ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒

คนฺถญฺเจว คนฺถนิยญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺโถ เจว คนฺถนิโย จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. สีลพฺพตปรามาสํ กายคนฺถํ ปฏิจฺจ อภิชฺฌากายคนฺโถ, อภิชฺฌากายคนฺถํ ปฏิจฺจ สีลพฺพตปรามาโส กายคนฺโถ, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺถํ ปฏิจฺจ อภิชฺฌากายคนฺโถ, อภิชฺฌากายคนฺถํ ปฏิจฺจ อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ. (๑)

คนฺถญฺเจว คนฺถนิยญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺถนิโย เจว โน จ คนฺโถ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. คนฺเถ ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ. (๒)

คนฺถญฺเจว คนฺถนิยญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺโถ เจว คนฺถนิโย จ คนฺถนิโย เจว โน จ คนฺโถ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. (๑)

(ปฏิจฺจวาโร (๑) ปิ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโร ๑ ปิ คนฺถทุกสทิสา, (๒) นินฺนานากรณํ. (๓) ) ๒๙. คนฺถคนฺถนิยทุก ๗. ปญฺหาวาร ๑. ปจฺจยานุโลม ๑. วิภงฺควาร

สภาวธรรมที่เป็นคันถะและเป็นอารมณ์ของคันถะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นคันถะและเป็นอารมณ์ของคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ อภิชฌากายคันถะอาศัยสีลัพพตปรามาสกายคันถะเกิดขึ้น สีลัพพตปรามาสกายคันถะอาศัยอภิชฌากายคันถะเกิดขึ้น อภิชฌากายคันถะอาศัยอิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะเกิดขึ้น อิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะอาศัยอภิชฌากายคันถะเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของคันถะแต่ไม่เป็นคันถะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นคันถะและเป็นอารมณ์ของคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตขันธ์และ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยคันถะเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นคันถะเป็นอารมณ์ของคันถะและที่เป็นอารมณ์ของคันถะแต่ไม่เป็นคันถะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นคันถะและเป็นอารมณ์ของคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)

(ปฏิจจวาร สหชาตวาร ปัจจยวาร นิสสยวาร สังสัฏฐวาร และสัมปยุตตวาร เหมือนกับคันถทุกะ ไม่มีข้อแตกต่างกัน)