ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒

นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. กามจฺฉนฺทนีวรณํ ปฏิจฺจ ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจนีวรณํ, อวิชฺชานีวรณํ. (จกฺกํ. สพฺเพปิ นีวรณา กาตพฺพา.) (๑)

นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นีวรณสมฺปยุตฺโต เจว โน จ นีวรโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นีวรเณ ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา. (๒)

นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ นีวรณสมฺปยุตฺโต เจว โน จ นีวรโณ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. กามจฺฉนฺทนีวรณํ ปฏิจฺจ ถินมิทฺธ-นีวรณํ, อุทฺธจฺจนีวรณํ, อวิชฺชานีวรณํ สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา (จกฺกํ). (๓)

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ถีนมิทธนิวรณ์ อุทธัจจนิวรณ์ และอวิชชานิวรณ์อาศัยกามฉันทนิวรณ์เกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย พึงเพิ่ม นิวรณ์เข้าทั้งหมด) (๑)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตขันธ์อาศัยนิวรณ์ เกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์สัมปยุตด้วยนิวรณ์และที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็น นิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ถีนมิทธนิวรณ์ อุทธัจจนิวรณ์ อวิชชานิวรณ์ และสัมปยุตตขันธ์อาศัยกามฉันทนิวรณ์ เกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) (๓)

นีวรณสมฺปยุตฺตญฺเจว โน จ นีวรณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นีวรณสมฺปยุตฺโต เจว โน จ นีวรโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นีวรณสมฺปยุตฺตญฺเจว โน จ นีวรณํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ (๑)

นีวรณสมฺปยุตฺตญฺเจว โน จ นีวรณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นีวรณสมฺปยุตฺเต เจว โน จ นีวรเณ ขนฺเธ ปฏิจฺจ นีวรณา. (๒)

นีวรณสมฺปยุตฺตญฺเจว โน จ นีวรณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ นีวรณสมฺปยุตฺโต เจว โน จ นีวรโณ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. นีวรณสมฺปยุตฺตญฺเจว โน จ นีวรณํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา นีวรณา จ ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ (๓)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ (๑)สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วย นิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ นิวรณ์อาศัยขันธ์ที่สัมปยุตด้วย นิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์สัมปยุตด้วยนิวรณ์และที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็น นิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ และนิวรณ์อาศัยขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ (๓)

นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ นีวรณสมฺปยุตฺตญฺเจว โน จ นีวรณญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. กามจฺฉนฺทนีวรณญฺจ สมฺปยุตฺตเก จ ขนฺเธ ปฏิจฺจ ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจนีวรณํ, อวิชฺชานีวรณํ. (จกฺกํ.) (๑)

นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ นีวรณสมฺปยุตฺตญฺเจว โน จ นีวรณญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นีวรณสมฺปยุตฺโต เจว โน จ นีวรโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นีวรณสมฺปยุตฺตญฺเจว โน จ นีวรณํ เอกํ ขนฺธญฺจ นีวรณญฺจ (๑) ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ จ ฯเปฯ (๒)

นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ นีวรณสมฺปยุตฺตญฺเจว โน จ นีวรณญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ นีวรณสมฺปยุตฺโต เจว โน จ นีวรโณ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. นีวรณสมฺปยุตฺตญฺเจว โน จ นีวรณํ เอกํ ขนฺธญฺจ กามจฺฉนฺทนีวรณญฺจ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจนีวรณํ, อวิชฺชานีวรณํ ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ จ ฯเปฯ (จกฺกํ. สงฺขิตฺตํ.) (๓) ๑. ปจฺจยานุโลม ๒. สงฺขฺยาวาร

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์สัมปยุตด้วยนิวรณ์และที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ถีนมิทธนิวรณ์ อุทธัจจนิวรณ์ และอวิชชานิวรณ์อาศัยกามฉันทนิวรณ์และสัมปยุตตขันธ์เกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์สัมปยุตด้วยนิวรณ์และที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์และอาศัยนิวรณ์ เกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ (๒)

