ปัญหาวาร เล่ม ๔๓

ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาร

ในนกัมมปัจจัย " ๓ "

ในนวิปากปัจจัย " ๙ "

ในนฌานปัจจัย " ๑ "

ในนมัคคปัจจัย " ๑ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๙ "

จบ ปัจจนียะ

(การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี พึงทำอย่างนี้)

๗๕. กิเลสทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๔๙๔} [๑๖] สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลส โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตต กิเลสทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (พึงถามถึงมูลบท) สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่ง เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (พึงถามถึงมูลบท) สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นกิเลส เป็นปัจจัย แก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายกิเลสและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสโดย เหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตต ขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๔๙๕} [๑๗] สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลส โดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภกิเลสทั้งหลาย กิเลสทั้งหลายจึง เกิดขึ้น(พึงถามถึงมูลบท) เพราะปรารภกิเลสทั้งหลาย สภาวธรรมที่ไม่เป็น กิเลสจึงเกิดขึ้น (พึงถามถึงมูลบท) เพราะปรารภกิเลสทั้งหลาย กิเลสและ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายจึงเกิดขึ้น (๓)

[๑๘] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น กิเลสโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้ว ... พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออกจากฌานแล้วพิจารณาฌาน ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ...โทมนัสจึงเกิดขึ้น พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค ... เป็นปัจจัยแก่ผล อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพยจักษุ ฟังเสียงด้วยทิพยโสตธาตุ ... ขันธ์ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่ อนาคตังสญาณ

... อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสโดย อารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน ... ออกจากฌานแล้วยินดีเพลิดเพลิน ฌานเพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะจึงเกิดขึ้น เมื่อฌานเสื่อมแล้ว โทมนัสของผู้ได้ฌานที่มีความ เดือดร้อนจึงเกิดขึ้น ยินดีเพลิดเพลินจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลส เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ ไม่เป็นกิเลสโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน ... ออกจากฌาน ... ยินดี เพลิดเพลินจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลส เพราะปรารภความยินดี เพลิดเพลินนั้น กิเลสและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายจึงเกิดขึ้น (๓)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ เป็นกิเลสโดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาร

อธิปติปัจจัย

{๔๙๖} [๑๙] สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลส โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ เพราะทำกิเลสทั้งหลายให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น กิเลสทั้งหลายจึงเกิดขึ้น มี ๓ วาร (มีได้เฉพาะอารัมมณาธิปติปัจจัยเท่านั้น) (๓)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสโดย อธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ แล้วพิจารณากุศลนั้นทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออกจากฌาน ... พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรคแล้วพิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์ อย่างหนักแน่น ... นิพพาน เป็นปัจจัยแก่ผลโดยอธิปติปัจจัย เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นแล้วยินดี

เพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่ไม่เป็น กิเลส เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสโดย อธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน ... พิจารณาฌาน ... เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นแล้ว

ยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนัก แน่น ราคะ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรม ที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตกิเลสทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ ไม่เป็นกิเลสโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน ... พิจารณาฌาน ... เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น แล้วยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้น ให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น กิเลสและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายจึงเกิดขึ้น ที่ เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายกิเลสและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ เป็นกิเลสโดยอธิปติปัจจัย มี ๓ วาร (มีได้เฉพาะอารัมมณาธิปติปัจจัย เท่านั้น) (๓)

อนันตราทิปัจจัย

{๔๙๗} [๒๐] สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลส โดยอนันตรปัจจัย คือ กิเลสทั้งหลายที่เกิดก่อนๆ เป็นปัจจัยแก่กิเลส ทั้งหลายที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) กิเลสทั้งหลายที่ เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย กิเลสทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) กิเลสทั้งหลายที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่กิเลสทั้งหลายที่เกิดหลัง ๆ และ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอนันตรปัจจัย (๓)[๒๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น กิเลสโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่

ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสที่เกิดหลังๆ โดยอนันตรปัจจัย ... ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลส เป็น ปัจจัยแก่ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลส ที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่กิเลสทั้งหลายที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อาวัชชนะ เป็นปัจจัยแก่กิเลสทั้งหลายโดยอนันตรปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่กิเลสทั้งหลายที่เกิดหลัง ๆ และ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอนันตรปัจจัยอาวัชชนะ เป็นปัจจัยแก่กิเลส และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอนันตรปัจจัย (๓)[๒๒] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมที่เป็นกิเลสโดยอนันตรปัจจัย

