ทสกนิเทศ เล่ม ๓๕

๑๐. ทสกนิทเทส

{๑๐๒๖} [๙๖๖] ในทสกมาติกาเหล่านั้น กิเลสวัตถุ ๑๐ เป็นไฉน

กิเลสวัตถุ ๑๐ คือ

๑. โลภะ ความโลภ ๒. โทสะ ความคิดทำร้าย

๓. โมหะ ความหลง ๔. มานะ ความถือตัว

๕. ทิฏฐิ ความเห็นผิด ๖. วิจิกิจฉา ความสงสัย

๗. ถีนะ ความหดหู่ ๘. อุทธัจจะ ความฟุ้งซ่าน

๙. อหิริกะ ความไม่ละอายบาป

๑๐. อโนตตัปปะ ความไม่เกรงกลัวบาป

เหล่านี้เรียกว่า กิเลสวัตถุ ๑๐

{๑๐๒๗} [๙๖๗] อาฆาตวัตถุ ๑๐ เป็นไฉน

อาฆาตวัตถุ ๑๐ คือ

๑. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ได้ประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เราแล้ว’

๒. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ประพฤติอยู่ซึ่งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา’

๓. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้จักประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา’

๔. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ได้ประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้เป็นที่รักเป็นที่ชอบใจของเราแล้ว’๕. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ประพฤติอยู่ซึ่งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้เป็นที่รักเป็นที่ชอบใจของเรา’

๖. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้จักประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้เป็นที่รักเป็นที่ชอบใจของเรา’๗. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ได้ประพฤติสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่ชอบใจของเราแล้ว’๘. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ประพฤติอยู่ซึ่งสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่ชอบใจของเรา’๙. ผูกอาฆาตด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้จักประพฤติสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่ชอบใจของเรา’

๑๐. ผูกอาฆาตในฐานะอันไม่ควร

เหล่านี้เรียกว่าอาฆาตวัตถุ ๑๐

{๑๐๒๘} [๙๖๘] อกุศลกรรมบถ ๑๐ เป็นไฉน

อกุศลกรรมบถ ๑๐ คือ

๑. ปาณาติบาต การฆ่าสัตว์

๒. อทินนาทาน การลักทรัพย์

๓. กาเมสุมิจฉาจาร การประพฤติผิดในกาม

๔. มุสาวาท การพูดเท็จ

๕. ปิสุณวาจา การพูดส่อเสียด

๖. ผรุสวาจา การพูดคำหยาบ

๗. สัมผัปปลาปะ การพูดเพ้อเจ้อ

๘. อภิชฌา ความโลภอยากได้ของเขา

๙. พยาบาท ความปองร้ายเขา

๑๐. มิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิดจากคลองธรรม

เหล่านี้เรียกว่าอกุศลกรรมบถ ๑๐

{๑๐๒๙} [๙๖๙] สังโยชน์ ๑๐ เป็นไฉน

สังโยชน์ ๑๐ คือ

๑. กามราคสังโยชน์ กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพคือกามราคะ ความกำหนัดในกาม๒. ปฏิฆสังโยชน์ กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพคือปฏิฆะ ความกระทบทั่งแห่งจิต๓. มานสังโยชน์ กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพคือมานะ ความถือตัว๔. ทิฏฐิสังโยชน์ กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพคือทิฏฐิ ความเห็นผิด๕. วิจิกิจฉาสังโยชน์ กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพคือวิจิกิจฉา ความสงสัย๖. สีลัพพตปรามาสสังโยชน์ กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพคือสีลัพพตปรามาส ความถือมั่นศีลพรต๗. ภวราคสังโยชน์ กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพคือภวราคะ ความติดใจในภพ๘. อิสสาสังโยชน์ กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพคืออิสสา ความริษยา๙. มัจฉริยสังโยชน์ กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพคือมัจฉริยะ ความตระหนี่๑๐. อวิชชาสังโยชน์ กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพคืออวิชชา ความไม่รู้สภาพจริงเหล่านี้เรียกว่าสังโยชน์๑๐

