นวกนิเทศ เล่ม ๓๕

๙. นวกนิทเทส

{๑๐๒๐} [๙๖๐] ในนวกมาติกาเหล่านั้น อาฆาตวัตถุ ๙ เป็นไฉน

อาฆาตวัตถุ ๙ คือ

๑. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ได้ประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เราแล้ว’

๒. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ประพฤติอยู่ซึ่งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา’

๓. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้จักประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา’

๔. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ได้ประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้เป็นที่รักเป็นที่ชอบใจของเราแล้ว’๕. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ประพฤติอยู่ซึ่งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้เป็นที่รักเป็นที่ชอบใจของเรา’๖. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้จักประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้เป็นที่รักเป็นที่ชอบใจของเรา’๗. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ได้ประพฤติสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่ชอบใจของเราแล้ว’๘. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ประพฤติอยู่ซึ่งสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่ชอบใจของเรา’๙. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้จักประพฤติสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่ชอบใจของเรา’เหล่านี้เรียกว่าอาฆาตวัตถุ ๙

{๑๐๒๑} [๙๖๑] ปุริสมละ สนิมกร่อนใจคน ๙ เป็นไฉน

ปุริสมละ ๙ คือ

๑. โกธะ ความโกรธ

๒. มักขะ ความลบหลู่คุณท่าน

๓. อิสสา ความริษยา

๔. มัจฉริยะ ความตระหนี่

๕. มายา ความเจ้าเล่ห์

๖. สาเถยยะ ความโอ้อวด

๗. มุสาวาท การพูดเท็จ

๘. ปาปิจฉา ความปรารถนาลามก

๙. มิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิด

เหล่านี้เรียกว่าปุริสมละ ๙

{๑๐๒๒} [๙๖๒] มานะ ๙ เป็นไฉน

มานะ ๙ คือ

๑. ผู้เลิศกว่าเขาสำคัญตนว่าเลิศกว่าเขา

๒. ผู้เลิศกว่าเขาสำคัญตนว่าเสมอเขา

๓. ผู้เลิศกว่าเขาสำคัญตนว่าเลวกว่าเขา

๔. ผู้เสมอเขาสำคัญตนว่าเลิศกว่าเขา

๕. ผู้เสมอเขาสำคัญตนว่าเสมอเขา

๖. ผู้เสมอเขาสำคัญตนว่าเลวกว่าเขา

๗. ผู้เลวกว่าเขาสำคัญตนว่าเลิศกว่าเขา

๘. ผู้เลวกว่าเขาสำคัญตนว่าเสมอเขา

๙. ผู้เลวกว่าเขาสำคัญตนว่าเลวกว่าเขา

เหล่านี้เรียกว่ามานะ ๙

{๑๐๒๓} [๙๖๓] ตัณหามูลกธรรม ธรรมที่มีตัณหาเป็นมูล ๙ เป็นไฉน

ตัณหามูลกธรรม ๙ คือ

๑. เพราะอาศัยตัณหา จึงเกิดการแสวงหา

๒. เพราะอาศัยการแสวงหา จึงเกิดการได้

๓. เพราะอาศัยการได้ จึงเกิดการวินิจฉัย (การตกลงใจ)

๔. เพราะอาศัยการวินิจฉัย จึงเกิดฉันทราคะ (ความติดใจ)

๕. เพราะอาศัยฉันทราคะ จึงเกิดความยึดถือ

๖. เพราะอาศัยความยึดถือ จึงเกิดการหวงแหน

๗. เพราะอาศัยการหวงแหน จึงเกิดความตระหนี่

๘. เพราะอาศัยความตระหนี่ จึงเกิดการรักษา

๙. เพราะอาศัยการรักษาจึงเกิดบาปอกุศลธรรมหลายประการ คือ การจับท่อนไม้ การจับศัสตรา การทะเลาะ การแก่งแย่ง การวิวาท การพูดขึ้นมึงกู การพูดส่อเสียด การพูดเท็จเหล่านี้เรียกว่าตัณหามูลกธรรม ๙

{๑๐๒๔} [๙๖๔] อิญชิตะ ความหวั่นไหว ๙ เป็นไฉน

อิญชิตะ ๙ คือ

๑. คาวมหวั่นไหวว่าเรามี

๒. ความหวั่นไหวว่าเราเป็น

๓. ความหวั่นไหวว่าเราเป็นสิ่งนี้

๔. ความหวั่นไหวว่าเราจักมี

๕. ความหวั่นไหวว่าเราจักเป็นสัตว์มีรูป

๖. ความหวั่นไหวว่าเราจักเป็นสัตว์ไม่มีรูป

๗. ความหวั่นไหวว่าเราจักเป็นสัตว์มีสัญญา

๘. ความหวั่นไหวว่าเราจักเป็นสัตว์ไม่มีสัญญา

๙. ความหวั่นไหวว่าเราจักเป็นสัตว์มีสัญญาก็มิใช่ ไม่มีสัญญาก็มิใช่

เหล่านี้เรียกว่าอิญชิตะ ๙

{๑๐๒๕} [๙๖๕] มัญญิตะ ความสำคัญมั่นหมาย ๙ ... ผันทิตะ ความดิ้นรน ๙ ... ปปัญจิตะ ความเนิ่นช้า ๙ ... สังขตธรรม ความปรุงแต่ง ๙ เป็นไฉนสังขตธรรม ๙ คือ

๑. ความปรุงแต่งว่าเรามี

๒. ความปรุงแต่งว่าเราเป็น

๓. ความปรุงแต่งว่าเราเป็นสิ่งนี้

๔. ความปรุงแต่งว่าเราจักมี

๕. ความปรุงแต่งว่าเราจักเป็นสัตว์มีรูป

๖. ความปรุงแต่งว่าเราจักเป็นสัตว์ไม่มีรูป

๗. ความปรุงแต่งว่าเราจักเป็นสัตว์มีสัญญา

๘. ความปรุงแต่งว่าเราจักเป็นสัตว์ไม่มีสัญญา

๙. ความปรุงแต่งว่าเราจักเป็นสัตว์มีสัญญาก็มิใช่ ไม่มีสัญญาก็มิใช่

เหล่านี้เรียกว่าสังขตธรรม ๙

จบ นวกนิทเทส

๑๐. ทสกนิทเทส

{๑๐๒๖} [๙๖๖] ในทสกมาติกาเหล่านั้น กิเลสวัตถุ ๑๐ เป็นไฉน

กิเลสวัตถุ ๑๐ คือ

๑. โลภะ ความโลภ ๒. โทสะ ความคิดทำร้าย

๓. โมหะ ความหลง ๔. มานะ ความถือตัว

๕. ทิฏฐิ ความเห็นผิด ๖. วิจิกิจฉา ความสงสัย

๗. ถีนะ ความหดหู่ ๘. อุทธัจจะ ความฟุ้งซ่าน

๙. อหิริกะ ความไม่ละอายบาป

๑๐. อโนตตัปปะ ความไม่เกรงกลัวบาป

เหล่านี้เรียกว่า กิเลสวัตถุ ๑๐

{๑๐๒๗} [๙๖๗] อาฆาตวัตถุ ๑๐ เป็นไฉน

อาฆาตวัตถุ ๑๐ คือ

๑. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ได้ประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เราแล้ว’

๒. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ประพฤติอยู่ซึ่งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา’

๓. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้จักประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา’

๔. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ได้ประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้เป็นที่รักเป็นที่ชอบใจของเราแล้ว’๕. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ประพฤติอยู่ซึ่งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้เป็นที่รักเป็นที่ชอบใจของเรา’