พระอภิธรรมปิฎก ยมก · จิตตยมก
อุทเทสวาร เล่ม ๓๙
Text layerBuddha’s wordsItems ๑–๔๓ (Royal Thai)1/5 in จิตตยมก4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก ยมก จิตตยมก อุทเทสวาร (Royal Thai Volume 39 · Mahachula Volume 39 · Mahamakut Volume 83 · Chaloem Phrakiat Volume 39)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 39, pp. 1–26
พระบาลีอภิธรรมปิำฎก
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
อุทเทสวาร
๑. สุทธจิตตสามัญญะ
๑. ปุคคลวารุทเทส
๑. อุปปานิโรธกาลสัมเภทวาร
[๑] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับไม่ใช่จักเกิดหรือ?
หรือว่าิจิตของบุคคลใดจักดับ ไม่ใช่จักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักไม่ดับ จักเกิดหรือ ?
- ๑จิตตยมก ยมกที่ว่าด้วยหมวดสภาวธรรมที่เรียกว่าจิต จัดเป็นยมกที่ ๘ ของคัมภีร์ยมก (และจัดเป็นยมกแรกแห่งพระบาลีอภิธรรมปิฎก ยมก ทุติยภาค หรีอพระไตรปิฎกเล่ม ๓๙ นี้) ซื่งคำว่า จิต แปลว่า สภาวะหรือธรรมชาติที่รับรู้อารมณ์ หมายถึงความคิด หรือใจ ในภาษาไทย มีคำที่ใช้แทนหลายคำ ดังที่ท่านพระสารีบุตรเถระแสดงไว้ในคัมภีร์ปฏิสัมภิทามรรคว่า “จิตคือมนะ มานัส หทัย ปัณฑระ มหายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุ อันสมควรแก่จิตนั้น ... นี้ชื่อว่าจิต’, (ขุ.ปฏิ. (แปล) ๓๑/๔๑๒/๒๖๗) จิตมีความสามารถในการรับรู้อารมณ์ด้วยอาการต่าง ๆ ๖ ทาง คือ (๑) รับรู้อารมณ์คือรูปทางตาเรียกว่า จักขุวิญญาณจิต {๒} รับรู้อารมณ์ คือเสียงทางหูเรียกว่า โสตวิญญาณจิต (๓) รับรู้อารมณ์คือกลิ่นทางจมูกเรียกว่า ฆานวิญญาณจิต
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่ กำลังเกิด กำลังดับ ?
๒. อุปปาทุปปันนวาร
{๒} [๒] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่เกิดแล้วหรือ ?
- (๔) รับรู้อารมณ์คือรสทางลิ้นเรียกว่า ชิวหาวิญญาณจิต (๕} รับรู้อารมณ์ืคือโผฏฐัพพะหรือสัมผัสทางกายเรียกว่า กายวิญญาณจิต (๖) รับรู้อารมณ์คือสภาวธรรมทางใจเรียกว่า มโนวิญญาณจิต โดยในการรับรู้อารมณ์ดังกล่าวนั้นมีความละเอียดลุ่มลึกที่แตกต่างกันตามสภาวะและประสบการณ์การฝึกฝนอบรมของแต่ละจิต ซึ่งจัดเป็นขั้น ๆ ได้ ๕ ขั้น คือ (๑) วิชานนะ การรับรู้แบบเข้าใจ เรียกว่า รู้ขั้นวิญญาณ (๒) สัญชานนะ การรับรู้แบบจดจำหรือจำได้หมายรู้ เรียกว่า รู้ขั้นสัญญา (๓) ปชานนะ การรับรู้แบบรู้ชัดหรือรู้แจ้งทะลุปรุโปร่ง เรียกว่า รู้ขั้นปัญญา {๔) อภิชานนะ การรับรู้แบบยิ่งยวดหรือแบบอภินิหาร เรียกว่า รู้ขั้นอภิญญา (๕) ปริชานนะ การรับรู้แบบกำหนดรู้ เรียกว่า รู้ขั้นปริญญา
