พระอภิธรรมปิฎก ยมก · จิตตยมก
นิทเทสแห่งมิสสกวาร เล่ม ๓๙
Text layerBuddha’s wordsItems ๗๗ (Royal Thai)5/5 in จิตตยมก4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก ยมก จิตตยมก นิทเทสแห่งมิสสกวาร (Royal Thai Volume 39 · Mahachula Volume 39 · Mahamakut Volume 83 · Chaloem Phrakiat Volume 39)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 39, pp. 57–59
วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ใช่จักดับ แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับก็หามิได้ จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่กำลังดับด้วย[๑๑๓] อนุ. จิตใดของบุคคลใดเคยดับแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?
วิ. ไม่ใช่
ปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยดับแล้ว ?
วิ. ไม่ใช่
อนุ. จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?
วิ. ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่เคยดับแล้ว แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นจักไม่ดับก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตไม่ใช่เคยดับแล้วด้วย ไม่ใช่จักดับด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้ว ?
วิ. จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักดับ แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่เคยดับแล้วก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่เคยดับแล้วด้วย๑. ปัณณัตติวารอุทเทส
{๗๗} ในข้อที่ว่า จิตของบุคคลใด ท่านแสดงไว้โดยภาวะแห่งตน ในข้อที่ว่า ในจิตใดแล ในจิตของบุคคลใด ท่านแสดงไว้โดยอรรถเดียวกัน
- ๑-๑พระบาลีบางฉบับไม่ปรากฏ
๒. สุตตันตจิตตมิสสกวิเสส
[๑๑๔] อนุ. จิตมีราคะของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตมีราคะของบุคคลนั้น ชื่อว่าจักดับ ไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
วิ. ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิตที่มีราคะ จิตที่มีราคะของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จักดับ ไม่ใช่จักเกิด ในอุปปาทขณะแห่งจิตที่มีราคะของบุคคลนอกนี้ จิตที่มีราคะของบุคคลเหล่านั้น ...
๓. อภิธัมมจิตตมิสสกวิเสส
[๑๑๕] อนุ. จิตที่เป็นกุศลของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตที่เป็นกุศลของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับ ไม่ใช่จักเกิดหรือ ?
วิ. ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิตที่เป็นกุศล จิตที่เป็นกุศลของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จักดับ ไม่ใช่จักเกิด ในอุปปาทขณะ แห่งจิตที่เป็นกุศลของบุคคลนอกนี้ จิตที่เป็นกุศลของบุคคลเหล่านั้น ...
ปฏิ. หรือว่าจิตที่เป็นกุศลของบุคคลใด ...
วิ. ถูกแล้ว ...
[๑๑๖] อนุ. จิตที่เป็นอกุศลของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ...
อนุ. จิตที่เป็นอัพยากฤตของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ...
(ยมก ๓ คือ มูลยมก จิตตยมก และธัมมยมก ดำเนินความไปจนถึงสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้และสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้)
(จบ นิทเทสวาร)
จบ พระบาลีจิตตยมก
พระบาลีอภิธรรมฎก
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
๑. ปัณณัตติวารอุทเทส
๑. ปทโสธนวาร
อนุโลม
{๗๘} [๑] สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ? สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?
สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ? สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?
สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ? สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
- ๑ธัมมยมก ยมกที่ว่าด้วยหมวดสภาวธรรมที่เรียกว่าธรรม จัดเป็นยมกที่ ๙ ของคัมภีร์ยมก (และจัดเป็นยมกที่ ๒ ของพระบาลีอภิธรรมปิฎก ยมก ทุติยภาค หรือพระไดรปิฎกเล่มที่ ๓๙ นี้) ชึ่งคำว่า ธัมมะ หรือ ธรรม ในฝ่ายพระอภิธรรม นิยมใช้คำว่า สภาวธรรม หมายถึงสภาพที่เป็นไปโดย ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่ชีวะ (นิสสตฺตนิชฺชีวสภาโว) ในธัมมยมกนี้ องค์ธรรมที่เป็นเนี้อหาสำคัญคือ สภาวธรรม ๓ อย่าง อันได้แก่ (๑) กุศลธรรม สภาวธรรมที่เป็นกุศล คือมีลักษณะไม่มีโทษ ให้ผลเป็นสุข หรือธรรมฝ่ายดี องค์ธรรมได้แก่กุศลจิต ๒๑ กุศลเจตสิก ๓๘ (๒) อกุศลธรรม สภาวธรรม ที่เป็นอกุศล คือมีลักษณะเป็นโทษ ให้ผลเป็นทุกข์ หรือธรรมฝ่ายชั่ว องค์ธรรมได้แก่อกุศลจิต ๑๒ อกุศลเจตสิก ๓๗ (๓) อัพยากตธรรม สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต มีลักษณะที่มิใช่ทั้งกุศลและอกุศล หรือธรรมที่เป็นกลาง ๆ องค์ธรรมได้แก่วิปากจิต ๓๖ กิริยาจิต ๒๐ อัพยากตเจตสิก ๓๘
End of นิทเทสแห่งมิสสกวาร