ปัญหาวาร เล่ม ๔๓

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๕๔๘} [๘๔] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองอาศัยสภาวธรรมที่ เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคต ด้วยวิจิกิจฉาอาศัยวิจิกิจฉาเกิดขึ้น ... โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะอาศัย อุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองอาศัยสภาวธรรมที่เศร้าหมอง แต่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา อุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลส และที่เศร้าหมอง ทั้งที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา อุทธัจจะ เกิดขึ้น ... (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๕๔๙} [๘๕] ในนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๙ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๙ "

ในนอาเสวนปัจจัย " ๙ "

ในนกัมมปัจจัย " ๓ "

ในนวิปากปัจจัย " ๙ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๙ "

(ด้วยประการดังกล่าวมานี้ การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับ ปฏิจจวาร)

๘๐. กิเลสสังกิลิฏฐทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{55o} [๘๖] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมอง เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองโดยเหตุปัจจัย คือสภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่ง เป็นกิเลสและที่เศร้าหมอง เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตกิเลสทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็น กิเลสและที่เศร้าหมอง เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองทั้งที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นกิเลสและที่เศร้าหมอง เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตต ขันธ์และกิเลสทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๓)

อารัมมณปัจจัย

{๕๕๑} [๘๗] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมอง เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองโดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภกิเลส ทั้งหลาย กิเลสทั้งหลายจึงเกิดขึ้น (พึงทำตามมูลบท) เพราะปรารภกิเลส

ทั้งหลายขันธ์ที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสจึงเกิดขึ้น (พึงทำตามมูลบท) เพราะปรารภกิเลสทั้งหลายกิเลสและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายจึงเกิดขึ้น (๓)

[๘๘] สภาวธรรมที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสโดยอารัมมณปัจจัยคือเพราะปรารภขันธ์ ทั้งหลายที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลส ขันธ์ที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสจึงเกิดขึ้น (พึงทำตามมูลบท) เพราะปรารภขันธ์ที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลส กิเลสทั้งหลายจึงเกิดขึ้น (พึงทำตามมูลบท) เพราะปรารภขันธ์ที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลส กิเลสและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายจึงเกิดขึ้น (๓) (แม้ ๓ วาร นอกนี้ก็พึงทำ)

อธิปติปัจจัย

{๕๕๒} [๘๙] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองโดยอธิปติปัจจัยมีอย่างเดียวคือ อารัมมณาธิปติปัจจัย มี ๓ วาร

สภาวธรรมที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติ ปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ เพราะทำขันธ์ที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... มี ๓ วาร (อธิปติปัจจัยทั้ง ๒ ก็พึงทำให้เป็น ๓ วาร แม้ ๒ วารนอกนี้ก็พึงทำให้เป็น ๓ วาร)

อนันตราทิปัจจัย

{๕๕๓} [๙o] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองโดยอนันตรปัจจัย (พึงทำให้เป็น ๙ วาร ไม่มี ทั้งอาวัชชนะทั้งวุฏฐานะ) เป็นปัจจัยโดยสมนันตรปัจจัยเป็นปัจจัย

โดยสหชาตปัจจัยเป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัยเป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (ทุก ๆ ปัจจัย) มี ๙ วาร (ไม่มีทั้ง ปุเรชาตปัจจัย ทั้งปัจฉาชาตปัจจัย) เป็นปัจจัยโดยอาเสวนปัจจัย

กัมมาทิปัจจัย

{๕๕๕} [๙๑] สภาวธรรมที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เศร้าหมอง แต่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองโดยกัมมปัจจัยคือ เจตนาที่เศร้าหมองแต่ไม่ เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตกิเลสทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ เป็นกิเลสและที่เศร้าหมอง ทั้งที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลสเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และกิเลส ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๓)เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัยมี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัยมี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยอัตถิปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยนัตถิปัจจัย เป็นปัจจัยโดยวิคตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอวิคตปัจจัย มี ๙ วาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๕๕๕} [๙๒] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในอนันตรปัจจัย " ๙ "

ในสมนันตรปัจจัย " ๙ "

ในสหชาตปัจจัย " ๙ "

ในอัญญมัญญปัจจัย " ๙ "

ในนิสสยปัจจัย " ๙ "

ในอุปนิสสยปัจจัย " ๙ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๙ "

ในกัมมปัจจัย " ๓ "

ในอาหารปัจจัย " ๓ "

ในอินทริยปัจจัย " ๓ "

ในฌานปัจจัย " ๓ "

ในมัคคปัจจัย " ๙ "

ในสัมปยุตตปัจจัย " ๙ "

ในอัตถิปัจจัย " ๙ "

ในนัตถิปัจจัย " ๙ "

ในวิคตปัจจัย " ๙ "

ในอวิคตปัจจัย " ๙ "

๒. ปัจจนียุทธาระ

{๕๕๖} [๙๓] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นกิเลสและที่เศร้าหมองโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาต ปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (แม้ทั้ง ๙ วาร พึงทำให้เป็น ๓ บทเท่านั้น)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๕๕๗} [๙๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในนอวิคตปัจจัย มี ๙ วาร

๑. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๕๕๘} [๙๕] ในนอารัมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอธิปติปัจจัย " " ๓ "

ในนอนันตรปัจจัย " " ๓ "

ในนสมนันตรปัจจัย " " ๓ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " " ๓ " ...

ในนมัคคปัจจัย " " ๓ " ...

ในนวิปปยุตตปัจจัย " " ๓ "

ในนนัตถิปัจจัย " " ๓ "

ในนวิคตปัจจัย " " ๓ "

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลมะ

{๕๕๙} [๙๖] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

(พึงทำแม่บทไปตามลำดับ) ...

ในอวิคตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

จบ กิเลสสังกิลิฏฐทุกะ

๘๑. กิเลสกิเลสสัมปยุตตทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

{๕๖๐} [๙๗] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่สัมปยุตด้วยกิเลสอาศัยสภาวธรรม ที่เป็นกิเลสและที่สัมปยุตด้วยกิเลสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะ อาศัยโลภะเกิดขึ้น (เหมือนกับกิเลส สังกิลิฏฐทุกะไม่มีข้อแตกต่างกัน พึงทำให้พิสดารทุก ๆ วาร)

จบ กิเลสกิเลสสัมปยุตตทุกะ

๘๒. กิเลสวิปปยุตตสังกิเลสิกทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

{๕๖๑} [๙๘] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากกิเลสแต่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส อาศัยสภาวธรรมที่วิปปยุตจากกิเลสแต่เป็นอารมณ์ของสังกิเลสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่วิปปยุต จากกิเลสแต่เป็นอารมณ์ของสังกิเลสเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ...

(โลกิยทุกะเป็นฉันใด ทุกะนี้ไม่มีความแตกต่างกันฉันนั้น)

จบ กิเลสวิปปยุตตสังกิเลสิกทุกะ

จบ กิเลสโคจฉกะ