พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · อุปาทานทุกะ
ปฏิจจวาร เล่ม ๔๓
Text layerBuddha’s wordsItems ๓๙๐–๓๙๘ (Royal Thai)1/4 in อุปาทานทุกะ4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๔ อุปาทานทุกะ ปฏิจจวาร (Royal Thai Volume 43 · Mahachula Volume 43 · Mahamakut Volume 89 · Chaloem Phrakiat Volume 43)
The Mahamakut edition prints the commentary in the same volumes as the canon, so this text includes commentary.
ไทย (มหามกุฏฯ), vol. 89, pp. 429–436
๖๙. อุปาทานทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๓๙๐] ๑. อุปาทานธรรม อาศัยอุปาทานธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
คือ กามุปาทาน อาศัยทิฏฐุปาทาน, ทิฏฐุปาทาน อาศัยกามุปาทาน,กามุปาทาน อาศัยสีลัพพตุปาทาน, สีลัพพตุปาทาน อาศัยกามุปาทาน,กามุปาทาน อาศัยอัตตวาทุปาทาน, อัตตวาทุปาทาน อาศัยกามุปาทาน.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม อาศัยอุปาทานธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ และจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลาย อาศัยอุปาทาน-ธรรมทั้งหลาย.
๓. อุปาทานธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม
อาศัยอุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ กามุปาทาน, สัมปยุตตขันธ์ และจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายอาศัยทิฏฐุปาทาน กามุปาทาน ฯลฯ
พึงกระทำจักรนัยทั้งหมด.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่อุปาทาน-ธรรม ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ.
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ
หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทยวัตถุ.
มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๕. อุปาทานธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ อุปาทานธรรมทั้งหลาย อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม.
๖. อุปาทานธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปที่เป็นอุปาทานธรรม อาศัยขันธ์ ๑ที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒.
๗. อุปาทานธรรม อาศัยอุปาทานธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ กามุปาทาน อาศัยทิฏฐุปาทาน และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย.
พึงกระทำจักรนัยทั้งหมด.
๘. ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม อาศัยอุปาทานธรรมและธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่อุปาทาน-ธรรม และอุปาทานธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยอุปาทานธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๙. อุปาทานธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม
อาศัยอุปาทานธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ กามุปาทาน และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม และทิฏฐุปาทาน ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
พึงกระทำจักรนัยทั้งหมด.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๓๙๑] ๑. อุปาทานธรรม อาศัยอุปาทานธรรม เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย
พึงกระทำเป็น ๙ วาระ เว้นรูปออกเสีย.
การนับจํานวนวาระในอนุโลม
[๓๙๒] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในปัจจัยทั้งปวง มี ๙ วาระ ในวิปากปัจจัย มี๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๓๙๓] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่อุปาทาน-ธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทยวัตถุ.
ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ฯลฯ
จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
พาหิรรูป. .. อาหารสมุฏฐานรูป... อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ
อสัญญสัตว์ทั้งหลาย โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ.
๒. นอารัมมณปัจจัย
[๓๙๔] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม อาศัยอุปาทานธรรมเกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยอุปาทานธรรมทั้งหลาย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อุปทานธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม.
หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ.
ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ตลอดถึงอสัญญสัตว์.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม อาศัยอุปาทานธรรมและธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยอุปาทานธรรม และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย,จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยอุปาทานธรรมและมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๓. นอธิปติปัจจัย ฯลฯ ๙. นอุปนิสยปัจจัย
ฯลฯ เพราะนอธิปติปัจจัย
ฯลฯ เพราะนอนันตรปัจจัย
ฯลฯ เพราะนอุปนิสสยปัจจัย
๑๐. นปุเรชาตปัจจัย
[๓๙๕] ๑. อุปาทานธรรม อาศัยอุปาทานธรรม เกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ กามุปาทาน อาศัยอัตตวาทุปาทาน, อัตตาวาทุปาทานอาศัยกามุปาทาน.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทธรรม อาศัยอุปาทานธรรม
เกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยอุปาทานธรรมทั้งหลาย,จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยอุปาทานธรรมทั้งหลาย.
ฯลฯ
พึงทำเป็น ๙ วาระ.
ในอรูปภูมิ มีอุปาทานธรรม ๒.
ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๓๙๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๓วาระฯลฯ ในนอุปนิสสย-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัยมี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัยมี ๑ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในน-สัมปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในโนนัตถิปัจจัยมี ๓ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๓๙๗] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ.... ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ ในนปุเรชาต-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนสัมปยุตต-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๓๙๘] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ... ในปัจจัยทั้งปวง มี ๑ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัยมี ๑ วาระ.
แม้สหชาตวาระ ก็เหมือนกับปฏิจจวาระ.
สหชาตวาระพึงจำแนก ว่า ทิฏฐุปาทาน เกิดพร้อมกับกามุปาทาน.
ปัจจยวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๓๙๙] ๑. อุปาทานธรรม อาศัยอุปาทานธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
คือ กามุปาทาน อาศัยทิฏฐุปาทาน มี ๓ วาระ เหมือนกับปฏิจจวาระ.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่อุปาทาน-ธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย ฯลฯ ตลอดถึงอัชฌัตติกมหาภูตรูป.
ขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๓. อุปาทานธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ อุปาทานธรรมทั้งหลาย อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม.
อุปาทานธรรมทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ.
๔. อุปาทานธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม
อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
End of ปฏิจจวาร