ ไม่เห็นอาบัติ ๑ เห็นอาบัติ ๑ ทำคืนอาบัติ ๑ การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรม ๑ การงดปาติโมกข์เป็นธรรม ๑วินัยธร ๔ อย่าง ๑ ภิกษุงาม ๑ อสัทธรรม ๗ อย่าง ๑ สัทธรรม ๗ อย่าง ๑ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรง แสดงไว้แล้วแล

๘. อัฏฐกวาร หมวด ๘

ว่าด้วยอานิสงส์เป็นต้น

{๙๙๖} [๓๒๘] ภิกษุเห็นอานิสงส์ ๘ ไม่พึงยกวัตรภิกษุนั้นฐานไม่เห็นอาบัติ ภิกษุเห็นอานิสงส์ ๘ พึงแสดงอาบัตินั้นแม้เพราะความเชื่อต่อผู้อื่น อาบัติสังฆาทิเสสเป็นยาวตติยกะมี ๘ ประทุษร้ายต่อตระกูลด้วยอาการ ๘ จีวรเกิดขึ้นมีมาติกา ๘ กฐินเดาะมีมาติกา ๘ น้ำปานะมี ๘ ชนิด พระเทวทัตมีจิตอันอสัทธรรม ๘ อย่างครอบงำย่ำยีจึงเกิดในอบาย ตกนรกชั่วกัป ไม่มีใครช่วยเหลือได้ โลกธรรมมี ๘ ครุธรรมมี ๘ อาบัติปาฏิเทสนียะมี ๘ มุสาวาทมี ๘ องค์อุโบสถมี ๘ องค์แห่งความเป็นทูตมี ๘ วัตรแห่งเดียรถีย์มี ๘ อัจฉริยอัพภูตธรรมในมหาสมุทรมี ๘ อัจฉริยอัพภูตธรรมในพระธรรมวินัยนี้มี ๘ ภัตตาหารที่ไม่เป็นเดนมี

๘ ภัตตาหารที่เป็นเดนมี ๘ เภสัชเป็นนิสสัคคีย์เมื่อรุ่งอรุณที่ ๘ ปาราชิกมี ๘ ภิกษุณียังวัตถุที่ ๘ ให้บริบูรณ์ สงฆ์พึงนาสนะเสีย ภิกษุณียังวัตถุที่ ๘ ให้บริบูรณ์แม้แสดงอาบัติแล้วก็ไม่เป็นอันแสดง อุปสมบทมีวาจา ๘ พึงลุกรับภิกษุณี ๘ ประเภท พึงให้อาสนะแก่ภิกษุณี ๘ ประเภท อุบาสิกาขอพร ๘ ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ สงฆ์พึงสมมติให้เป็นผู้สั่งสอนภิกษุณี การทรงวินัยมีอานิสงส์ ๘ สิกขาบทที่ว่าด้วยอย่างยิ่งมี ๘ ภิกษุผู้ถูกลงตัสสปาปิยสิกากรรมพึงประพฤติชอบในธรรม ๘ การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมี ๘ การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมี ๘

จบ อัฏฐกวาร หมวด ๘

หัวข้อประจำหมวด

{๙๙๗} ไม่ยกวัตรภิกษุนั้น ๑ เชื่อผู้อื่น ๑ อาบัติสังฆาทิเสสเป็นยาวตติยกะ ๑ ประทุษร้าย ๑ มาติกา ๑ กฐินเดาะ ๑ น้ำปานะ ๑ อสัทธรรมครอบงำ ๑