ปัญหาวาร เล่ม ๔๓

๘๙. สัปปีติกทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๖๘๓} [๑๔๙] สภาวธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งมีปีติ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดย เหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ...

สภาวธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่มีปีติโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งมีปีติ เป็นปัจจัยแก่ปีติและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุ ปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (พึงทำตามมูลบท) สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งมีปีติ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายปีติและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่มีปีติโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๖๘๔} [๑๕๐] สภาวธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติ โดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภขันธ์ที่มีปีติ ขันธ์ที่มีปีติจึงเกิดขึ้น (พึงทำตามมูลบท) เพราะปรารภขันธ์ที่มีปีติ ขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติจึงเกิดขึ้น (พึงทำตามมูลบท) เพราะปรารภขันธ์ที่มีปีติ ขันธ์ที่มีปีติและปีติจึงเกิดขึ้น (๓)![๑๕๑] สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่มีปีติโดย อารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถด้วยจิตที่ไม่ มีปีติแล้วพิจารณาด้วยจิตที่ไม่มีปีติ ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความ

ยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะที่ไม่มีปีติ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ... โทมนัส จึงเกิดขึ้น พระอริยะทั้งหลายออกจากฌานที่ไม่มีปีติ ... ออกจากมรรค ... ออกจากผลแล้วพิจารณาผลด้วยจิตที่ไม่มีปีติ พิจารณานิพพานด้วยจิตที่ไม่มีปีติ นิพพานเป็นปัจจัยแก่โคตรภูที่ไม่มีปีติ โวทาน มรรค ผล อาวัชชนะ และปีติโดยอารัมมณปัจจัย พิจารณากิเลสที่ละได้แล้วที่ไม่มีปีติ ด้วยจิตที่มีปีติ พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติด้วยจิตที่ไม่มีปีติโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น

ราคะที่ไม่มีปีติ ... โทมนัส จึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพยจักษุ ... โผฏฐัพพายตนะ เป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยอารัมมณปัจจัย ขันธ์ที่ไม่มีปีติเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะและปีติโดยอารัมมณปัจจัย เพราะปรารภขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติ ขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติจึงเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถด้วยจิตที่ไม่มีปีติแล้วพิจารณา ด้วยจิตที่มีปีติ ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะที่มีปีติ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น

พระอริยะทั้งหลายออกจากฌานที่ไม่มีปีติ ... ออกจากมรรค ... ออกจากผลแล้วพิจารณาผลด้วยจิตที่มีปีติ พิจารณา นิพพานด้วยจิตที่มีปีติ นิพพานเป็นปัจจัยแก่โคตรภูที่มีปีติ โวทาน มรรค ผลโดยอารัมมณปัจจัย พิจารณากิเลสที่ละได้แล้วที่ไม่มีปีติด้วยจิตที่มีปีติ พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติด้วยจิตที่มีปีติโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะ ที่มีปีติ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น เพราะปรารภขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติ ขันธ์ที่มีปีติจึงเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติ โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถด้วยจิต ที่ไม่มีปีติแล้วพิจารณาด้วยจิตที่มีปีติ ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความ ยินดีเพลิดเพลินนั้น ขันธ์ที่มีปีติและปีติจึงเกิดขึ้น พระอริยะทั้งหลายออก จากฌานที่ไม่มีปีติ ... ออกจากมรรค ... ออกจากผลแล้วพิจารณาผลด้วยจิต ที่มีปีติ พิจารณานิพพาน ด้วยจิตที่มีปีติ นิพพาน เป็นปัจจัยแก่โคตรภูที่มีปีติ โวทาน มรรค ผล และปีติโดยอารัมมณปัจจัย พิจารณากิเลสที่ละได้ แล้วที่ไม่มีปีติด้วยจิตที่มีปีติ พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้น แล้วในกาลก่อน

เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติด้วยจิต ที่มีปีติโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความ ยินดีเพลิดเพลินนั้น ขันธ์ที่มีปีติและปีติจึงเกิดขึ้น เพราะปรารภขันธ์ที่ไม่มี ปีติและปีติ ขันธ์ที่มีปีติและปีติจึงเกิดขึ้น (๓)![๑๕๒] สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มี ปีติโดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภขันธ์ที่มีปีติและปีติ ขันธ์ที่มีปีติ จึงเกิดขึ้น (พึงทำตามมูลบท) เพราะปรารภขันธ์ที่มีปีติและปีติ ขันธ์ที่ไม่มี ปีติและปีติจึงเกิดขึ้น (พึงทำตามมูลบท) เพราะปรารภขันธ์ที่มีปีติและปีติ ขันธ์ที่มีปีติและปีติจึงเกิดขึ้น (๓)

อธิปติปัจจัย

{๖๘๕} [๑๕๓] สภาวธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติโดยอธิปติ ปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็น อารัมมณาธิปติปัจจัยได้แก่ เพราะทำขันธ์ที่มีปีติให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ขันธ์ที่มีปีติจึงเกิดขึ้น ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่มีปีติโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็น อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ เพราะทำขันธ์ที่มีปีติให้เป็นอารมณ์อย่าง หนักแน่น ขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติจึงเกิดขึ้น ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่ปีติและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติโดย อธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ เพราะทำขันธ์ที่มีปีติให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติจึงเกิดขึ้น ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย ปีติและจิตตสมุฏฐานรูป โดยอธิปติปัจจัย (๓)

![๑๕๔] สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่มีปีติโดย อธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ด้วยจิตที่ไม่มีปีติแล้วพิจารณากุศลนั้นทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นด้วยจิตที่ไม่มีปีติ ยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็น อารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่ไม่มีปีติ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น พระอริยะทั้งหลาย ออกจากฌานที่ไม่มีปีติ ... ออกจากมรรค ... ออกจากผลแล้วพิจารณาผล ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นด้วยจิตที่ไม่มีปีติ พิจารณานิพพานทำให้ เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นด้วยจิตที่ไม่มีปีติ นิพพานเป็นปัจจัยแก่โคตรภู ที่ไม่มีปีติ โวทาน มรรค ผลโดยอธิปติปัจจัย เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นด้วยจิตที่ไม่มีปีติแล้ว ยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่าง หนักแน่น ราคะที่ไม่มีปีติ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น เพราะทำขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติ ให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติจึงเกิดขึ้น ที่เป็น

สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถด้วยจิตที่ไม่มีปีติแล้ว ... (ย่อ) นิพพาน เป็นปัจจัยแก่โคตรภูที่มี ปีติ โวทาน มรรค ผลโดยอธิปติปัจจัย เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ ที่ไม่มีปีติและปีติทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นด้วยจิตที่มีปีติแล้วยินดี เพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่มีปีติ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้นเพราะทำขันธ์ที่ไม่มีปติ <*> และปีติให้เป็นอารมณ์ อย่างหนักแน่น ขันธ์ที่มีปีติจึงเกิดขึ้น (๒)สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ

เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติโดย อธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน ... (ย่อ) นิพพาน เป็นปัจจัยแก่โคตรภูที่มีปีติ โวทาน มรรค ผลและปีติ โดยอธิปติปัจจัย เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติทำให้ เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นด้วยจิตที่มีปีติแล้วยินดีเพลิดเพลิน เพราะ ทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่มีปีติ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น เพราะทำขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ขันธ์ที่มีปีติและปีติจึงเกิดขึ้น (๓)![๑๕๕] สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มี ปีติโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ เพราะ ทำขันธ์ที่มีปีติและปีติให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ขันธ์ที่มีปีติจึงเกิดขึ้น (พึงทำตามมูลบท) เพราะทำขันธ์ที่มีปีติและปีติให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติจึงเกิดขึ้น (พึงทำตามมูลบท) เพราะทำขันธ์ที่มีปีติและ ปีติให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ขันธ์ที่มีปีติและปีติจึงเกิดขึ้น (๓)