คือ กิเลสทั้งหลายที่เกิดก่อน ๆ และ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่กิเลสทั้งหลายที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) กิเลสทั้งหลายที่เกิดก่อน ๆ และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย กิเลสและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย (พึงทำตามมูลบท) กิเลสทั้งหลายที่เกิดก่อน ๆ และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่กิเลสทั้งหลายที่เกิดหลัง ๆ และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอนันตรปัจจัย (๓)... เป็นปัจจัยโดยสมนันตรปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย

อุปนิสสยปัจจัย

{๔๙๘} [๒๓] สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลส โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูป นิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ กิเลส ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่กิเลสทั้งหลายโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาร

[๒๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น กิเลสโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันต

รูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคล อาศัยศรัทธาแล้วให้ทาน ... ก่อมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีล ... ปัญญา ... ราคะ ... โทสะ ... โมหะ ... มานะ ... ทิฏฐิ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... เสนาสนะแล้วให้ทาน ... ทำลายสงฆ์ ศรัทธา ... เสนาสนะ เป็นปัจจัยแก่ ศรัทธา ... ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสโดย อุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัย ศรัทธาแล้วก่อมานะ ถือทิฏฐิ ... อาศัยศีล ... เสนาสนะแล้วฆ่าสัตว์

... ทำลายสงฆ์ ศรัทธา ... เสนาสนะ เป็นปัจจัยแก่กิเลสทั้งหลายโดยอุปนิสสย ปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ ไม่เป็นกิเลสโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาแล้วก่อมานะ ถือทิฏฐิ ... อาศัยศีล ... เสนาสนะแล้วฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ศรัทธา ... เสนาสนะ เป็นปัจจัยแก่กิเลสและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ เป็นกิเลสโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาร

ปุเรชาตปัจจัย

{๔๙๙} [๒๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น กิเลสโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุ ปุเรชาตปัจจัย ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วย

ทิพยจักษุ ฟังเสียงด้วยทิพยโสตธาตุ รูปายตนะ เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะ เป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะ เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... กายายตนะ เป็นปัจจัย แก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสโดยปุเรชาต ปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสโดย ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักษุ ... หทัยวัตถุเพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่กิเลสทั้งหลายโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ ไม่เป็นกิเลสโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลิน จักษุ ... หทัยวัตถุ เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น กิเลสและสัมปยุตต ขันธ์ทั้งหลายจึงเกิดขึ้น ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุ เป็นปัจจัย แก่กิเลสและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)

ปัจฉาชาตปัจจัยและอาเสวนปัจจัย

{๕๐๐} [๒๖] สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น กิเลสโดยปัจฉาชาตปัจจัย (ย่อ) (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสโดย ปัจฉาชาตปัจจัย (ย่อ) (๑)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ ไม่เป็นกิเลสโดยปัจฉาชาตปัจจัย (ย่อ) เป็นปัจจัยโดยอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาร

กัมมปัจจัย

{๕๐๑} [๒๗] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น กิเลสโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัยในปฏิสนธิขณะ ... ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสโดย กัมมปัจจัย คือ เจตนาที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่กิเลสทั้งหลายโดย กัมมปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและ ที่ไม่เป็นกิเลสโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายกิเลสและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๓)

วิปากาทิปัจจัย

{๕๐๒} [๒๘] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น กิเลสโดยวิปากปัจจัย มี ๑ วาร เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย มี ๓ วาร เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย มี ๙ วาร เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาร

วิปปยุตตปัจจัย

{๕๐๓} [๒๙] สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (ย่อ) (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสโดย วิปปยุตตปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปุเรชาตวิปปยุตต ปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (ย่อ) (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสโดย วิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่กิเลสทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ ไม่เป็นกิเลสโดยวิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่กิเลสและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ ไม่เป็นกิเลส โดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (ย่อ พึงขยายให้พิสดาร)

