อาวาสิกวัตร เล่ม ๗

พึงปิดหน้าต่างด้านเหนือ ถ้าพัดมาแต่ทิศใต้ พึงปิดหน้าต่างด้านใต้ ถ้า เป็นฤดูหนาว พึงเปิดหน้าต่างกลางวัน พึงปิดกลางคืน ถ้าเป็นฤดูร้อน พึงปิดหน้าต่างกลางวัน พึงเปิดกลางคืน

ถ้าบริเวณ ซุ้มน้ำ โรงฉัน โรงไฟ วัจกุฎี รกรุงรัง พึงปัดกวาดเสีย ถ้านํ้าฉันนํ้าใช้ไม่มี พึงจัดตั้งไว้ ถ้านํ้าในหม้อชำระไม่มี พึงตักน้ำมาใส่ไว้ ในหม้อชำระ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นวัตรของภิกษุอาคันตุกะทั้งหลาย ซึ่ง ภิกษุอาคันตุกะทั้งหลายพึงประพฤติให้เรียบร้อย”

๒. อาวาสิกวัตตกถา

ว่าด้วยเรื่องวัตรสำหรับภิกษุเจ้าถิ่น

{๔๑๖} [๓๕๘] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุเจ้าถิ่นเห็นพวกภิกษุอาคันตุกะ แล้วไม่ปูอาสนะ ไม่ตั้งนํ้าล้างเท้า ไม่ตั้งตั่งรองเท้า ไม่ตั้งกระเบื้องเช็ดเท้าไว้ ไม่ลุกรับบาตรจีวร ไม่ถามถึงน้ำฉัน ไม่ถามถึงนํ้าใช้ ไม่กราบไหว้พวกภิกษุ อาคันตุกะแม้ผู้แก่พรรษากว่า ไม่จัดเสนาสนะให้

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุเจ้าถิ่นเห็นพวกภิกษุอาคันตุกะแล้ว จึงได้ไม่ปูอาสนะ ไม่ตั้ง นํ้าล้างเท้า ไม่ตั้งตั่งรองเท้า ไม่ตั้งกระเบื้องเช็ดเท้า ไม่ลุกรับบาตรจีวร ไม่ถามถึงนํ้าฉัน ไม่ถามถึงนํ้าใช้ ไม่กราบไหว้พวกภิกษุอาคันตุกะแม้ผู้ แก่พรรษากว่า ไม่จัดเสนาสนะให้เล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มี พระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่า ... จริงหรือ”ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิ ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่ง กะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติวัตรแก่ภิกษุ เจ้าถิ่นทั้งหลายโดยประการที่ภิกษุเจ้าถิ่นทั้งหลายจะพึงประพฤติให้เรียบร้อย

ธรรมเนียมปฏิบัติสำหรับภิกษุเจ้าถิ่น

{๔๑๗} [๓๕๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเจ้าถิ่นเห็นภิกษุอาคันตุกะผู้แก่ พรรษากว่าแล้วพึงปูอาสนะ พึงตั้งนํ้าล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้า พึงลุกรับบาตรจีวร พึงถามถึงนํ้าฉัน พึงถามถึงนํ้าใช้ ถ้าอุตสาหะอยู่ พึง เช็ดรองเท้า เมื่อจะเช็ดรองเท้า พึงใช้ผ้าแห้งเช็ดก่อน ใช้ผ้าเปียกเช็ดทีหลัง พึงซักผ้าเช็ดรองเท้าบิดแล้วผึ่งไว้ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง

พึงกราบไหว้ภิกษุอาคันตุกะผู้แก่พรรษากว่า พึงจัดเสนาสนะถวายว่า เสนาสนะนั่นถึงแก่ท่าน พึงบอกเสนาสนะที่มีภิกษุอยู่หรือไม่มีภิกษุอยู่ พึง บอกโคจรคาม พึงบอกอโคจรคาม พึงบอกตระกูลที่เป็นเสกขสมมติ พึง บอกที่ถ่ายอุจจาระ พึงบอกที่ถ่ายปัสสาวะ พึงบอกน้ำฉัน พึงบอกนํ้าใช้ พึงบอกไม้เท้า พึงบอกกติกาสงฆ์ที่ตั้งไว้ว่าควรเข้าเวลานี้ ควรออกเวลานี้

