ท่านพระอุบาลีเข้าเฝ้าทูลถามปัญหา เล่ม ๘

คาถาสังคณิกะ

ว่าด้วยถ้อยคำที่กล่าวคละกันไว้ด้วยคาถา

๑. สัตตนครปัญญัตตสิกขาบท

ว่าด้วยสิกขาบทที่ทรงบัญญัติไว้ที่พระนคร ๗ แห่ง

ท่านพระอุบาลีเข้าเฝ้าทูลถามปัญหา

{๑๐๑๖} [๓๓๕] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า

“เธอห่มผ้าเฉวียงบ่า ประนมมือ ดูเหมือนจะมีความจำนงมุ่งมา ณ ที่นี้ เพื่อประสงค์อะไร”

ท่านพระอุบาลีกราบทูลถามว่า

“สิกขาบทที่พระองค์ทรงบัญญัติไว้ในวินัยทั้งสอง มาสู่อุทเทสทุกวันอุโบสถ สิกขาบทเหล่านั้นมีเท่าไร ทรงบัญญัติไว้ที่พระนครกี่แห่ง”“ปัญญาของเธอดี เธอสอบถามโดยแยบคาย เพราะฉะนั้น เราจักบอกแก่เธอตามที่เธอผู้ฉลาดถามมาสิกขาบทที่บัญญัติไว้ในวินัยทั้งสองมาสู่อุทเทส ทุกวันอุโบสถ สิกขาบทเหล่านั้นมี ๓๕๐ สิกขาบท ตถาคตบัญญัติไว้ที่พระนคร ๗ แห่ง”{๑๐๑๗} “สิกขาบทที่ทรงบัญญัติไว้ ณ พระนคร ๗ แห่ง มีแห่งไหนบ้าง ขอพระองค์ได้โปรดแจ้งพระนคร ๗ แห่งนั้นแก่ข้าพระองค์ ข้าพระองค์ได้ฟังทางแห่งพระดำรัสของพระองค์แล้วจะปฏิบัติ ข้อนั้นจะพึงมี เพื่อความเกื้อกูลแก่พวกข้าพระองค์”

“สิกขาบทเหล่านั้นเราบัญญัติไว้ที่พระนครเวสาลี ๑ พระนครราชคฤห์ ๑ พระนครสาวัตถี ๑ เมืองอาฬวี ๑ พระนครโกสัมพี ๑ แคว้นสักกะ ๑ แคว้นภัคคะ ๑”

สิกขาบทบัญญัติ

{๑๐๑๘} พระอุบาลีกราบทูลถามว่า

“สิกขาบทที่ทรงบัญญัติไว้ที่พระนครเวสาลีมีเท่าไร ที่พระนครราชคฤห์มีเท่าไร ที่พระนครสาวัตถีมีเท่าไร ที่เมืองอาฬวีมีเท่าไร ที่พระนครโกสัมพีมีเท่าไร ที่แคว้นสักกะมีเท่าไร ที่แคว้นภัคคะมีเท่าไร พระองค์อันข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอได้โปรดตอบข้อนั้นแก่ ข้าพระองค์ด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

“สิกขาบทที่บัญญัติไว้ที่พระนครเวสาลีมี ๑๐ สิกขาบท ที่พระนครราชคฤห์มี ๒๑ สิกขาบท ที่พระนครสาวัตถี รวมทั้งหมดมี ๒๙๔ สิกขาบท ที่เมืองอาฬวีมี ๖ สิกขาบท ที่พระนครโกสัมพีมี ๘ สิกขาบท ที่แคว้นสักกะมี ๘ สิกขาบท ที่แคว้นภัคคะมี ๓ สิกขาบทสิกขาบทที่เราได้บัญญัติไว้ที่พระนครเวสาลี เธอจงฟังตามที่จะกล่าวต่อไป คือ สิกขาบทว่าด้วยเสพเมถุน ๑ ว่าด้วยฆ่ามนุษย์ ๑ ว่าด้วยกล่าวอวดอุตตริ มนุสสธรรมที่ไม่มีจริง ๑ ว่าด้วยทรงอติเรกจีวร ๑ ว่าด้วยใช้ให้ทำสันถัตด้วยขนเจียมดำล้วน ๑

