ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒

นเหตุํ สเหตุกํ ธมฺมํ ปจฺจยา นเหตุ สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ.

นเหตุํ อเหตุกํ ธมฺมํ ปจฺจยา นเหตุ อเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เอกํ มหาภูตํ ปจฺจยา ตโย มหาภูตา. มหาภูเต ปจฺจยา จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ, กฏตฺตารูปํ, อุปาทารูปํ. (๑)

นเหตุํ อเหตุกํ ธมฺมํ ปจฺจยา นเหตุ สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. วตฺถุํ ปจฺจยา นเหตู สเหตุกา ขนฺธา ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๒)

นเหตุํ อเหตุกํ ธมฺมํ ปจฺจยา นเหตุ สเหตุโก จ นเหตุ อเหตุโก จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยาฦ. วตฺถุํ ปจฺจยา นเหตู สเหตุกา ขนฺธา. มหาภูเต ปจฺจยา จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ. ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๓)

นเหตุํ สเหตุกญฺจ นเหตุํ อเหตุกญฺจ ธมฺมํ ปจฺจยา นเหตุ สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (ฆฏนา ตีณิ, ปวตฺติปฏิสนฺธิ ปริปุณฺณํ. สงฺขิตฺตํ.)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ มหาภูตรูป ๓ ทำมหาภูตรูป ๑ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปและกฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปทำมหาภูตรูปให้เป็นปัจจัย เกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุและที่ไม่เป็นเหตุไม่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปทำมหาภูตรูปให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุและที่ไม่เป็นเหตุไม่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ฆฏนา มี ๓ วาระ ปวัตติกาล และปฏิสนธิกาลบริบูรณ์แล้ว ย่อ)

เหตุยา นว, อารมฺมเณ จตฺตาริ ฯเปฯ อญฺญมญฺเญ ฉ ฯเปฯ ปุเรชาเต จตฺตาริ อาเสวเน จตฺตาริ ฯเปฯ อวิคเต นว. (เอวํ คเณตพฺพํ.) อนุโลมํ นิฏฺฐิตํ.

เหตุปัจจัยมี ๙ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ

อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ

ปุเรชาตปัจจัย มี ๔ วาระ

อาเสวนปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (พึงนับอย่างนี้)

อนุโลม จบ

นเหตุยา เอกํ, นอารมฺมเณ ตีณิ ฯเปฯ โนวิคเต ตีณิ. ปจฺจนียํ นิฏฺฐิตํ. (นิสฺสยวาโร ปจฺจยวารสทิโส.) _____ ๖. นเหตุสเหตุกทุก ๕. สํสฏฺฐวาร

นเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ

นอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ

โนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

ปัจจนียะ จบ

(นิสสยวารเหมือนกับปัจจยวาร)