{๑๐๓๐} [๙๗๐] มิจฉัตตะ ๑๐ เป็นไฉน

มิจฉัตตะ ๑๐ คือ

๑. มิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิด

๒. มิจฉาสังกัปปะ ความดำริผิด

๓. มิจฉาวาจา การเจรจาผิด

๔. มิจฉากัมมันตะ การกระทำผิด

๕. มิจฉาอาชีวะ การเลี้ยงชีวิตผิด

๖. มิจฉาวายามะ ความพยายามผิด

๗. มิจฉาสติ ความระลึกผิด

๘. มิจฉาสมาธิ ความตั้งใจมั่นผิด

๙. มิจฉาญาณ ความรู้ผิด

๑๐. มิจฉาวิมุตติ ความหลุดพ้นผิด

เหล่านี้เรียกว่ามิจฉัตตะ ๑๐

{๑๐๓๑} [๙๗๑] มิจฉาทิฏฐิมีวัตถุ ๑๐ เป็นไฉน

มิจฉาทิฏฐิมีวัตถุ ๑๐ คือ

๑. ความเห็นว่าทานที่บุคคลให้แล้วไม่มีผล

๒. ความเห็นว่าการบูชาไม่มีผล

๓. ความเห็นว่าการเซ่นสรวงไม่มีผล

๔. ความเห็นว่าผลวิบากแห่งกรรมดีและกรรมชั่วไม่มี

๕. ความเห็นว่าโลกนี้ไม่มี

๖. ความเห็นว่าโลกหน้าไม่มี

๗. ความเห็นว่ามารดาไม่มีคุณ

๘. ความเห็นว่าบิดาไม่มีคุณ

๙. ความเห็นว่าโอปปาติกสัตว์(สัตว์ผู้ผุดเกิดขึ้น)ไม่มี

๑๐. ความเห็นว่าสมณพราหมณ์ผู้ปฏิบัติดี ปฏิบัติชอบ รู้ยิ่งเห็นแจ้งประจักษ์ซึ่งโลกนี้และโลกหน้าด้วยตนเองแล้ว ประกาศให้ผู้อื่นรู้ได้ไม่มีในโลกนี้เรียกว่ามิจฉาทิฏฐิวัตถุ ๑๐

{๑๐๓๒} [๙๗๒] อันตคาหิกทิฏฐิมีวัตถุ ๑๐ เป็นไฉน

อันตคาหิกทิฏฐิมีวัตถุ ๑๐ คือ

๑. ความเห็นว่าโลกเที่ยง

๒. ความเห็นว่าโลกไม่เที่ยง

๓. ความเห็นว่าโลกมีที่สุด

๔. ความเห็นว่าโลกไม่มีที่สุด

๕. ความเห็นว่าชีพอันนั้น สรีระก็อันนั้น

๖. ความเห็นว่าชีพเป็นอย่างหนึ่ง สรีระก็เป็นอย่างหนึ่ง

๗. ความเห็นว่าสัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก

๘. ความเห็นว่าสัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก

๙. ความเห็นว่าสัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ย่อมไม่เกิดอีกก็มี

๑๐. ความเห็นว่าสัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็ไม่ใช่ ย่อมไม่เกิดอีกก็ไม่ใช่นี้เรียกว่าอันตคาหิกทิฏฐิมีวัตถุ ๑๐

จบ ทสกนิทเทส

ตัณหาวิจริตนิทเทส

{๑๐๓๓} [๙๗๓] ในมาติกานั้น ตัณหาวิจริต ๑๘ อาศัยเบญจขันธ์ภายใน เป็นไฉนตัณหาวิจริต ๑๘ อาศัยเบญจขันธ์ภายใน คือ

๑. ตัณหาว่าเรามี

๒. ตัณหาว่าเราเป็นโดยประการนี้

๓. ตัณหาว่าเราเป็นอย่างนั้น

๔. ตัณหาว่าเราเป็นโดยประการอื่น

๕. ตัณหาว่าเราจักเป็น

๖. ตัณหาว่าเราจักเป็นโดยประการนี้

๗. ตัณหาว่าเราจักเป็นอย่างนั้น

๘. ตัณหาว่าเราจักเป็นโดยประการอื่น

๙. ตัณหาว่าเราเป็นผู้เที่ยง

๑๐. ตัณหาว่าเราเป็นผู้ไม่เที่ยง

๑๑.ตัณหาว่าเราพึงเป็น

๑๒. ตัณหาว่าเราพึงเป็นโดยประการนี้

๑๓. ตัณหาว่าเราพึงเป็นอย่างนั้น

๑๔. ตัณหาว่าเราพึงเป็นโดยประการอื่น

๑๕. ตัณหาว่าเราพึงเป็นบ้าง

๑๖. ตัณหาว่าเราพึงเป็นโดยประการนี้บ้าง

๑๗. ตัณหาว่าเราพึงเป็นอย่างนั้นบ้าง

๑๘. ตัณหาว่าเราพึงเป็นโดยประการอื่นบ้าง