จตุกกมาติกา เล่ม ๓๖

ซ่องเสพ ไม่ควรคบหา ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้จำพวกหนึ่ง บุคคล ผู้ควรซ่องเสพ ควรคบหา ควรเข้าไปนั่งใกล้จำพวกหนึ่ง๑๕. บุคคลผู้มีปกติทำให้บริบูรณ์ในศีล แต่มีปกติทำพอประมาณในสมาธิ มีปกติทำพอประมาณในปัญญาจำพวกหนึ่งบุคคลผู้มีปกติทำให้บริบูรณ์ในศีล และมีปกติทำให้บริบูรณ์ในสมาธิด้วย แต่มีปกติทำพอประมาณในปัญญาจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้มีปกติทำให้บริบูรณ์ในศีล มีปกติทำให้บริบูรณ์ในสมาธิ และมีปกติทำให้บริบูรณ์ในปัญญาจำพวกหนึ่ง

๑๖. บุคคลผู้เป็นศาสดา ๓ จำพวก

๑๗. บุคคลผู้เป็นศาสดา ๓ จำพวกแม้อื่นอีก

จบ ติกอุทเทส

๔. จตุกกอุทเทส

{๑๐} [๑๐] บุคคล ๔ จำพวก คือ

๑. บุคคลผู้เป็นอสัตบุรุษ บุคคลผู้เป็นอสัตบุรุษยิ่งกว่าอสัตบุรุษ บุคคลผู้เป็นสัตบุรุษ บุคคลผู้เป็นสัตบุรุษยิ่งกว่าสัตบุรุษ๒. บุคคลผู้เป็นคนชั่ว บุคคลผู้เป็นคนชั่วยิ่งกว่าคนชั่ว บุคคล ผู้เป็นคนดี บุคคลผู้เป็นคนดียิ่งกว่าคนดี๓. บุคคลผู้มีธรรมชั่ว บุคคลผู้มีธรรมชั่วยิ่งกว่าบุคคลผู้มีธรรมชั่ว บุคคลผู้มีธรรมงาม บุคคลผู้มีธรรมงามยิ่งกว่า บุคคลผู้มีธรรมงาม๔. บุคคลผู้มีโทษ บุคคลผู้มีโทษเป็นส่วนมาก บุคคลผู้มีโทษ เป็นส่วนน้อย บุคคลผู้หาโทษมิได้

๕. บุคคลผู้เป็นอุคฆฏิตัญญู บุคคลผู้เป็นวิปัญจิตัญญู บุคคลผู้เป็นเนยยะ บุคคลผู้เป็นปทปรมะ

๖. บุคคลผู้โต้ตอบถูกต้องแต่ไม่ว่องไว บุคคลผู้โต้ตอบว่องไวแต่ไม่ถูกต้อง บุคคลผู้โต้ตอบถูกต้องและว่องไว บุคคลผู้ตอบไม่ถูกต้องและไม่ว่องไว

