พระอภิธรรมปิฎก ยมก · จิตตยมก
นิทเทสแห่งปุคคลวาร เล่ม ๓๙
Text layerBuddha’s wordsItems ๔๔–๕๗ (Royal Thai)2/5 in จิตตยมก4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก ยมก จิตตยมก นิทเทสแห่งปุคคลวาร (Royal Thai Volume 39 · Mahachula Volume 39 · Mahamakut Volume 83 · Chaloem Phrakiat Volume 39)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 39, pp. 26–40
นิทเทสวาร
๑. สุทธจิตตสามัญญะ
๑. ปุคคลวารนิทเทส
๑. อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาร
{๔๔} [๖๓] อนุโลมปุจฉา จิตของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับ ไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
วิสัชนา ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต (จุติจิต) จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จักดับ ไม่ใช่จักเกิด ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลนอกนี้ จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จักดับด้วย จักเกิดด้วยปฏิโลมปุจฉา หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ ไม่ใช่จักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับ จักเกิดหรือ ?
วิ. ไม่ใช่
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ ?
วิ. ไม่ใช่
๒. อุปปาทุปปันนวาร
{๔๕} [๖๔] อนุ. จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
วิ.ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
วิ. ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดก็หาไม่ ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้วด้วย กำลังเกิดด้วยอนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิดจิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?
วิ. ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไมใช่กำลังเกิด แต่ จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่เกิดแล้วก็หาไม่ จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคล ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้วจิตของบุคคลนั้นชื่อว่า ไม่ใช่กำลังเกิด ?
วิ. ถูกแล้ว
๓. นิโรธุปปันนวาร
{๔๖} [๖๕] อนุ. จิตของบุคคลใดกำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดแล้วจิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?
วิ. ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังดับก็หาไม่ ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้วด้วย กำลังดับด้วย
อนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?
วิ. ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่เกิดแล้วก็หาไม่ จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคล ไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้วจิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?
วิ. ถูกแล้ว
๔. อุปปาทวาร
{๔๗} [๖๖] อนุ. จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้วหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
วิ. ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคล เคยเกิดแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดก็หาไม่ ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิดแล้วด้วย กำลังเกิดด้วยอนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้วหรือ ?
วิ. เคยเกิดแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
วิ. ไม่ใช่
[๖๗] อนุ. จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?
วิ. ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิดก็หาไม่ ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคล นอกนี้ จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดด้วย จักเกิดด้วยปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ เป็นอสัญญสัตตบุคคลจักเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดก็หาไม่ ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิดด้วย กำลังเกิดด้วยอนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
วิ. ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคล ไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิด ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วยปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
วิ. ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่จักเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดก็หาไม่ ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย[๖๘] อนุ. จิตของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?
วิ. ในภังคขณะแห่งบุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิดแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิดก็หาไม่ จิตของบุคคลเหล่านั้นนอกนี้เคยเกิดแล้วด้วย จักเกิดด้วยปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
วิ. ไม่ใช่
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?
วิ. เคยเกิดแล้ว
๕. นิโรธวาร
{๔๘} [๖๙] อนุ. จิตของบุคคลใดกำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยดับแล้วหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยดับแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?
วิ. ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคล เคยดับแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้น กำลังดับก็หาไม่ ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยดับแล้วด้วย กำลังดับด้วย
อนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้วหรือ ?
วิ. เคยดับแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?
วิ. ไม่ใช่
[๗๐] อนุ. จิตของบุคคลใดกำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?
วิ. ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับก็หาไม่ ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลนอกนี้ จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังดับด้วย จักดับด้วยปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?
วิ. ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคล จักดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังดับก็หาไม่ ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับด้วย กำลังดับด้วยอนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?
วิ. จักดับ
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?
วิ. กำลังดับ
[๗๑] อนุ. จิตของบุคคลใดเคยดับแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?
วิ. ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยดับแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับก็หาไม่ จิตของบุคคลเหล่านั้นนอกนี้เคยดับแล้วด้วย จักดับด้วยปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยดับแล้ว ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?
วิ. ไม่ใช่
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้ว ?
วิ. เคยดับแล้ว
๖. อุปปาทนิโรธวาร
{๔๙} [๗๒] อนุ. จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยดับแล้วหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยดับแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
วิ. ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคล เคยดับแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดก็หาไม่ ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยดับแล้วด้วย กำลังเกิดด้วย
อนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้วหรือ ?
วิ. เคยดับแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
วิ. ไม่ใช่
[๗๓] อนุ. จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
วิ. ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคล จักดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดก็หาไม่ ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับด้วย กำลังเกิดด้วยอนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?
วิ. ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคล ไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้น จักดับ ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วยไม่ใช่จักดับด้วยปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
วิ. ถูกแล้ว
[๗๔] อนุ. จิตของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?
วิ. ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิดแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับก็หาไม่ จิตของบุคคลเหล่านั้นนอกนี้เคยดับแล้วด้วย จักดับด้วยปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?
วิ. ไม่ใช่
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?
วิ. เคยเกิดแล้ว
๗. อุปปัชชมานนนิโรธวาร
{๕๐} [๗๕] อนุ. จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?
วิ. จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคล ไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดก็หาไม่ ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับด้วย กำลังเกิดด้วย
อนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับหรือ ?
วิ. จิตของบุคคลเหส่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคล ไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังดับก็หาไม่ ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย กำลังดับด้วยปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดกำลังดับ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?
วิ. ถูกแล้ว
๘. อุปปัชชมานุปปันนวาร
{๕๑} [๗๖] อนุ. จิตของบุคคลใดเกิดอยู่ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดอยู่ ?