- ในฝายพระอภิธรรม ท่านจำแนกจิตไว้เป็น ๘๙ ดวงหรือโดยพิสดารเป็น ๑๒๑ ดวง โดยจัดแบ่งตามภูมิหรือระดับจิตของสัตว์เป็น ๕ กลุ่ม คือ {๑) กามาวจรจิต ๕๔ ดวง (๒) รูปาจรจิต ๑๕ ดวง (๓) อรูปาวจรจิต ๑๒ ดวง (๔) โลกุตตรจิต ๘ ดวง (หรือโดยพิสดาร ๔๐ ดวง) พร้อมกับจัดแบ่งตามสภาวธรรมเป็นกุศลจิต อกุศลจิต และอัพยากตจิตซึ่งจำแนกเป็นวิปากจิตกับกิริยาจิตอีกด้วย (ดูรายละเอียดในคัมภีร์ธัมมสังคณี พระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๔)
- ในจิตตยมกนี้ ท่านแสดงองค์ธรรมคือจิตไว้เป็น ๒ กลุ่มด้วยกัน คือ (๑) สุทธจิต จัดล้วน ๆ หมายถึงการแสดงสภาวะต่าง ๆ เซ่น การเกิด-ดับของจิต แต่เพียงอย่างเดียว โดยไม่มีเจตสิกเข้ามาเกี่ยวข้อง ซึ่งได้ตั้งเป็นหัวข้อในการแสดงว่า สุทธจิตคสามัญญะ (๒) มิสสกจิต จิตระคนด้วยเจตสิก หมายถึงการแสดงจิตที่มีเจตสิกเข้ามาเกี่ยวข้อง เช่น จิตที่มีราคะ จิตที่ปราศจากราคะ จิตที่เป็นกุศล จิตที่เป็นอกุศล เป็นต้น ซึ่งได้ตั้งเป็นหัวข้อในการแสดงว่า สุตตันตจิตตมสสกวิเสส และ อภิธัมมจิตตมิสสกวิเสส
- จิตตยมกนี้มีโครงสร้างการดำเนินเนี้อหาแตกต่างจากยมกอื่น ๆ ตามที่แสดงไว้ในคัมภีร์ยมกปฐมภาค (พระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๘) ที่ผ่านมา กล่าวคือ ทั้ง อุทเทสวาร (วาระหรือส่วนที่ตั้งเป็น
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่เกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
๓. นิโรธุปปันนวาร
{๓} [๓] จิตของบุคคลใดกำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?
- คำถามล้วน ๆ) และ นิทเทสวาร (วาระหรือส่วนที่นำคำถามมาวิสัชนาหรืออธิบาย) ต่างแบ่งหัวข้อย่อยเป็น ๓ วารหรือวาระ ดังนี้
- (๑) สุทธจิตดสามัญญะ หมายถึงวาระที่แสดงลักษณะสามัญของจิตล้วน ๆ เป็นวาระที่แสดงลักษณะอันเป็นธรรมดาทั่วไปของจิตล้วน ๆ โดยไม่เน้นถึงเจตสิกที่เกิดกับจิตในขณะนั้น
- (๒) สุตตันฅจิตฅมิสสกวิเสส หมายถึงวาระที่แสดงลักษณะพิเศษหรือแตกต่างออกไป ของจิตที่ประกอบด้วยเจตสิกตามแนวแห่งพระสูตร เป็นวาระที่ท่านนำเอาจิตตานุปัสสนา ๑๖ บท ในมหาสติปัฏฐานสูตร เช่น จิตที่มืราคะ จิตที่ปราศจากราคะ เป็นต้น มาแสดง (พึงดู ที.ม. (แปล) ๑๐/๓๔๑/๓๕๒-๓๕๓, ม.มู. (แปล) ๑๒/๑๑๔/๑๒๖-๑๒๗ ประกอบ)
- (๓) อภิธัมมจิฅตมิสสกวิเสส หมายถึงวาระที่แสดงลักษณะพิเศษของจิตที่ประกอบด้วย เจตสิกตามแนวแห่งพระอภิธรรม เป็นวาระที่ท่านนำเอาติกมาติกา ๖๖ บท และทุกมาติกา ๒๐๐ บท รวมจำนวน ๒๖๖ บท จากคัมภีร์ธัมมสังคณี (พระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๔) มาแสดง เช่น จิตที่เป็นกุศล จิตที่เป็นอกุศล จิตที่เป็นอัพยากฤต เป็นต้น
- ซี่งหัวข้อย่อยทั้ง ๓ วารนี้ต่างแบ่งเป็นวาระย่อยอีก ๓ วารด้วยกัน ดังนี้
- (๑) ปุคคสวาร หมายถึงวาระที่ว่าด้วยบุคคล เป็นการแสดงเน้นบุคคลที่เกี่ยวข้องกับสภาวะของจิต เช่น จิตของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับไม่ใช่จักเกิดหรือ ? (ข้อ ๑ ในเล่มนี้)