ว่าด้วยบอกอุตตริมนุสสธรรมที่มีจริง ๑ ว่าด้วยภัตทีหลัง ๑ ว่าด้วยไม้ชำระฟัน ๑ ว่าด้วยให้ของเคี้ยวของฉันแก่อเจลก ๑ ว่าด้วยภิกษุณีด่าภิกษุ ๑ รวมสิกขาบทที่บัญญัติไว้ที่พระนครเวสาลีเป็น ๑๐ สิกขาบท

สิกขาบทที่เราบัญญัติไว้ที่พระนครราชคฤห์ เธอจงฟังตามที่จะกล่าวต่อไป คือ สิกขาบทว่าด้วยถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ ณ พระนครราชคฤห์ ๑ ว่าด้วยใส่ความภิกษุรวม ๒ สิกขาบท

ว่าด้วยทำลายสงฆ์และประพฤติตามรวม ๒ สิกขาบท ว่าด้วยรับอันตรวาสก ๑ ว่าด้วยแลกเปลี่ยนรูปิยะ ๑ ว่าด้วยขอด้าย ๑ ว่าด้วยบ่นว่า ๑ ว่าด้วยฉันโภชนะที่ภิกษุณีแนะนำให้เขาถวาย ๑ ว่าด้วยอาหารในโรงทาน ๑ ว่าด้วยฉันเป็นหมู่ ๑ ว่าด้วยฉันในเวลาวิกาล ๑ ว่าด้วยเที่ยวไปในตระกูล ๑ ว่าด้วยอาบน้ำ ๑ ว่าด้วยบวชคนมีอายุไม่ครบ ๑ว่าด้วยให้จวร ๑ ว่าด้วยฉันโภชนะที่ภิกษุณีคอยสั่งการ ๑ ว่าด้วยเที่ยวยอดเขา ๑ ว่าด้วยจาริก ๑ สิกขาบทเหล่านี้บัญญัติไว้ที่พระนครราชคฤห์รวมกับ การให้ฉันทะในกรรมนั้นแหละ เป็น ๒๑ สิกขาบท

สิกขาบทที่เราบัญญัติไว้ที่พระนครสาวัตถี เธอจงฟังตามที่จะกล่าวต่อไป คือ ปาราชิก ๔ ของภิกษุณี สังฆาทิเสส ๑๖ อนิยต ๒ นิสสัคคิยะ ๒๔ สิกขาบทที่ เรียกว่าขุททกสิกขาบทมี ๑๕๖ สิกขาบทว่าด้วยการกระทำที่ควรตำหนิ ๑๐ เสขิยวัตร ๗๒ รวมสิกขาบท ทั้งหมดที่บัญญัติไว้ที่พระนครสาวัตถี ๒๙๔ สิกขาบท

สิกขาบทที่เราบัญญัติไว้ที่เมืองอาฬวี เธอจงฟังตามที่จะกล่าวต่อไป คือ สิกขาบทว่าด้วยให้ทำกุฎี ๑ ว่าด้วยใช้ให้ทำสันถัตเจือไหม ๑ ว่าด้วยนอนร่วมกับ อนุปสัมบัน ๑ ว่าด้วยขุดดิน ๑ ว่าด้วยพรากภูตคาม ๑ ว่าด้วยรู้ว่าน้ำมีตัวสัตว์เอารดหญ้าหรือดิน ๑ สิกขาบท เหล่านี้รวม ๖ สิกขาบทบัญญัติไว้ที่เมืองอาฬวีสิกขาบทที่เราบัญญัติไว้ที่พระนครโกสัมพี เธอจงฟังตามที่จะกล่าวต่อไป คือ สิกขาบทว่าด้วยสร้างวิหารให้ใหญ่ ๑ ว่าด้วยภิกษุว่ายากสอนยาก ๑ ว่าด้วยแกล้งพูดคำอื่นกลบเกลื่อน ๑ ว่าด้วยกรอบประตู ๑ ว่าด้วยดื่มสุราเมรัย ๑ ว่าด้วยไม่เอื้อเฟื้อ ๑ ว่าด้วยกล่าวโดยชอบธรรม ๑ รวมเป็น ๘ สิกขาบททั้งดื่มน้ำนมสิกขาบทที่เราบัญญัติไว้ที่แคว้นสักกะ