อนันตราทิปัจจัย

{๖๘๖} [๑๕๖] สภาวธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติโดย อนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีปีติที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีปีติที่เกิด หลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) ขันธ์ที่มีปีติที่เกิดก่อน ๆ เป็น ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่มีปีติที่เกิดหลัง ๆ และปีติโดยอนันตรปัจจัย จุติจิต ที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่อุปบัติจิตที่ไม่มีปีติ ภวังค์ที่มีปีติเป็นปัจจัยแก่อาวัชชนะ ขันธ์ที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่ไม่มีปีติ มโนวิญญาณธาตุที่เป็นวิบากที่ สหรคตด้วยปีติ เป็นปัจจัยแก่มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกิริยา ภวังค์ที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่ภวังค์ที่ไม่มีปีติ กุศลและอกุศลที่มีปีติ

เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่ไม่มีปีติ กิริยา เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะ ผลเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) ขันธ์ที่มีปีติที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีปีติที่เกิดหลัง ๆ และปีติโดยอนันตรปัจจัย (๓)![๑๕๗] สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่มีปีติโดย อนันตรปัจจัย คือ ปีติที่เกิดก่อนๆ เป็นปัจจัยแก่ปีติที่เกิดหลัง ๆ โดย อนันตรปัจจัย ขันธ์ที่ไม่มีปีติที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่มีปีติที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู ... ผลสมาบัติที่ไม่มี ปีติและปีติโดยอนันตรปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) ปีติที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีปีติที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย จุติจิตที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่อุปบัติจิตที่มีปีติอาวัชชนะ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีปีติ ขันธ์ที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีปีติ มโนธาตุที่เป็นวิบากเป็นปัจจัยแก่มโนวิญญาณธาตุ ที่เป็นวิบากที่มีปีติ ภวังค์ที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่ภวังค์ที่มีปีติ กุศลและ อกุศลที่ไม่มีปีติเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีปีติ กิริยาเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะ ผลเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย เนวสัญญานาสัญญายตนะ ของพระอนาคามีผู้ออกจากนิโรธ เป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติที่มีปีติโดยอนันตรปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติ โดยอนันตรปัจจัย คือ ปีติที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีปีติที่เกิดหลัง ๆ และปีติโดยอนันตรปัจจัย (๓)

![๑๕๘] สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มี ปีติโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีปีติที่เกิดก่อน ๆ และปีติเป็นปัจจัยแก่ ขันธ์ที่มีปีติที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีปีติที่เกิดก่อนๆ และปีติ เป็นปัจจัยแก่ปีติที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย จุติจิตที่มีปีติและปีติ เป็นปัจจัยแก่อุปบัติจิตที่ ไม่มีปีติ ภวังค์ที่มีปีติและปีติ เป็นปัจจัยแก่อาวัชชนะ ขันธ์ที่มีปีติและปีติ เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่ไม่มีปีติ มโนวิญญาณธาตุที่เป็นวิบากที่มีปีติและปีติ เป็นปัจจัยแก่มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกิริยา ภวังค์ที่มีปีติและปีติ เป็นปัจจัย แก่ภวังค์ที่ไม่มีปีติ กุศลและอกุศลที่มีปีติและปีติ เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะ ที่ไม่มีปีติ กิริยาเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะ ผล เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดย อนันตรปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติและที่ ไม่มีปีติโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีปีติที่เกิดก่อน ๆ และปีติ เป็นปัจจัย แก่ขันธ์ที่มีปีติที่เกิดหลัง ๆ และปีติโดยอนันตรปัจจัย (๓)

เป็นปัจจัยโดยสมนันตรปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย มี ๙ วาร

อุปนิสสยปัจจัย

{๖๘๗} [๑๕๙] สภาวธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติโดยอุปนิสสย ปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย

ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีปีติโดยอุปนิสสยปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) ขันธ์ที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติโดยอุปนิสสยปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) ขันธ์ที่มีปีติเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีปีติและปีติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

![๑๖๐] สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่มีปีติโดย อุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสย ปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคล อาศัยศรัทธาที่ไม่มีปีติแล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถด้วยจิตที่ไม่มี ปีติ ทำฌานที่ไม่มีปีติ ... วิปัสสนา ... มรรค ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีลที่ไม่มีปีติ ... ปัญญา ... ราคะ ... โทสะ ... โมหะ ... มานะ ... ทิฏฐิ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... อุตุ ... โภชนะ ... เสนาสนะและปีติแล้วให้ทานด้วยจิตที่ไม่มีปีติ ... ทำสมาบัติให้

เกิดขึ้น ฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ศรัทธาที่ไม่มีปีติ ... เสนาสนะและปีติ เป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่ไม่มีปีติ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... มรรค ... ผลสมาบัติและปีติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติโดยอุปนิสสยปัจจัย (อุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง) คือ บุคคลอาศัยศรัทธาที่ไม่มีปีติแล้วให้ ทานด้วยจิตที่มีปีติ ... ออกจากฌานที่ไม่มีปีติ ... ก่อมานะ ถือทิฏฐิ อาศัย ศีลที่ไม่มีปีติ ... เสนาสนะ ... ปีติแล้วให้ทานด้วยจิตที่มีปีติ ... ทำสมาบัติให้ เกิดขึ้น ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ด้วยจิตที่มีปีติ พูดเท็จ ... พูดส่อเสียด ... พูดเพ้อเจ้อ ... ตัดที่ต่อ ... ปล้นไม่ให้เหลือ ปล้นบ้านหลังเดียว ... ดักที่ทางเปลี่ยว ... ล่วงภรรยาผู้อื่น ฆ่าชาวบ้าน ฆ่าชาวนิคม ศรัทธาที่ไม่มีปีติ ... เสนาสนะและปีติ เป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่มีปีติ ... ปัญญา ... ราคะ ... โมหะ ... มานะ ... ทิฏฐิ ... ความปรารถนา ... มรรค ... ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติ โดยอุปนิสสยปัจจัย (อุปนิสสยปัจจัยมี ๓ อย่าง) คือ บุคคลอาศัยศรัทธาที่ ไม่มีปีติแล้วให้ทานด้วยจิตที่มีปีติ ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีลที่ไม่มีปีติ ... เสนาสนะและปีติแล้วให้ทานด้วยจิตที่มีปีติ ... ทำสมาบัติ ให้เกิดขึ้น ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ด้วยจิตที่มีปีติ ... (เหมือนกับวารที่ ๒) ฆ่าชาวนิคม ศรัทธาที่ไม่มีปีติ ... เสนาสนะและปีติ เป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่มีปีติ ... ปัญญา ... ราคะ ... โมหะ ... มานะ ... ทิฏฐิ ... ความ ปรารถนา ... มรรค ... ผลสมาบัติและปีติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติโดย อุปนิสสยปัจจัย (แม้อุปนิสสยปัจจัยก็มี ๓ อย่าง) คือ ขันธ์ที่มีปีติและปีติ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีปีติโดยอุปนิสสยปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) ขันธ์ที่มีปีติและปีติ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติโดยอุปนิสสยปัจจัย (พึงทำตาม มูลบท) ขันธ์ที่มีปีติและปีติ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีปีติและปีติโดยอุปนิสสย ปัจจัย (๓)

