ทสกนิทเทส เล่ม ๓๖

ทสกนิทเทส

ว่าด้วยบุคคล ๑๐ จำพวก

[๑๕๒] ความสำเร็จ ในกามาวจรภูมินี้ ของพระอริยบุคคล๕ เจ้าพวกนี้ เหล่าไหน ?

ความสำเร็จในกามาวจรภูมินี้ ของพระอริยบุคคล จำพวกเหล่านี้ คือ.

๑. พระอริยบุคคลประเภท สัตตักขัตตุปรมะ

๒. พระอริยบุคคลประเภท โกลังโกละ

๓. พระอริยบุคคลประเภท เอกพีชี

๔. พระอริยบุคคลประเภท สกทาคามี

๕. ผู้สำเร็จเป็นพระอรหันต์ในอัตภาพนี้

ความละอัตภาพในกามาวจรนี้ไปแล้ว จึงสำเร็จ ของพระ-อริยบุคคล ๕ จำพวก เหล่าไหน ?

ความละอัตภาพในกามาวจรนี้ไปแล้ว จึงสำเร็จของพระอริย-บุคคล ๕ จำพวกเหล่านี้ คือ

๑. พระอริยบุคคลประเภท อันตราปรินิพพายี๒. พระอริยบุคคลประเภท อุปหัจจปรินิพพายี๓. พระอริยบุคคลประเภท อสังขารปรินิพพายี๔. พระอริยบุคคลประเภท สสังขารปรินิพพายี๕. พระอริยบุคคลประเภท อุทธังโสโต อกนิฏฐคามี

การบัญญัติจำพวกบุคคลทั้งหลาย ย่อมมีด้วยบัญญัติ เพียงเท่านี้.

จบบุคคล ๑๐ จำพวก

บุคคลบัญญัติปกรณ์ ฉ ภาณวาร จบ

อรรถกถาทสกนิทเทส

อธิบายบุคคล ๑๐ จำพวก

คำว่า "อิธ" ได้แก่ ในกามาวจรภูมิ. ก็พระอริยบุคคลทั้งหลายมีสัตตักขัตตุปรมบุคคลเป็นต้น ที่อยู่ในกามาวจรภูมิ ท่านย่อมสำเร็จในกามาว-วรภูมินี้นั่นแหละ หมายความว่า การบรรลุพระอรหัตก็ดี การบรรลุอนุปาทิเสสนิพพานก็ดี ย่อมมีในอัตภาพที่ท่านเกิดอยู่ในกามาวจรภูมินั่นเทียว.

บทว่า "อิธ วิหาย" อธิบายว่า พระอนาคามีบุคคล ท่านละอัตภาพในกามาวจรภูมินี้แล้ว จึงสำเร็จเป็นพระอรหันต์ในอัตภาพ ณ ชั้นสุทธาวาสภูมิ.

ก็พระอนาคามี ๕ ประเภท มีอันตราปรินิพพายีเป็นต้นท่านบรรลุอนาคามิผลในกามภูมินี้ ครั้นจุติจากกามภูมิแล้วก็บังเกิดขึ้นในสุทธาวาสภูมิ จึงบรรลุพระอรหัต และ อนุปาทิเสสนิพพานธาตุ. เพราะเหตุนั้น พระองค์จึงตรัสว่า"อิเมสํ ปญฺจนฺนํ วิหาย นิฏฐา" เป็นต้น ซึ่งแปลว่า พระอนาคามี ๕จำพวกเหล่านี้ ละอัตภาพในกามมาวจรภูมินนี้แล้ว จึงจะสำเร็จพระอรหัตในสุทธาวาสภูมิ แล.

อธิบายบุคคล ๑๐ จำพวก จบเท่าเพียงนี้

นิคมคาถา

ก็ด้วยคำมีประมาณเท่านี้ พระศาสดาผู้หาบุคคลในโลกเปรียบมิได้ ทรงแสดงแล้วซึ่งคัมภีร์ปุคคล-ปัญญัติใดแล โดยมิได้ย่อนัก ในที่อยู่แห่งเทวดาชาวไตรทส.

ข้าพเจ้าถืออรรถกถาแห่งคัมภีร์นั้น ที่ท่านแต่ง

ย่อไว้ด้วยภาษาชาวเกาะสิงหล และอรรถกถาอันมีที่มาทั้งหลายโดยไม่เหลือ.

เนื้อความใด ๆ ที่ท่านจำแนกไว้ดีแล้วไม่กระจัดกระจายมีอยู่ในคัมภีร์ใด ๆ ข้าพเจ้าละข้อความที่พิศดารเกินไปแล้ว จึงถือเอาเนื้อความนั้น จากคัมภีร์นั้น ๆ.

ก็คำใด ที่ข้าพเจ้ากล่าวไว้แล้วในปกรณ์วิสุทธิ-

มรรค ข้าพเจ้ามิได้นำมากล่าวไว้ในที่นี้อีก และได้แต่งคัมภีร์อรรถกถาปุคคลปัญญัตินี้ไว้ โดยข้อความที่ไม่ย่อ และไม่พิศดารเกินไป.

ได้แต่งไว้โดยแบบแผนมีประมาณ ๗ ภาณวาร

เพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรมตลอดกาลนาน.

อนึ่ง กุศลใดที่ข้าพเจ้าบรรลุแล้ว ด้วยเดชะกุศล

ผลบุญนั้น ขอให้สัตว์ทั้งหลายจงแลดู พระสัทธรรมอันสุขุมลึกซึ้ง อันเป็นศิริมงคล ด้วยธรรมจักษุอัน-บริสุทธิ์เทอญ.

จบ อรรถกถาแห่งปุคคลปัญญัติปกรณ์