พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · คันถสัมปยุตตทุกะ
ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒
Text layerBuddha’s wordsItems ๕๒๗–๕๓๓ (Royal Thai)1/4 in คันถสัมปยุตตทุกะ4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๓ คันถสัมปยุตตทุกะ ปฏิจจวาร (Royal Thai Volume 42 · Mahachula Volume 42 · Mahamakut Volume 88 · Chaloem Phrakiat Volume 42)
The Mahamakut edition prints the commentary in the same volumes as the canon, so this text includes commentary.
ไทย (มหามกุฏฯ), vol. 88, pp. 578–585
๒๘. คันถสัมปยุตตทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๕๒๗] ๑. คันถสัมปยุตตธรรม อาศัยคันถสัมปยุตตธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ฯลฯ
๒. คันถวิปปยุตตธรรม อาศัยคันถสัมปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรม.
โลภะ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยโลภะที่เป็นทิฏฐิคตวิปปยุตตธรรม.
ปฏิฆะ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยโทมนัส.
๓. คันถสัมปยุตตธรรม และคันถวิปปยุตตธรรม
อาศัยคันถสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นคันถ-สัมปยุตตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ขันธ์ ๓ โลภะ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโลภะที่เป็นทิฏฐิคตวิปปยุตตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ขันธ์ ๓ ปฏิฆะ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโทมนัส ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๔. คันถวิปปยุตตธรรม อาศัยคันถวิปปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นคันถ-วิปปยุตตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยโลภะที่เป็นทิฏฐิคตวิปปยุตตธรรม.
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยปฏิฆะ.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย.
๕. คันถสัมปยุตตธรรม อาศัยคันถวิปปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยโลภะที่เป็นทิฏฐิคตวิปปยุตตธรรม.
สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยปฏิฆะ.
๖. คันถสัมปยุตตธรรม และคันถวิปปยุตตธรรม
อาศัยคันถวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยโลภะที่เป็นทิฏฐิคตวิปปยุตตธรรม
สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยปฏิฆะ.
๗. คันถสัมปยุตตธรรม อาศัยคันถสัมปยุตตธรรม
และคันถวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโลภะที่เป็นทิฏฐิคตวิปปยุตต-ธรรม และโลภะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโทมนัส และปฏิฆะ ฯลฯ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๘. คันถวิปปยุตตธรรม อาศัยคันถสัมปยุตตธรรม
และคันถวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรมและมหาภูตรูปทั้งหลาย.
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยโลภะที่เป็นทิฏฐิคต-วิปปยุตตธรรม และโลภะ.
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยโทมนัส และปฏิฆะ.
๙. คันถสัมปยุตตธรรม และคันถวิปปยุตตธรรม
อาศัยคันถสัมปยุตตธรรม และคันถวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโลภะที่เป็นทิฏฐิคตวิปปยุตตธรรม และโลภะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโทมนัสและปฏิฆะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๒. อารัมมณปัจจัย
[๕๒๘] ๑. คันถสัมปยุตตธรรม อาศัยคันถสัมปยุตตธรรมเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ฯลฯ
๒. คันถวิปปยุตตธรรม อาศัยคันถสัมปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ โลภะ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยโลภะที่เป็นทิฏฐิคตวิปป-ยุตตธรรม.
ปฏิฆะ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย ที่สหรคตด้วยโทมนัส.
๓. คันถสัมปยุตตธรรม และคันถวิปปยุตตธรรม
อาศัยคันถสัมปยุตตธรรมเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และโลภะ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโลภะที่เป็นทิฏฐิ-คตวิปปยุตตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ขันธ์ ๓ และปฏิฆะ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโทมนัส ฯลฯ ขันธ์ ๒ฯลฯ
๔. คันถวิปปยุตตธรรม อาศัยคันถวิปปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นคันถวิปปยุตตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ.
๕. คันถสัมปยุตตธรรม อาศัยคันถวิปปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยโลภะที่เป็นทิฏฐิคตวิปปยุตตธรรม.
สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยปฏิฆะ.
๖. คันถสัมปยุตตธรรม อาศัยคันถสัมปยุตตธรรม
และคันถวิปปยุตตธรรมเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโลภะที่เป็นทิฏฐิคตวิปป-ยุตตธรรม และโลภะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโทมนัส และปฏิฆะ ฯลฯ ขันธ์๒ ฯลฯ
ฯลฯ
การนับจํานวนวาระในอนุโลม
[๕๒๙] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๖ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี ๖ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๖ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย มี๖ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๖ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปาก-ปัจจัย มี ๑ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระในฌานปัจจัย มี ๙ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๖วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัยมี ๖ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๕๓๐] ๑. คันถวิปปยุตตธรรม อาศัยคันถวิปปยุตตธรรมเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นคันถวิปป-ยุตตธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
อเหตุกปฏิสนธิขณะ ฯลฯ ตลอดจนถึงอสัญญสัตว์
โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๕๓๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในนสมนันตร-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี ๓วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๗ วาระ อรูปภูมิเมื่อจะแจกในนปุเรชาต-ปัจจัยพึงกระทำก่อน, รูปภูมิย่อมได้ในที่ใด พึงกระทำภายหลัง, และปฏิฆไม่มีในอรูปภูมิ. ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๔ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปปยุตต-ปัจจัย มี ๖ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๕๓๒] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ... ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
ปัจจนียานุโลม
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๕๓๓] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ...
ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ.
สหชาตวาระ ก็พึงกระทำอย่างที่กล่าวมาแล้ว.
ปัจจยวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๕๓๔] ๑. คันถสัมปยุตตธรรม อาศัยคันถสัมปยุตตธรรมเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ วาระเหมือนกับ ปฏิจจวาระ.
๔. คันถวิปปยุตตธรรม อาศัยคันถวิปปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นคันถวิปปยุตตธรรม ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ.
ฯลฯ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นคันถวิปปยุตตธรรมอาศัยหทยวัตถุ.
๕. คันถสัมปยุตตธรรม อาศัยคันถวิปปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยโลภะที่เป็นทิฏฐิคตวิปปยุตตธรรม.
สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยปฏิฆะ.
๖. คันถสัมปยุตตธรรม และคันถวิปปยุตตธรรม
อาศัยคันถวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
End of ปฏิจจวาร