- (๒) ธัมมวาร หมายถึงวาระที่ว่าด้วยสภาวธรรมคือจิต เป็นการแสดงเน้นสภาวะของจิตล้วนๆ เช่น จิตใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าจักดับ ไม่ใช่จักเกิดหรือ? (ข้อ๒๑ในเล่มนี้)
- (๓) ปุคคลธัมมวาร หมายถึงวาระที่ว่าด้วยบุคคลและสภาวธรรมคือจิต เป็นการแสดงเน้นบุคคลและสภาวะของจิตที่เกี่ยวข้องกัน เช่น จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้น ชื่อว่าจักดับ ไม่ใช่จักเกิดหรือ ? (ข้อ ๔๑ ในเล่มนี้)
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?
๔. อุปปาทวาร
{๔} [๔] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้วหรือ ?
- และวารย่อยทั้งสามนี้ต่างประกอบด้วยวารหรือวาระเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่แทรกอยู่ในระหว่าง ขี่งเรียกว่า อันตรวาร อีก ๑๔ วารด้วยกัน ดังนี้
- (๑) อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาร คือวาระว่าด้วยความคละกันแห่งการเกิด-ดับของจิตระหว่างปัจจุบันกาลกับอนาคตกาล
- (๒) อุปปาทุปปันนวาร คือวาระว่าด้วยการแสดงการเกิดของจิตที่มีขณะต่างกันโดยปัจจุบันกาลกับอดีตกาล
- (๓) นิโรธุปปันนวาร คือวาระว่าด้วยการแสดงการดับและการเกิดของจิตโดยปัจจุบันกาลกับอดีตกาล
- (๔) อุปปาทวาร คือวาระว่าด้วยการแสดงการเกิดของจิตโดยกาลทั้ง ๓
- (๔) นิโรธวาร คือวาระว่าด้วยการแสดงการดับของจิตโดยกาลทั้ง ๓
- (๖) อุปปาทนิโรธวาร คือวาระว่าด้วยการแสดงการเกิดและการดับโดยกาลทั้ง ๓
- (๗) อุปปัชชมานนนิโรธวาร คือวาระว่าด้วยการแสดงว่าขณะเกิดของจิตไม่ใช่ขณะดับของจิต
- (๘) อุปปัชชมานุปปันนวาร คือวาระว่าด้วยการแสดงขณะเกิดของจิตกับจิตที่เกิดแล้ว
- (๙) นิรุชณมานุปปันนวาร คือวาระว่าด้วยการแสดงขณะดับของจิตกับจิตที่เกิดแล้ว
- (๑๐) อุปปันอนุปปาทวาร คือวาระว่าด้วยการแสดงจิตที่เกิดแล้วกับจิตที่เกิดอยู่
- (๑๑) อตีตานาคฅวาร คือวาระว่าด้วยการแสดงการเกิดของจิตที่เป็นอดีตและอนาคต
- (๑๒) อุปปันนุปปัชชมานวาร คือวาระว่าด้วยการแสดงจิตที่เกิดแล้วกับจิตที่กำลังเกิด
- (๑๓) นิรุทธนิรุชฌมานวาร คือวาระว่าด้วยการแสดงจิตที่ดับแล้วกับจิตที่กำลังดับ
- (๑๔) อติกกันตกาลวาร คือวาระว่าด้วยการแสดงการเกิดของจิตที่ล่วงพ้นกาลไปแล้ว
- อย่างไรก็ตาม สำหรับวิธีการแจกแจงจิตในจิตตยมกนี้ ก็คงรูปแบบวิธีการยมกเหมือนกับ ยมกอื่นๆคือ ประกอบด้วย อนุโลมนัย (นัยบอกเล่า) และ ปัจจนีกนัย (นัยปฏิเสธ) แต่ละนัย ก็ประกอบด้วย อนุโลมปุจฉา (คำถามตามสำดับ) และ ปฏิโลมปุจฉา (คำถามย้อนทวนลำดับ) ซื่งถึงแม้จะไม่ปรากฏคำว่า อนุโลมนัย และ ปัจจนีกนัย เป็นหัวข้อย่อยเฉกเช่นเดียวกับยมกอื่น ๆ แต่ผู้ศึกษาก็พึงกำหนดหมายรู้ได้โดยนัยเทียบเคียงกันแล
หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
[๕] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
[๖] จิตของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?