๗. บุคคลผู้เป็นธรรมกถึก ๔ จำพวก

๘. บุคคลผู้เปรียบด้วยเมฆฝน ๔ จำพวก

๙. บุคคลผู้เปรียบด้วยหนู ๔ จำพวก

๑๐. บุคคลผู้เปรียบด้วยมะม่วง ๔ จำพวก

๑๑. บุคคลผู้เปรียบด้วยหม้อ ๔ จำพวก

๑๒. บุคคลผู้เปรียบด้วยห้วงนํ้า ๔ จำพวก

๑๓. บุคคลผู้เปรียบด้วยโคผู้ ๔ จำพวก

๑๔. บุคคลผู้เปรียบด้วยอสรพิษ ๔ จำพวก

๑๕. บุคคลผู้ไม่ใคร่ครวญไม่ไตร่ตรองแล้วพูดสรรเสริญบุคคลที่ไม่ควรสรรเสริญจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ไม่ใคร่ครวญไม่ไตร่ตรองแล้วพูดติเตียนบุคคลที่ควรสรรเสริญจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ไม่ใคร่ครวญไม่ไตร่ตรองแล้วมีความเลื่อมใสในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใสจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ไม่ใคร่ครวญ ไม่ไตร่ตรองแล้วไม่เลื่อมใสในฐานะที่ควรเลื่อมใสจำพวกหนึ่ง๑๖. บุคคลผู้ใคร่ครวญไตร่ตรองแล้วพูดติเตียนบุคคลที่ควรติเตียนจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ใคร่ครวญไตร่ตรองแล้วพูดสรรเสริญบุคคลที่ควรสรรเสริญจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ใคร่ครวญไตร่ตรองแล้วไม่เลื่อมใสในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใสจำพวกหนึ่ง

บุคคลผู้ใคร่ครวญไตร่ตรองแล้วเลื่อมใสในฐานะที่ควรเลื่อมใสจำพวกหนึ่ง

๑๗. บุคคลผู้กล่าวติเตียนบุคคลผู้ควรติเตียนตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร แต่ไม่กล่าวสรรเสริญบุคคลผู้ควรสรรเสริญตามความเป็นจริงโดยกาลอันควรจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้กล่าวสรรเสริญบุคคลผู้ควรสรรเสริญตามความเป็นจริงโดยกาล อันควร แต่ไม่กล่าวติเตียนบุคคลผู้ควรติเตียนตามความเป็นจริงโดยกาลอันควรจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้กล่าวติเตียนบุคคลผู้ควรติเตียนตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร ทั้งกล่าวสรรเสริญบุคคลผู้ควรสรรเสริญตามความเป็นจริงโดยกาลอันควรจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ไม่กล่าวติเตียนบุคคลผู้ควรติเตียนตามความเป็นจริงโดยกาลอันควร ทั้งไม่กล่าวสรรเสริญบุคคลผู้ควรสรรเสริญตามความเป็นจริงโดยกาลอันควรจำพวกหนึ่ง๑๘. บุคคลผู้ดำรงชีพอยู่ด้วยผลของความหมั่น ไมใช่ดำรงชีพอยู่ด้วยผลของกรรมจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ดำรงชีพอยู่ด้วยผลของกรรม ไมใช่ดำรงชีพอยู่ด้วยผลของความหมั่นจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ดำรงชีพอยู่ด้วยผลของความหมั่น ทั้งดำรงชีพอยู่ด้วยผลของกรรมจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ดำรงชีพอยู่ด้วยผลของความหมั่นก็ไม่ใช่ ดำรงชีพอยู่ด้วยผลของกรรมก็ไม่ใช่ จำพวกหนึ่ง

๑๙. บุคคลผู้มืดมา มืดไป บุคคลผู้มืดมา สว่างไป บุคคลผู้สว่างมา มืดไป บุคคลผู้สว่างมา สว่างไป

๒๐. บุคคลผู้ต่ำมาต่ำไป บุคคลผู้ต่ำมาสูงไป บุคคลผู้สูงมาตํ่าไป บุคคลผู้สูงมาสูงไป

๒๑. บุคคลผู้เปรียบด้วยต้นไม้ ๔ จำพวก

๒๒. บุคคลผู้ถือรูปเป็นประมาณ บุคคลผู้เลื่อมใสในรูป บุคคลผู้ ถือเสียงเป็นประมาณ บุคคลผู้เลื่อมใสในเสียง

๒๓. บุคคลผู้ถือความเศร้าหมองเป็นประมาณ บุคคลผู้เลื่อมใสในความเศร้าหมอง บุคคลผู้ถือธรรมเป็นประมาณ บุคคล ผู้เลื่อมใสในธรรม

๒๔. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนแต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นแต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ทั้งปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนทั้งปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ทั้งไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนทั้งไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นจำพวกหนึ่ง

