อนาถบิณฑิกคหบดีถวายพระเชตวนาราม เล่ม ๗

เชตวนวิหารานุโมทนา

ว่าด้วยทรงอนุโมทนาพระวิหารเชตวัน

{๒๖๙} [๓๑๕] ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปโดยลำดับ ได้เสด็จ ถึงพระนครสาวัตถีแล้ว นัยว่าพระองค์ประทับอยู่ที่พระวิหารเชตะวัน อาราม ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถีนั้น จึงอนาถบิณฑิก คฤหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคม พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้กราบทูลพระผู้มีพระ ภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพร้อมกับภิกษุสงฆ์ โปรดทรงรับภัตตาหารของข้าพระองค์เพื่อเสวยในวันพรุ่งนี้ด้วยเถิด” พระผู้ มีพระภาคเจ้าทรงรับอาราธนาโดยดุษณีภาพ ครั้นอนาถบิณฑิกคฤหบดี ทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับอาราธนาแล้ว จึงลุกจากที่นั่งถวายบังคม พระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วกลับไป

อนาถบิณฑิกคฤหบดีถวายพระวิหารเชตวัน

{๒๗๐} หลังจากนั้น อนาถบิณฑิกคฤหบดีสั่งให้ตกแต่งขาทนียโภชนียาหาร อันประณีตโดยตลอดราตรีนั้น แล้วสั่งให้คนไปกราบทูลภัตกาลแด่พระผู้มี พระภาคเจ้าว่า “ถึงเวลาแล้ว พระพุทธเจ้าข้า ภัตตาหารเสร็จแล้ว”

ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสก ทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปยังนิเวศน์ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ครั้นแล้ว ประทับนั่งเหนืออาสนะที่เขาจัดไว้ถวายพร้อมกับภิกษุสงฆ์ จึงอนาถบิณฑิก คฤหบดีอังคาสภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขด้วยขาทนียโภชนียาหาร อันประณีตด้วยมือของตน จนพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เสวยเสร็จทรงนำ พระหัตถ์ออกจากบาตรให้ห้ามภัตแล้ว จึงนั่งเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระองค์จะปฏิบัติอย่างไรใน พระวิหารเชตวัน”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนคฤหบดี ถ้าเช่นนั้น ท่านจงถวาย เชตวันวิหารแก่สงฆ์จาตุรทิศทั้งที่มาแล้วและยังไม่มาเถิด"อนาถบิณฑิกคฤหบดีทูลรับพระพุทธดำรัสแล้ว ได้ถวายพระวิหาร เชตวันแก่สงฆ์จาตุรทิศทั้งที่มาแล้วและยังไม่มา

ทรงอนุโมทนาวิหารทาน

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุโมทนาอนาถบิณฑิกคฤหบดี ด้วยพระคาถาเหล่านี้ว่า{๒๗๑} “วิหารยอมป้องกันหนาว ร้อน และเนื้อร้าย นอก

จากนั้น ยังป้องกัน งู ยุง ลมเจือละอองน้ำ และฝนได้

นอกจากนั้น วิหารยังป้องกันลมและแดดอันแรงกล้าที่

เกิดขึ้นได้

การถวายวิหารแก่สงฆ์เพื่อหลีกเร้นอยู่ เพื่อความ

สุข เพื่อเพ่งพิจารณา และเพื่อเห็นแจ้ง พระพุทธเจ้า

ทั้งหลายทรงสรรเสริญว่าเป็นทานอันเลิศ

เพราะเหตุนั้นแล คนผู้ฉลาดเมื่อเล็งเห็นประโยชน์

ตน พึงสร้างวิหารอันรื่นรมย์ นิมนต์ให้ภิกษุทั้งหลายผู้

เป็นพทูสูตอยู่ในวิหารนี้เถิด

อนึ่ง พึงถวายข้าว น้ำ ผ้า และเสนาสนะอัน

เหมาะสมแก่พวกเธอด้วยใจที่เลื่อมใสในพวกเธอผู้ซื่อตรง

พวกเธอก็จะแสดงธรรมอันเป็นเครื่องบรรเทา

สรรพทุกข์แก่เขา ซึ่งเขารู้ทั่วถึงแล้วจะเป็นผู้ไม่มีอาสวะ

ปรินิพพานในโลกนี้ได้”

ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุโมทนาอนาถบิณฑิกคฤหัสบดี ด้วย พระคาถาเหล่านี้แล้วทรงลุกจากอาสนะเสด็จถลับ

อาสนปปฏิพาหนาทิ

ว่าด้วยพระพุทธบัญญัตห้ามกีดกันอาสนะเป็นต้น

เรื่องไล่ภิกษุที่กำลังฉันค้างอยู่ลุกขึ้น

{๒๗๒} [๓๑๖] ก็โดยสมัยนั้นแล มหาอำมาตย์ผู้เป็นสาวกของอาชีวกคนหนึ่ง ได้เลี้ยงอาหารพระสงฆ์ ท่านพระอุปนันทศากยบุตรมาภายหลัง ได้ไล่ภิกษุ ผู้นั่งในลำดับให้ลุกขึ้นทั้งที่กำลังฉันค้างอยู่ โรงอาหารได้เกิดโกลาหลขึ้น จึงมหาอำมาตย์ผู้นั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อ สายพระศากยบุตรมาทีหลังจึงได้ไล่ภิกษุผู้นั่งในลำดับให้ลุกขึ้นทั้งที่ยังฉันค้าง อยู่เล่า โรงอาหารจึงได้เกิดโกลาหลขึ้น ภิกษุผู้นั่งแมัในที่อื่นจะพึงฉันจนอิ่ม ได้อย่างไรเล่า”ภิกษุทั้งหลายได้ยินมหาอำมาตย์ผู้นั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน ท่านพระอุปนันทศากยบุตรมาทีหลังจึงได้ไล่ภิกษุผู้นั่งในลำดับให้ลุกขึ้นทั้งที่ ยังฉันค้างอยู่เล่า โรงอาหารจึงได้เกิดโกลาหลขึ้น” แล้วกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามว่า “ดูก่อน อุปนันทะ ทราบมาว่าเธอมาทีหลังได้ไล่ภิกษุผู้นั่งในลำดับให้ลุกขึ้นทั้งที่ยัง ฉันค้างอยู่ โรงอาหารจึงได้เกิดโกลาหลขึ้น จริงหรือ”ท่านพระอุปนันทศากยบุตรกราบทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ เธอมาทีหลัง ไฉนจึงได้ไล่ภิกษุผู้นั่งในลำดับให้ลุกขึ้นทั้งที่ยังฉันค้างอยู่ โรงอาหารจึงได้ เกิดโกลาหลขึ้นเล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของ ปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงให้ภิกษุผู้นั่งในลำดับลุกขึ้นทั้งที่ยัง ฉันค้างอยู่ รูปใดให้ลุกขึ้น ต้องอาบัติทุกกฏ ถ้าให้ลุกขึ้นย่อมเป็นอันห้าม