๕. นิโรธวาร
{๕} [๗] จิตของบุคคลใดกำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยดับแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยดับแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?
จิิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?
[๘] จิตของบุคคลใดกำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?
[๙] จิตของบุคคลใดเคยดับแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยดับแล้ว ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้ว ?
๖. อุปปาทนิโรธวาร
{๖} [๑๐] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยดับแล้วหรือ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยดับแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
[๑๑] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ? หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ? หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลัง
เกิด ?
[๑๒] จิตของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ? หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ? จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับจิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคย
เกิดแล้ว ?
๗. อุปปัชชมานนนิโรธวาร
{๗} [๑๓] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ
หรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ? จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับหรือ ? หรือว่าจิตของบุคคลใดกำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
๘. อุปปัชชมานุปปันนวาร
{๘} [๑๔] จิตของบุคคลใดเกิดอยู่ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ? หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดอยู่ ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดอยู่ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดอยู่ ?
๙. นิรุชฌมานุปปันนวาร
{๙} [๑๕] จิตของบุคคลใดดับอยู่ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าดับอยู่ ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่ดับอยู่ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่ดับอยู่ ?
๑๐. อุปปันนุปปาทวาร
{๑๐} [๑๖] จิตของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้ว ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้ว ?
จิตของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้ว ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้ว ?
๑๑. อตีตานาคตวาร
{๑๑} [๑๗] จิตของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว แต่จิตของบุคคลนั้นเกิดแล้วก็หาไม่ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด แต่จิตของบุคคลนั้นเกิดแล้วก็หาไม่ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ?
จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว แต่จิตของบุคคลนั้นเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด แต่จิตของบุคคลนั้นเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?
๑๒. อุปปันนุปปัชชมานวาร
{๑๒} [๑๘] จิตเกิดแล้ว ชื่อว่าเกิดอยู่หรือ ? จิตเกิดอยู่ ชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
จิตไม่ใช่เกิดแล้วชื่อว่าไม่ใช่เกิดอยู่หรือ ? จิตไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?
๑๓. นิรุทธนิรุชฌมานวาร
{๑๓} [๑๙] จิตดับแล้ว ชื่อว่าดับอยู่หรือ ? จิตดับอยู่ ชื่อว่าดับแล้วหรือ ?
จิตไม่ใช่ดับแล้ว ชื่อว่าไม่ใช่ดับอยู่หรือ ? จิตไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่าไม่ใช่ดับแล้วหรือ ?
๑๔. อติกกันตกาลวาร
{๑๔} [๒๐] จิตของบุคคลใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตของบุคคลนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตของบุคคลนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว ?
จิตของบุคคลใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตของบุคคลนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตของบุคคลใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตของบุคคลนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว ?
๑. สุทธจิตตสามัญญะ
๒. ธัมมวารุทเทส
๑. อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาร
{๑๕} [๒๑] จิตใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าจักดับ ไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตใดจักดับ ไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ?
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับ จักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ จักเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ ?
๒. อุปปาทุปปันนวาร
{๑๖} [๒๒] จิตใดกำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
๓. นิโรธุปปันนวาร
{๑๗} [๒๓] จิตใดกำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?
จิตใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?
๔. อุปปาทวาร
{๑๘} [๒๔] จิตใดกำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดเคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
[๒๕] จิตใดกำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ? หรือว่าจิตใดจักเกิด จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
[๒๖] จิตใดเคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ? หรือว่าจิตใดจักเกิด จิตนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ?
จิตใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?
๕. นิโรธวาร
{๑๙} [๒๗] จิตใดกำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าเคยดับแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดเคยดับแล้ว จิตนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?
จิตใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?
[๒๘] จิตใดกำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ? หรือว่าจิตใดจักดับ จิตนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?
จิตใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?
[๒๙] จิตใดเคยดับแล้ว จิตนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ? หรือว่าจิตใดจักดับ จิตนั้นชื่อว่าเคยดับแล้ว ?
จิตใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้ว ?
๖. อุปปาทนิโรธวาร
{๒๐} [๓๐] จิตใดกำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าเคยดับแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดเคยดับแล้ว จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
[๓๑] จิตใดกำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ? หรือว่าจิตใดจักดับ จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
[๓๒] จิตใดเคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ? หรือว่าจิตใดจักดับ จิตนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ?
จิตใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?
๗. อุปปัชชมานนนิโรธวาร
{๒๑} [๓๓] จิตใดกำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่ากำลังดับหรือ ? หรือว่าจิตใดกำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
๘. อุปปัชชมานุปปันนวาร
{๒๒} [๓๔] จิตใดเกิดอยู่ จิตนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าเกิดอยู่ ?
จิตใดไม่ใช่เกิดอยู่ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดอยู่ ?
๙. นิรุชฌมานุปปันนวาร
{๒๓} [๓๕] จิตใดดับอยู่ จิตนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าดับอยู่ ?
จิตใดไม่ใช่ดับอยู่ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่ดับอยู่ ?
๑๐. อุปปันนุปปาทวาร
{๒๔} [๓๖] จิตใดเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดเคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าเกิดแล้ว ?
จิตใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้วหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้ว ?
จิตใดเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ? หรือว่าจิตใดจักเกิด จิตนั้นชื่อว่าเกิดแล้ว ?
จิตใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ? หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้ว ?
๑๑. อตีตานาคตวาร
{๒๕} [๓๗] จิตใดเคยเกิดแล้ว แต่จิตนั้นเกิดแล้วก็หาไม่ จิตนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตใดจักเกิด แต่จิตนั้นเกิดแล้วก็หาไม่ จิตนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ?
จิตใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว แต่จิตนั้นไม่เกิดแล้วก็หาไม่ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด แต่จิตนั้นไม่เกิดแล้วก็หาไม่ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?
๑๒. อุปปันนุปปัชชมานวาร
{๒๖} [๓๘] จิตเกิดแล้ว ชื่อว่าเกิดอยู่หรือ ? จิตเกิดอยู่ ชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
จิตไม่ใช่เกิดแล้ว ชื่อว่าไม่ใช่เกิดอยู่หรือ ? จิตไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?
๑๓. นิรุทธนิรุชฌมานวาร
{๒๗} [๓๙] จิตดับแล้ว ชื่อว่าดับอยู่หรือ ? จิตดับอยู่ ชื่อว่าดับแล้วหรือ ?
จิตไม่ใช่ดับแล้ว ชื่อว่าไม่ใช่ดับอยู่หรือ ? จิตไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่าไม่ใช่ดับแล้วหรือ ?
๑๔. อติกกันตกาลวาร
{๒๘} [๔๐] จิตใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว ?
จิตใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว ?
๑. สุทธจิตตสามัญญะ
๓. ปุคคลธัมมวารุทเทส
๑. อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาร
{๒๙} [๔๑] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับ ไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ ไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้น ชื่อว่ากำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้น ชื่อว่าไม่ใช่จักดับ จักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้น ชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ ?
๒. อุปปาทุปปันนวาร
{๓๐} [๔๒] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิดหรือ ?
๓. นิโรธุปปันนวาร
{๓๑} [๔๓] จิตใดของบุคคลใดกำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้ว ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?
๔. อุปปาทวาร
{๓๒} [๔๔] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
[๔๕] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยจักเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
[๔๖] จิตใดของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?
๕. นิโรธวาร
{๓๓} [๔๗] จิตใดของบุคคลใดกำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยดับแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเคยดับแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?
[๔๘] จิตใดของบุคคลใดกำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?