๒๕. บุคคลผู้ทำตนให้เดือดร้อน ทั้งยังขวนขวายในการทำตนให้ เดือดร้อนจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ทั้งยังขวนขวายในการทำผู้อื่นให้เดือดร้อนจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ทำตนให้เดือดร้อน ทั้งยังขวนขวายในการทำตนให้เดือดร้อน และทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ทั้งยังขวนขวายในการทำผู้อื่นให้เดือดร้อนจำพวกหนึ่ง บุคคลบุคคลผู้ไม่ทำตน ให้เดือดร้อน ทั้งไม่ขวนขวายในการทำตนให้เดือดร้อนและไม่ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ทั้งไม่ขวนขวายในการทำผู้อื่น ให้เดือดร้อนจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้นั้นไม่ทำตนให้เดือดร้อน

ไม่ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ไม่มีตัณหา เป็นผู้ดับสนิท เย็นใจ เสวยแต่ความสุข มีตนเป็นผู้ประเสริฐอยู่ในปัจจุบันนี้แหละ

๒๖. บุคคลผู้มีราคะ บุคคลผู้มีโทสะ บุคคลผู้มีโมหะ บุคคลผู้มี มานะ

๒๗. บุคคลผู้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน แต่ไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนาจำพวกหนึ่งบุคคลผู้มีปกติได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แต่ไม่ได้ความสงบใจในภายในจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้มีปกติทั้งได้ความสงบใจในภายใน ทั้งได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนาจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้มีปกติทั้งไม่ได้ความสงบใจในภายใน ทั้งไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนาจำพวกหนึ่ง๒๘. บุคคลผู้ไปตามกระแส บุคคลผู้ไปทวนกระแส บุคคลผู้มี ตนตั้งมั่นอยู่แล้ว บุคคลผู้เป็นพราหมณ์ข้ามถึงฝั่งดำรงอยู่ บนบก

๒๙. บุคคลผู้มีสุตะน้อย ไม่เข้าถึงด้วยสุตะ บุคคลผู้มีสุตะน้อย เข้าถึงด้วยสุตะ บุคคลผู้มีสุตะมาก ไม่เข้าถึงด้วยสุตะ บุคคลผู้มีสุตะมาก เข้าถึงด้วยสุตะ

๓๐. บุคคลเป็นสมณะผู้ไม่หวั่นไหว บุคคลเป็นสมณะผู้เปรียบด้วยดอกบัวหลวง บุคคลเป็นสมณะผู้เปรียบด้วยดอกบัวขาว บุคคลเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ

จบ จตุกกอุทเทส

๕. ปัญจกอุทเทส

{๑๑} [๑๑] บุคคล ๕ จำพวก คือ

๑. บุคคลผู้ปรารภจะล่วงอาบัติ มีความเดือดร้อนใจ และไม่รู้ ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับโดยไม่เหลือแห่งอกุศลธรรมอันเลวทราม ซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่ตนจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ปรารภจะล่วงอาบัติ แต่ไม่เดือดร้อนใจ และไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับโดยไม่เหลือแห่งอกุศลธรรมอันเลวทราม ซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่ ตนจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ไม่ปรารภจะล่วงอาบัติ แต่มีความเดือดร้อนใจ และไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่ง เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับโดยไม่เหลือแห่งอกุศลธรรมอันเลวทราม ซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่ตนจำพวกหนึ่ง

บุคคลผู้ไม่ปรารภจะล่วงอาบัติ ไม่มีความเดือดร้อนใจและไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับโดยไม่เหลือแห่งอกุศลธรรมอันเลวทราม ซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่ตนจำพวกหนึ่ง บุคคลผู้ไม่ปรารภจะล่วงอาบัติ ไม่มีความเดือดร้อนใจ แต่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับโดยไม่เหลือแห่งอกุศลธรรมอันเลวทราม ซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่ตนจำพวหนึ่ง๒. บุคคลผู้ให้แล้วมาดูหมิ่น บุคคลผู้ดูหมิ่นด้วยการอยู่ร่วมกัน บุคคลผู้เชื่อง่าย บุคคลผู้โลเล บุคคลผู้เขลางมงาย

๓. บุคคลผู้เปรียบด้วยนักรบอาชีพ ๕ จำพวก