ปุเรชาตปัจจัย

{๖๘๘} [๑๖๑] สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยงด้วยจิตที่ไม่มีปีติ ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะที่ไม่มีปีติ ... โทมนัส ... ปีติจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพยจักษุ ... โผฏฐัพพายตนะ เป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะ เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่มีปีติและปีติโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย ที่เป็นอารัมมณ ปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยงด้วยจิตที่มีปีติ ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะที่มีปีติ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีปีติโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติ โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาต ปัจจัย ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยงด้วยจิตที่ไม่มีปีติ ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้นปีติและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายจึงเกิดขึ้น ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีปีติและปีติ โดยปุเรชาตปัจจัย (๓)

ปัจฉาชาตาทิปัจจัย

{๖๘๙} [๑๖๒] สภาวธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่มีปีติโดย ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัย โดยกัมมปัจจัย มี ๖ วาร (สหชาตกัมมปัจจัยก็ดี นานาขณิกกัมมปัจจัยก็ดี ก็พึงทำ นานาขณิกกัมมปัจจัยมี ๒ วาร) เป็นปัจจัยโดยวิปากปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย มี ๖ วาร เป็นปัจจัยโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาร เป็นปัจจัยโดยอัตถิปัจจัย มี ๙ วาร (ย่อ พึงทำเหมือนกับสวิตักกทุกะ) เป็นปัจจัยโดยนัตถิปัจจัย เป็นปัจจัยโดย วิคตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอวิคตปัจจัย มี ๙ วาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๒. สังขยาวาร

{๖๙๐} [๑๖๓] ในเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในอนันตรปัจจัย " ๙ "

ในสมนันตรปัจจัย " ๙ "

ในสหชาตปัจจัย " ๙ "

ในอัญญมัญญปัจจัย " ๙ "

ในนิสสยปัจจัย " ๙ "

ในอุปนิสสยปัจจัย " ๙ "

ในปุเรชาตปัจจัย " ๓ "

ในปัจฉาชาตปัจจัย " ๓ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๙ "

ในกัมมปัจจัย " ๖ "

ในวิปากปัจจัย " ๙ "

ในอาหารปัจจัย " ๔ "

ในอินทริยปัจจัย " ๔ "

ในฌานปัจจัย " ๙ "

ในมัคคปัจจัย " ๔ "

ในสัมปยุตตปัจจัย " ๖ "

ในวิปปยุตตปัจจัย " ๕ "

ในอัตถิปัจจัย " ๙ "

ในนัตถิปัจจัย มี ๙ วาร

ในวิคตปัจจัย " ๙ "

ในอวิคตปัจจัย " ๙ "

จบ อนุโลมะ

๒. ปัจจนียุทธาร

{๖๙๑} [๑๖๔] สภาวธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติโดย อารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัยสภาวธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่มีปีติโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดย ปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัยสภาวธรรมที่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติโดย อารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๓)![๑๖๕] สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่มีปีติโดย อารัมมณปัจจัย

เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย กัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดย ปุเรชาตปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติ โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสย ปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)

[๑๖๖] สภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มี ปีติโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัยสภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสย ปัจจัยเป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัยสภาวธรรมที่มีปีติและที่ไม่มีปีติ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีปีติและที่ ไม่มีปีติโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย อุปนิสสยปัจจัย (๓)(แม้การนับปัจจนียวิภังค์ก็เหมือนกับสวิตักกทุกะ แม้ถ้าว่าไม่ได้สัดส่วน กันก็ชอบที่จะพิจารณาเอาอนุโลมะนี้นับเข้าได้ พึงนับเอา ๒ วารนอกนี้ เข้าไว้ด้วย)

จบ สัปปีติกทุกะ

๙๐. ปีติสหคตทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

{๖๙๒} [๑๖๗] สภาวธรรมที่สหรคตด้วยปีติอาศัยสภาวธรรมที่สหรคตด้วยปีติ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยปีติเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ...

(ด้วยประการดังว่ามานี้ พึงขยายปีติสหคตทุกะให้พิสดาร เหมือนกับ สัปปีติกทุกะ ไม่มีข้อแตกต่างกัน การจัดรูปแตกต่างกัน)

จบ ปีติสหคตทุกะ