เธอจงฟังตามที่จะกล่าวต่อไป คือ สิกขาบทว่าด้วยใช้ภิกษุณีให้ซักขนเจียม ๑ ว่าด้วยบาตรมีรอยร้าวต่ำกว่า ๕ แห่ง ๑ ว่าด้วยสั่งสอนภิกษุณีถึงที่อยู่ ๑ ว่าด้วยขอเภสัช ๑ ว่าด้วยกล่องเข็ม ๑ ว่าด้วยเสนาสนะป่า ๑ รวม ๖ สิกขาบทนี้บัญญัติไว้ที่พระนครกบิลพัสดุ์ สิกขาบทว่าด้วยทำความสะอาดด้วยน้ำ ๑ ว่าด้วยไม่รับโอวาท ๑ ตถาคตได้กล่าวไว้ในหมู่ภิกษุณีสิกขาบทที่เราบัญญัติไว้ที่แคว้นภัคคะ เธอจงฟังตามที่จะกล่าวต่อไป คือ สิกขาบทว่าด้วยติดไฟผิง ๑ ว่าด้วยมือเปื้อนอามิส ๑ ว่าด้วยน้ำล้างบาตรมีเมล็ดข้าวสุก ๑

ปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๗ นิสสัคคิยะ ๘ ขุททกะ ๓๒ ปาฏิเทสนียะสิกขาบทว่าด้วยการกระทำที่น่าตำหนิ ๒ เสขิยวัตร ๓ อันพระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ทรงบัญญัติไว้ที่พระนคร ๖ แห่ง รวม ๕๖ สิกขาบทที่พระนครสาวัตถี พระโคดมผู้มียศทรงบัญญัติไว้ทั้งหมดรวม ๒๙๔ สิกขาบท”

๒. จตุวิปัตติ

ว่าด้วยวิบัติ ๔

{๑๐๑๙} [๓๓๖] พระอุบาลีกราบทูลถามว่า

“ข้าพระองค์ได้ทูลถามปัญหาข้อใดกะพระองค์ พระองค์ได้ทรงแก้ปัญหาข้อนั้นแก่ข้าพระพุทธเจ้า ได้ทรงแก้ปัญหานั้น ๆ โดยมิได้เป็นอย่างอื่น เอาเถิดข้าพระองค์ขอทูลถามปัญหาข้ออื่นกะพระองค์ ขอพระองค์โปรดตอบปัญหานั้นต่อไปคือ อาบัติหนัก ๑ อาบัติเบา ๑ อาบัติมีส่วนเหลือ ๑ อาบัติไม่มีส่วนเหลือ ๑ อาบัติชั่วหยาบ ๑ อาบัติไม่ชั่วหยาบ ๑ สิกขาบทที่เป็นยาวตติยกะ ๑

สิกขาบทที่ทั่วไป ๑ สิกขาบทที่ไม่ทั่วไป ๑ สิกขาบท ที่จำแนกไว้ระงับด้วยสมถะเหล่าใด ๑ ขอพระองค์ได้โปรดชี้แจงสิกขาบทนี้แม้ทั้งมวล ข้าพระองค์จะฟังพระดำรัสของพระองค์”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

ศีลวิบัติ

“สิกขาบท ๓๑ เป็นครุกาบัติ ในจำนวนนั้น มี ๘ สิกขาบทเป็นอาบัติไม่มีส่วนเหลือ ที่เป็นครุกาบัติจัดเป็นอาบัติชั่วหยาบ อาบัติที่ชั่วหยาบจัดเป็นสีลวิบัติ อาบัติปาราชิก อาบัติสังฆาทิเสส เรียกว่าศีลวิบัติ

อาจารวิบัติ

ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาสิตคือด่าประสงค์จะล้อเล่นอาบัตินี้นั้นรวมเรียกว่าอาจารวิบัติ

ทิฏฐิวิบัติ

{๑๐๒๐} บุคคลผู้ด้อยปัญญา ถูกโมหะครอบงำ ถูกอสัทธรรมครอบงำ ย่อมถือทิฏฐิวิบัติ กล่าวตู่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า อาบัตินี้นั้นรวมเรียกว่าทิฏฐิวิบัติ

