ปัจจยวาร เล่ม ๔๓

๗๕. กิเลสทุกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๔๘๖} [๑๐] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้น ... (พึงเพิ่ม ข้อความเข้ามาจนถึงมหาภูตรูปที่เป็นไปในภายใน) ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย คือ กิเลสทั้งหลายอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้น ... กิเลส ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น กิเลสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยคือ ขันธ์ ๓ กิเลสทั้งหลายและจิตต สมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... กิเลสทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัย มหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... กิเลสและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัย หทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๓)[๑๑] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่ เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหริกะ อโนตตัปปะอาศัยโลภะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) กิเลสทั้งหลายอาศัยโลภะและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็น กิเลสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นกิเลสและกิเลสเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยกิเลสและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยกิเลสทั้งหลายและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลส และที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ เป็นกิเลสและโลภะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (พึงผูกให้ เป็นจักรนัย) โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะ และ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยโลภะและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๓)เพราะอารัมมณปัจจัย ในสภาวธรรมที่มีธรรมที่ไม่เป็นกิเลสเป็นมูล พึงขยายปัญจวิญญาณด้วย)

๑. ปัจจยานุโลมะ ๒. สังขยาวาร

{๔๘๗} [๑๒] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในอธิปติปัจจัย " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในวิปากปัจจัย มี ๑ วาร ...

ในอวิคตปัจจัย " ๙ "

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๔๘๘} [๑๓] สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสเกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอาศัยวิจิกิจฉาเกิดขึ้น ... โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะอาศัยอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล) จักขุวิญญาณอาศัยจักขายตนะเกิดขึ้น ... กายายตนะ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นกิเลส ซึ่งเป็นอเหตุกะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะ นเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคต ด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสและที่ไม่เป็นกิเลส เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอาศัยวิจิกิจฉา สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยอุทธัจจะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (ย่อ) (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๔๘๙} [๑๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๙ "...

ในนกัมมปัจจัย " ๓ "

ในนวิปากปัจจัย " ๙ "

ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาร

ในนวิคตปัจจัย " ๓ "

(การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี นิสสยวารก็ดี พึงทำอย่างนี้)

๗๕. กิเลสทุกะ ๕. สังสัฏฐวาร

๑. ปัจจยานุโลมาทิปัจจัย

{๔๙๐} [๑๕] สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เจือปนกับสภาวธรรมที่เป็นกิเลสเกิด ขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ โมหะ ทิฏฐิ ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะ เจือปนกับโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (วารทั้ง ๙ ก็พึงทำอย่างนี้)

{๔๙๑} ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในวิปากปัจจัย มี ๑ วาร ...

ในอวิคตปัจจัย " ๙ "

จบ อนุโลมะ

{๔๙๒} สภาวธรรมที่เป็นกิเลส เจือปนกับสภาวธรรมที่เป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย (วารที่ไม่มีเหตุ ก็พึงทำให้เป็น ๔ วารอย่างนี้)

{๔๙๓} ในนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในนอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๙ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๙ "