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์สัมปยุตด้วยนิวรณ์และที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์สัมปยุตด้วยนิวรณ์และที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่ เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ ถีนมิทธนิวรณ์ อุทธัจจนิวรณ์ และอวิชชานิวรณ์อาศัยขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์และอาศัยกามฉันทนิวรณ์เกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ (พึงผูกเป็นจักกนัย ย่อ) (๓)

เหตุยา นว, อารมฺมเณ นว, อธิปติยา นว, (สพฺพตฺถ นว.) กมฺเม นว, อาหาเร นว ฯเปฯ อวิคเต นว. อนุโลมํ. _____ ๒. ปจฺจยปจฺจนีย ๑. วิภงฺควาร

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ

(ทุกปัจจัย มีปัจจัยละ ๙ วาระ)

กัมมปัจจัย มี ๙ วาระ

อาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

อนุโลม จบ

นเหตุ นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา. วิจิกิจฺฉานีวรณํ ปฏิจฺจ อวิชฺชานีวรณํ. อุทฺธจฺจนีวรณํ ปฏิจฺจ อวิชฺชานีวรณํ. (๑)

นีวรณสมฺปยุตฺตญฺเจว โน จ นีวรณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา. วิจิกิจฺฉาสหคเต อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ ปฏิจฺจ อวิชฺชานีวรณํ. (๑)

นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ นีวรณสมฺปยุตฺตญฺเจว โน จ นีวรณญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นีวรโณ เจว นีวรณสมฺปยุตฺโต จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา. วิจิกิจฺฉานีวรณญฺจ สมฺปยุตฺตเก จ ขนฺเธ ปฏิจฺจ อวิชฺชานีวรณํ. อุทฺธจฺจนีวรณญฺจ สมฺปยุตฺตเก จ ขนฺเธ ปฏิจฺจ อวิชฺชานีวรณํ (สงฺขิตฺตํ.) (๑) ๒. ปจฺจยปจฺจนีย ๒. สงฺขฺยาวาร

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ อวิชชานิวรณ์อาศัย วิจิกิจฉานิวรณ์เกิดขึ้น อวิชชานิวรณ์อาศัยอุทธัจจนิวรณ์เกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วย นิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ อวิชชานิวรณ์อาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์สัมปยุตด้วยนิวรณ์และที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ อวิชชานิวรณ์อาศัยวิจิกิจฉานิวรณ์และสัมปยุตตขันธ์เกิดขึ้น อวิชชานิวรณ์ อาศัยอุทธัจจนิวรณ์และสัมปยุตตขันธ์เกิดขึ้น (ย่อ) (๑)

สุทฺธ นเหตุยา ตีณิ, นอธิปติยา นว, นปุเรชาเต นว, นปจฺฉาชาเต นว, นอาเสวเน นว, นกมฺเม ตีณิ, นวิปาเก นว, นวิปฺปยุตฺเต นว.

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

นเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

นอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ

นปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

นอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ

นกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ

นวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ

นวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ

_____ ๓. ปจฺจยานุโลมปจฺจนีย เหตุปจฺจยา นอธิปติยา นว ฯเปฯ นวิปฺปยุตฺเต นว.

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

นอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ

นวิปปยุตตปัจจัย ” มี ๙ วาระ

๔. ปจฺจยปจฺจนียานุโลม นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ ตีณิ, อนนฺตเร ตีณิ, สมนนฺตเร ตีณิ, (สพฺพตฺถ ตีณิ.) มคฺเค ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต ตีณิ.

(เอวํ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา นินฺนานากรณา.) _____ ๔๘. นีวรณนีวรณสมฺปยุตฺตทุก ๑. ปญฺหาวาร ๑. ปจฺจยานุโลม ๑. วิภงฺควาร

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

อนันตรปัจจัย ” มี ๓ วาระ

สมนันตรปัจจัย ” มี ๓ วาระ

(ทุกปัจจัย มีปัจจัยละ ๓ วาระ)

มัคคปัจจัย ” มี ๓ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย ” มี ๓ วาระ

(โดยนัยนี้ สหชาตวาร ปัจจยวาร นิสสยวาร สังสัฏฐวาร และสัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร ไม่มีข้อแตกต่างกัน)