วิ. ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดอยู่ก็หาไม่ ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้วด้วย เกิดอยู่ด้วยอนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดอยู่ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ.?
วิ. ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่เกิดอยู่ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่เกิดแล้วก็หาไม่ จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคล ไม่ใช่เกิดอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดอยู่ ?
วิ. ถูกแล้ว
๙. นิรุชฌมานุปปันนวาร
{๕๒} [๗๗] อนุ. จิตของบุคคลใดดับอยู่ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าดับอยู่ ?
วิ. ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นดับอยู่ก็หาไม่ ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้วด้วย ดับอยู่ด้วยอนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่ดับอยู่ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?
วิ. ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่ดับอยู่ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่เกิดแล้วก็หาไม่ จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคล ไม่ใช่ดับอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่ดับอยู่ ?
วิ. ถูกแล้ว
๑๐. อุปปันนุปปาทวาร
{๕๓} [๗๘] อนุ. จิตของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้วหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้ว ?
วิ. จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคล เคยเกิดแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้วก็หาไม่ จิตของ บุคคลเหล่านั้นผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยจิตเคยเกิดแล้วด้วย เกิดแล้วด้วยอนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้วหรือ ?
วิ. เคยเกิดแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้ว ?
วิ. ไม่ใช่
[๗๙] อนุ. จิตของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?
วิ. จิตของบุคคลเหล่านั้นผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยปัจฉิมจิตเกิดแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิดก็หาไม่ จิตของบุคคลเหล่านั้นนอกนี้ผู้มี ความพร้อมเพรียงด้วยจิตเกิดแล้วด้วย จักเกิดด้วยปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้ว ?
วิ. จิตของบุคคลเหล่านั้น คือ ผู้เข้านิโรธสมาบัติ ผู้เป็นอสัญญสัตตบุคคลจักเกิดแต่จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้วก็หาไม่ จิตของบุคคล เหล่านั้นผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยจิตจักเกิดด้วย เกิดแล้วด้วยอนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
วิ. จักเกิด
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้ว ?
วิ. เกิดแล้ว
๑๑. อตีตานาคตวาร
{๕๔} [๘๐] อนุ. จิตของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว แต่จิตของบุคคลนั้นเกิดแล้วก็หาไม่ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด แต่จิตของบุคคลนั้นเกิดแล้วก็หาไม่ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว แต่จิตของบุคคลนั้นไม่เกิดแล้วก็หาไม่ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
วิ. ไม่ใช่
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด แต่จิตของบุคคลนั้นไม่เกิดแล้วก็หาไม่ จิตของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?
วิ. เคยเกิดแล้ว
๑๒. อุปปันนุปปัชชมานวาร
{๕๕} [๘๑] อนุ. จิตเกิดแล้วชื่อว่าเกิดอยู่หรือ ?
วิ. ในภังคขณะ จิตเกิดแล้ว แต่ไม่ใช่เกิดอยู่ ในอุปปาทขณะ จิตเกิดแล้วด้วย เกิดอยู่ด้วยปฏิ. จิตเกิดอยู่ชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. จิตไม่ใช่เกิดแล้วชื่อว่าไม่ใช่เกิดอยู่หรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. จิตไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?
วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ใช่เกิดอยู่ แต่ไม่ใช่เกิดแล้วหามิได้ จิตที่เป็นอดีตและอนาคตไม่ใช่เกิดอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วย
๑๓. นิรุทธนิรุชฌมานวาร
{๕๖} [๘๒] อนุ. จิตดับแล้ว ชื่อว่าดับอยู่หรือ ?
วิ. ไม่ใช่
ปฏิ. จิตดับอยู่ ชื่อว่าดับแล้วหรือ ?
วิ. ไม่ใช่
อนุ. จิตไม่ใช่ดับแล้ว ชื่อว่าไม่ใช่ดับอยู่หรือ ?
วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ใช่ดับแล้ว แต่ไม่ใช่ดับอยู่ก็หามิได้ ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้น ไม่ใช่ดับแล้วด้วย ไม่ใช่ดับอยู่ด้วยปฏิ. จิตไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่าไม่ใช่ดับแล้วหรือ ?
วิ. จิตที่เป็นอดีต ไม่ใช่ดับอยู่ แต่ไม่ใช่ดับแล้วก็หามิได้ ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้น ไม่ใช่ดับอยู่ด้วย ไม่ใช่ดับแล้วด้วย ?
๑๔. อติกกันตกาลวาร
{๕๗} [๘๓] อนุ. จิตของบุคคลใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตของบุคคลนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้วหรือ ?
วิ. ในภังคขณะ จิตก้าวล่วงอุปปาทขณะ ไม่ก้าวล่วงภังคขณะ จิตที่เป็นอดีตก้าวล่วงอุปปาทขณะด้วย ก้าวล่วงภังคขณะด้วยปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตของบุคคลนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว ?
วิ. จิตที่เป็นอดีต ...
อนุ. จิตของบุคคลใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตของบุคคลนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้วหรือ ?
วิ. ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้น ...
ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตของบุคคลนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว ?
วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ก้าวล่วงภังคขณะ แต่ไม่ก้าวล่วงอุปปาทขณะก็หามิได้ ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ก้าวล่วงภังคขณะด้วย ไม่ก้าวล่วงอุปปาทขณะด้วย
๑. สุทธจิตตสามัญญะ
๒. ธัมมวารนิทเทส
๑. อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาร
{๕๘} [๘๔] อนุ. จิตใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าจักดับ ไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าจิตใดจักดับ ไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าไมใช่จักดับ จักเกิดหรือ ?
End of นิทเทสแห่งปุคคลวาร