พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · นเหตุสเหตุกทุกะ
นเหตุสเหตุกธรรม อาศัยนเหตุสเหตุกธรรม เล่ม ๔๒
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๓๐–๑๓๗ (Royal Thai)1/4 in นเหตุสเหตุกทุกะ4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๓ นเหตุสเหตุกทุกะ นเหตุสเหตุกธรรม อาศัยนเหตุสเหตุกธรรม (Royal Thai Volume 42 · Mahachula Volume 42 · Mahamakut Volume 88 · Chaloem Phrakiat Volume 42)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 42, pp. 103–110
๕. เหตุเหตุสัมปยุตตทุกะ ๑. ปฏิจจวาร
{๑๒๙} [๑๕๘] สภาวธรรมที่เป็นเหตุและสัมปยุตด้วยเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและสัมปยุตด้วยเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ อโทสะอโมหะอาศัยอโลภะเกิดขึ้น ... (พึงผูกเป็นจักรนัย) โมหะอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... (พึงผูกเป็นจักรนัย) ในปฏิสนธิขณะ ...
(พึงขยายให้พิสดารเหมือนกับเหตุสเหตุกทุกะ ไม่มีข้อแตกต่างกัน)
จบ เหตุเหตุสัมปยุตตทุกะ
๖. นเหตุสเหตุกทุกะ ๑. ปฏิจจวาร
๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร
เหตุปัจจัย
{๑๓๐} [๑๕๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)
[๑๖๐] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ... มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๓)
[๑๖๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ... (๒)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัย ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่ใช่เหตุแต่มีเหตุและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๓)
อารัมมณปัจจัย
{๑๓๑} [๑๖๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๓)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุ แต่มีเหตุและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (ย่อ พึงจำแนกอย่างนี้)
๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร
สุทธนัย
{๑๓๒} [๑๖๓] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร
ในอารัมมณปัจจัย ” ๔ ”
ในอธิปติปัจจัย ” ๕ ”
ในอนันตรปัจจัย ” ๔ ”
ในสมนันตรปัจจัย ” ๔ ”
ในสหชาตปัจจัย ” ๙ ”
ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาร
ในนิสสยปัจจัย ” ๙ ”
ในอุปนิสสยปัจจัย ” ๔ ”
ในปุเรชาตปัจจัย ” ๒ ”
ในอาเสวนปัจจัย ” ๒ ”
ในกัมมปัจจัย ” ๙ ”
ในวิปากปัจจัย ” ๙ ”
ในอาหารปัจจัย ” ๙ ”
(ย่อ ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๙ วาร)
ในสัมปยุตตปัจจัย ” ๔ ”
ในวิปปยุตตยปัจจัย ” ๙ ”
ในอัตถิปัจจัย ” ๙ ”
ในนัตถิปัจจัย ” ๔ ”
ในวิคตปัจจัย ” ๔ ”
ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”
(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลม
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร
นเหตุปัจจัย
{๑๓๓} [๑๖๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ... (พึงเพิ่มข้อความจนถึงพวกอสัญญสัตว์ ไม่มีโมหะ) (๑)
นอารัมมณปัจจัย
{๑๓๔} [๑๖๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัย ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตว์) (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้นในปฏิสนธิขณะ ... (ย่อ)
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร
สุทธนัย
{๑๓๕} [๑๖๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร
ในนอารัมมณปัจจัย ” ๓ ”
ในนอธิปติปัจจัย ” ๙ ”
ในนอนันตรปัจจัย ” ๓ ”
ในนสมนันตรปัจจัย ” ๓ ”
ในนอัญญมัญญปัจจัย ” ๓ ”
ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ๓ ”
ในนปุเรชาตปัจจัย ” ๙ ”
ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ๙ ”
ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาร
ในนกัมมปัจจัย ” ๒ ”
ในนวิปากปัจจัย ” ๕ ”
ในนอาหารปัจจัย ” ๑ ”
ในนอินทริยปัจจัย ” ๑ ”
ในนฌานปัจจัย ” ๑ ”
ในนมัคคปัจจัย ” ๑ ”
ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ๓ ”
ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ๒ ”
ในโนนัตถิปัจจัย ” ๓ ”
ในโนวิคตปัจจัย ” ๓ ”
(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียะ
๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ
เหตุทุกนัย
{๑๓๖} [๑๖๗] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร
ในนอธิปติปัจจัย ” ” ๙ ”
ในนอนันตรปัจจัย ” ” ๙ ”
ในนสมนันตรปัจจัย ” ” ๙ ”
ในนอัญญมัญญปัจจัย ” ” ๙ ”
ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ” ๓ ”
ในนปุเรชาตปัจจัย ” ” ๙ ”
ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ” ๙ ”
ในนอาเสวนปัจจัย ” ” ๙ ”
ในนกัมมปัจจัย ” ” ๑ ”
ในนวิปากปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๕ วาร
ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๓ ”
ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ” ๑ ”
ในโนนัตถิปัจจัย ” ” ๓ ”
ในโนวิคตปัจจัย ” ” ๓ ”
(พึงนับอย่างนี้ )
จบ อนุโลมปัจจนียะ
๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม
นเหตุทุกนัย
{๑๓๗} [๑๖๘] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร ...
ในอาหารปัจจัย ” ” ๑ ” ...
ในฌานปัจจัย ” ” ๑ ”
ในมัคคปัจจัย ” ” ๑ ”
ในสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๑ ”
ในวิปปยุตตปัจจัย ” ” ๑ ” ...
ในวิคตปัจจัย ” ” ๑ ”
ในอวิคตปัจจัย ” ” ๑ ”
(พึงนับอย่างนี้)
จบ อนุโลมปัจจนียะ
(จบ ปฏิจจวาร)
(แม้ในสหชาตวารก็พึงนับอย่างนี้)
๖. นเหตุสเหตุกทุกะ ๓. ปัจจยวาร
๑-๔. ปัจจยานุโลมาทิ
{๑๓๘} [๑๖๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ มหาภูตรูป ๓ ทำมหาภูตรูป ๑ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ... (๒)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ... (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ฆฏนา มี ๓ ปวัตติกาลและปฏิสนธิกาลบริบูรณ์แล้ว ย่อ)
{๑๓๙} [๑๗๐] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร
ในอารัมมณปัจจัย ” ๔ ” ...
ในอัญญมัญญปัจจัย ” ๖ ” ...
ในปุเรชาตปัจจัย อาเสวนปัจจัย มีปัจจัยละ ๔ วาร ...
ในอวิคตปัจจย มี ๙ วาร
(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลม
End of นเหตุสเหตุกธรรม อาศัยนเหตุสเหตุกธรรม