ถ้าภิกษุอาคันตุกะอ่อนพรรษากว่า พึงนั่งบอกว่า ‘ท่านจงวางบาตร ที่นั่น จงวางจีวรที่นั่น จงนั่งอาสนะนี้’ พึงบอกนํ้าฉัน พึงบอกนํ้าใช้ พึง บอกผ้าเช็ดรองเท้า พึงแนะนำภิกษุอาคันตุกะผู้อ่อนพรรษากว่าให้กราบไหว้ พึงบอกเสนาสนะว่าเสนาสนะนั่นถึงแก่ท่าน พึงบอกเสนาสนะที่มีภิกษุอยู่ หรือไม่มีภิกษุอยู่ พึงบอกโคจรคาม พึงบอกอโคจรคาม พึงบอกตระกูลที่ เป็นเสกขสมมติ พึงบอกที่ถ่ายอุจจาระ พึงบอกที่ถ่ายปัสสาวะ พึงบอกนํ้าฉัน พึงบอกนํ้าใช้ พึงบอกไม้เท้า พึงบอกกติกาสงฆ์ที่ตั้งไว้ว่าเวลานี้ควรเข้า เวลานี้ควรออกดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นวัตรของภิกษุเจ้าถิ่นทั้งหลาย ซึ่งภิกษุ เจ้าถิ่นทั้งหลายพึงประพฤติให้เรียบร้อย”

๓. คมิกวัตตกถา

ว่าด้วยเรื่องวัตรสำหรับภิกษุผู้เตรียมจะไป

{๔๑๘} [๓๖๐] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุผู้เตรียมจะไปไม่เก็บเครื่องไม้ เครื่องดิน เปิดประตูหน้าต่างทิ้งไว้ ไม่มอบหมายเสนาสนะ แล้วจากไป เครื่องไม้ เครื่องดินเสียหาย เสนาสนะไม่มีใครรักษา

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุผู้เตรียมจะไปจึงได้ไม่เก็บเครื่องไม้ เครื่องดิน เปิดประตูหน้าต่าง ทิ้งไว้ ไม่มอบหมายเสนาสนะแล้วจากไปเล่า เครื่องไม้ เครื่องดินเสียหาย เสนาสนะไม่มีใครรักษา” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบ มาว่า ... จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิ ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่ง กะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติวัตรแก่ภิกษุผู้ เตรียมจะไป โดยประการที่ภิกษุผู้เตรียมจะไปพึงประพฤติให้เรียบร้อย

ธรรมเนียมปฏิบัติสำหรับภิกษุผู้เตรียมจะไป

{๔๑๙} [๓๖๑] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เตรียมจะไปพึงเก็บเครื่องไม้ เครื่องดิน ปิดประตูหน้าต่าง มอบหมายเสนาสนะ ถ้าภิกษุไม่มี พึงมอบ หมายสามเณร ถ้าสามเณรไม่มี พึงมอบหมายคนงานวัด ถ้าคนงานวัดไม่มี พึงมอบหมายอุบาสก ถ้าไม่มีทั้งภิกษุ สามเณร คนงานวัด หรืออุบาสก พึงยกเตียงขึ้นวางไว้บนศิลา ๔ แผ่น แล้วยกเตียงซ้อนไว้บนเตียง ยกตั่ง ซ้อนไว้บนตั่ง กองเครื่องเสนาสนะไว้ข้างบน เก็บเครื่องไม้ เครื่องดิน ปิดประตูหน้าต่างเสียแล้วจึงจากไป