อาชีววิบัติ

{๑๐๒๑} ภิกษุผู้ปรารถนาเลวทราม ถูกความอยากครอบงำ ย่อมอวดอุตตริ มนุสสธรรมอันไม่มีจริงไม่เป็นจริงเพราะเหตุแห่งอาชีวะ เพราะความจำเป็นแห่งอาชีวะ ภิกษุถึงการชักสื่อเพราะเหตุแห่งอาชีวะ เพราะความจำเป็นแห่งอาชีวะ ภิกษุกล่าวว่า ‘ภิกษุใดอยู่ในวิหารของท่าน ภิกษุนั้นเป็นพระอรหันต์’ เพราะเหตุแห่งอาชีวะ เพราะความจำเป็นแห่งอาชีวะ ภิกษุขอโภชนะอันประณีตเพื่อประโยชน์ตนมาฉันเพราะเหตุแห่งอาชีวะ เพราะความจำเป็นแห่งอาชีวะ ภิกษุณีขอโภชนะอันประณีตเพื่อประโยชน์ ตนมาฉันเพราะเหตุแห่งอาชีวะ เพราะความจำเป็นแห่งอาชีวะ ภิกษุไม่

อาพาธขอแกงหรือข้าวสุกเพื่อประโยชน์ตนมาฉันเพราะเหตุแห่งอาชีวะ เพราะความจำเป็นแห่งอาชีวะ อาบัตินี้นั้นรวมเรียกว่าอาชีววิบัติ

ยาวตติยกสิกขาบท

{๑๐๒๒} ยาวตติยกสิกขาบทมี ๑๑ สิกขาบท เธอจงฟังสิกขาบทเหล่านั้นตามที่จะกล่าวต่อไป คือ อุกขิตตานุ วัตติกาสิกขาบท ๑ ยาวตติยกสังฆาทิเสส ๘ สิกขาบท อริฏฐสิกขาบท ๑ จัณฑกาลิสิกขาบท ๑ สิกขาบท เหล่านี้นั้นชื่อยาวตติยกสิกขาบท

๓. เฉทนกาทิ

ว่าด้วยสิกขาบทที่มีการตัดเป็นวินัยกรรมเป็นต้น

{๑๐๒๓} [๓๓๗] พระอุบาลีกราบทูลถามว่า “สิกขาบทว่าด้วยการตัดมีเท่าไร สิกขาบทว่าด้วยการทำลายมีเท่าไร สิกขาบทว่าด้วยการรื้อมีเท่าไร สิกขาบท ว่าด้วยเป็นปาจิตตีย์มิใช่อื่นมีเท่าไร สิกขาบทว่าด้วยการสมมติภิกษุมีเท่าไร

สิกขาบทว่าด้วยสามีจิกรรม (การกระทำที่ชอบ) มีเท่าไร สิกขาบทว่าด้วย อย่างยิ่งมีเท่าไร สิกขาบทที่พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ทรง บัญญัติว่ารู้อยู่มีเท่าไร”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “สิกขาบทว่าด้วยการตัดมี ๖ สิกขาบท ว่าด้วยการทำลายมี ๑ สิกขาบทว่าด้วยการรื้อมี ๑ สิกขาบทว่าด้วยเป็น ปาจิตตีย์มิใช่อื่นมี ๔ สิกขาบทว่าด้วยการสมมติภิกษุมี ๔ สิกขาบทว่าด้วย สามีจิกรรมมี ๗ สิกขาบทว่าด้วยอย่างยิ่งมี ๑๔ สิกขาบทที่พระพุทธเจ้า ผู้เป็นเผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ทรงบัญญัติไว้ว่ารู้อยู่มี ๑๖”

๔. อสาธารณาทิ

ว่าด้วยอสาธารณสิกขาบท ของภิกษุและภิกษุณีเป็นต้น

{๑๐๒๔} [๓๓๘] สิกขาบทของภิกษุมาสู่อุทเทส ทุกวันอุโบสถ รวม ๒๒๐ สิกขาบท

สิกขาบทของภิกษุณีมาสู่อุทเทสทุกวันอุโบสถรวม ๓๐๔ สิกขาบท

สิกขาบทของภิกษุที่ไม่ทั่วไปกับภิกษุณีมี ๔๖ สิกขาบท

สิกขาบทของภิกษุณีที่ไม่ทั่วไปกับภิกษุมี ๑๓๐ สิกขาบท

สิกขาบทของทั้งสองฝ่ายที่ไม่ทั่วไปรวม ๑๗๖ สิกขาบท

สิกขาบทของทั้งสองฝ่ายที่มีสิกขาเสมอกันมี ๑๗๔ สิกขาบท

ประเภทสิกขาบทของภิกษุ

{๑๐๒๕} สิกขาบทของภิกษุ ๒๒๐ สิกขาบทมาสู่อุทเทสทุกวันอุโบสถ เธอจงฟังสิกขาบทเหล่านั้นตามที่จะกล่าว