[๔๙] จิตใดของบุคคลใดเคยดับแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยดับแล้ว ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้ว ?
๖. อุปปาทนิโรธวาร
{๓๔} [๕๐] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยดับแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเคยดับแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
[๕๑] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
[๕๒] จิตใดของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?
๗. อุปปัชชมานนนิโรธวาร
{๓๕} [๕๓] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดกำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
๘. อุปปัชชมานุปปันนวาร
{๓๖} [๕๔] จิตใดของบุคคลใดเกิดอยู่ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดอยู่ ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดอยู่ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดอยู่ ?
๙. นิรุชฌมานุปปันนวาร
{๓๗} [๕๕] จิตใดของบุคคลใดดับอยู่ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าดับอยู่ ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่ดับอยู จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่ดับอยู ?
๑๐. อุปปันนุปปาทวาร
{๓๘} [๕๖] จิตใดของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้ว ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใด ไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้ว ?
จิตใดของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้ว ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้ว ?
๑๑. อตีตานาคตวาร
{๓๙} [๕๗] จิตใดของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดแล้วก็หาไม่ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักเกิด แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดแล้วก็หาไม่ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้วหรือ ?
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?
๑๒. อุปปันนุปปัชชมานวาร
{๔๐} [๕๘] จิตเกิดแล้ว ชื่อว่าเกิดอยู่หรือ ? จิตเกิดอยู่ ชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
จิตไม่ใช่เกิดแล้ว ชื่อว่าไม่ใช่เกิดอยู่หรือ ? จิตไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?
๑๓. นิรุทธนิรุชฌมานวาร
{๔๑} [๕๙] จิตดับแล้ว ชื่อว่าดับอยู่หรือ ? จิตดับอยู่ ชื่อว่าดับแล้วหรือ ?
จิตไม่ใช่ดับแล้ว ชื่อว่าไม่ใช่ดับอยู่หรือ ? จิตไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่าไม่ใช่ดับแล้วหรือ ?
๑๔. อติกกันตกาลวาร
{๔๒} [๖๐] จิตใดของบุคคลใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว ?
จิตใดของบุคคลใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้วหรือ ?
หรือว่าจิตใดของบุคคลใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่เกิดอยู่ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว ?
๒. สุตตันตจิตตมิสสกวิเสส
{๔๓} [๖๑] จิตที่มีราคะของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่ปราศจากราคะของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่มีโทสะของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่ปราศจากโทสะของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่มีโมหะของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่ปราศจากโมหะของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่หดหู่ของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่ฟุ้งซ่านของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่เป็นมหัคคตะของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่ไม่เป็นมหัคคตะของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่ตั้งมั่นของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตไม่ตั้งมั่นของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่หลุดพ้นแล้วของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่ไม่หลุดพ้นแล้วของบุคคลใดกำลังเกิด ...
๓. อภิธัมมจิตตมิสสกวิเสส
[๖๒] จิตที่เป็นกุศลของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่เป็นอกุศลของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่เป็นอัพยากฤตของบุคคลใดกำลังเกิด ...
จิตที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาของบุคคลใดกำลังเกิด ...
(พึงยกบาลีอุทเทสโดยวิธีนี้ตลอดจนถึงจิตที่มีกิเลสเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้และที่ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้)
จิตที่ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตที่ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับ ไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
หรือว่าจิตที่ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ของบุคคลใดจักดับ ไม่ใช่จักเกิด จิตที่ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ?
จบ อุทเทสวาร
นิทเทสวาร
๑. สุทธจิตตสามัญญะ
๑. ปุคคลวารนิทเทส
๑. อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาร
{๔๔} [๖๓] อนุโลมปุจฉา จิตของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับ ไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
วิสัชนา ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต (จุติจิต) จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จักดับ ไม่ใช่จักเกิด ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลนอกนี้ จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จักดับด้วย จักเกิดด้วยปฏิโลมปุจฉา หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ ไม่ใช่จักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับ จักเกิดหรือ ?
วิ. ไม่ใช่
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ ?
วิ. ไม่ใช่
๒. อุปปาทุปปันนวาร
{๔๕} [๖๔] อนุ. จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
End of อุทเทสวาร