อัตถิอาทิปัจจัย

{๕๐๔} [๓๐] สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลส โดยอัตถิปัจจัย มี ๑ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร) (๑)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสโดย อัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย (ย่อ) (๒)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่ เป็นกิเลสโดยอัตถิปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร) (๓)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสโดย อัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัย (ย่อ) (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสโดย อัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย (ย่อ สหชาตอัตถิปัจจัย เหมือนกับสหชาตปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย เหมือนกับ ปุเรชาตปัจจัย) (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ ไม่เป็นกิเลสโดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาต อัตถิปัจจัย (สหชาตอัตถิปัจจัย เหมือนกับสหชาตปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย เหมือนกับปุเรชาตปัจจัย) (๓)

[๓๑] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นกิเลสโดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาต อัตถิปัจจัย ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ โลภะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะโดยอัตถิปัจจัย (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ โลภะและหทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะโดยอัตถิปัจจัย (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๑)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ ไม่เป็นกิเลสโดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาต อัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัย ที่เป็น สหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นกิเลสและกิเลส เป็นปัจจัยแก่ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ กิเลสและมหาภูตรูปทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ กิเลสและหทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสโดยอัตถิปัจจัย ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ กิเลสและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยอัตถิปัจจัย ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ กิเลสสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและกพฬิง

การาหาร เป็นปัจจัยแก่กายนี้โดยอัตถิปัจจัย ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ กิเลสสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและรูปชีวิตินทรีย์ เป็นปัจจัยแก่กฏัตตา รูปทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลสโดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็น กิเลสและโลภะ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ จิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะ โดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ โลภะและหทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๓)เป็นปัจจัยโดยนัตถิปัจจัย เป็นปัจจัยโดยวิคตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย อวิคตปัจจัย

๑. ปัจจยานุโลมะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๕๐๕} [๓๒] ในเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในอนันตรปัจจัย " ๙ "

ในสมนันตรปัจจัย " ๙ "

ในสหชาตปัจจัย " ๙ "

ในอัญญมัญญปัจจัย " ๙ "

ในนิสสยปัจจัย มี ๙ วาร

ในอุปนิสสยปัจจัย " ๙ "

ในปุเรชาตปัจจัย " ๓ "

ในปัจฉาซาตปัจจัย " ๓ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๙ "

ในกัมมปัจจัย " ๓ "

ในวิปากปัจจัย " ๑ "

ในอาหารปัจจัย " ๓ "

ในอินทริยปัจจัย " ๓ "

ในฌานปัจจัย " ๓ "

ในมัคคปัจจัย " ๙ "

ในสัมปยุตตปัจจัย " ๙ "

ในวิปปยุตตปัจจัย " ๕ "

ในอัตถิปัจจัย " ๙ "

ในนัตถิปัจจัย " ๙ "

ในวิคตปัจจัย " ๙ "

ในอวิคตปัจจัย " ๙ "

๒. ปัจจนียุทธาระ

{๕๐๖} [๓๓] สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลส โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสย ปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสโดย

อารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่ เป็นกิเลสโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

[๓๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น กิเลสโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสโดย อารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ ไม่เป็นกิเลสโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)

[๓๕] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมที่เป็นกิเลสโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ ไม่เป็นกิเลสโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลส เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลสโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๕๐๗} [๓๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในโนอวิคตปัจจัย มี ๙ วาร

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๕๐๗} [๓๗] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในนอธิปติปัจจัย " " ๔ "

ในนอนันตรปัจจัย " " ๔ "

ในนสมนันตรปัจจัย " " ๔ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " " ๒ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " " ๔ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๔ วาร)

ในนสัมปยุตตปัจจัย กับเหตุปัจจัยมี ๒ วาร

ในนวิปปยุตตปัจจัย " " ๔ "

ในโนนัตถิปัจจัย " " ๔ "

ในโนวิคตปัจจัย " " ๔ "

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลมะ

{๕๐๙} [๓๘] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอธิปติปัจจัย " " ๙ "

(พึงกระทำแม่บทไปตามลำดับ)

ในอวิคตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

จบ กิเลสทุกะ

๗๖. สังกิเลสิกทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

{๕๑๐} [๓๙] สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็น อารมณ์ของสังกิเลสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (โลกิยทุกะฉันใด ทุกะนี้ก็ฉันนั้น ไม่มีข้อแตกต่างกัน)

จบ สังกิเลสทุกะ