อุปาทานโคจฉกะ เล่ม ๓๔

{๙๕๔} [๑๕๔๙] ธรรมอาศัยมหาภูตรูปเกิด เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรม อาศัยมหาภูตรูปเกิด

[๑๕๕๐] ธรรมไม่อาศัยมหาภูตรูปเกิด เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ มหาภูตรูป ๔ และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่อาศัย มหาภูตรูปเกิด{๙๕๕} [๑๕๕๑] ธรรมอันเจตนากรรมที่สัมปยุตด้วยตัณหาทิฏฐิเข้ายึดครอง เป็นไฉน

วิบากในภูมิ ๓ และรูปที่กรรมแต่งขึ้น สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรม อันเจตนากรรมที่สัมปยุตด้วยตัณหาทิฏฐิเข้ายึดครอง[๑๕๕๒] ธรรมอันเจตนากรรมที่สัมปยุตด้วยตัณหาทิฏฐิไม่เข้ายึดครอง เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๓ อกุศล กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปที่กรรมไม่ได้ แต่งขึ้น มรรค ๔ ที่เป็นโลกุตตระ สามัญญผล ๔ และนิพพาน สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมอันเจตนากรรมที่สัมปยุตด้วยตัณหาทิฏฐิไม่เข้ายึดครอง

จบ มหันตรทุกะ

อุปาทานโคจฉกะ

{๙๕๖} [๑๕๕๓] ธรรมเป็นอุปาทาน เป็นไฉน

อุปาทาน ๔ คือ กามุปาทาน ทิฏฐุปาทาน สีลัพพตุปาทาน อัตตวาทุปาทาน

กามุปาทานเกิดขึ้นในจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะ ๘ ดวง

ทิฏฐุปาทาน สีลัพพตุปาทาน และอัตตวาทุปาทานเกิดขึ้นในจิตตุปบาท ที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ ๔ ดวง สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอุปาทาน

[๑๕๕๔] ธรรมไม่เป็นอุปาทาน เป็นไฉน

อกุศลที่เหลือ เว้นอุปาทานทั้งหลาย กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรม ไม่เป็นอุปาทาน{๙๕๗} [๑๕๕๕] ธรรมเป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๓ อกุศล วิบากในภูมิ ๓ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูป ทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอารมณ์ของอุปาทาน

[๑๕๕๖] ธรรมไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็นไฉน

มรรค ๔ ที่เป็นโลกุตตระ สามัญญผล ๔ และนิพพาน สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน

{๙๕๘} [๑๕๕๗] ธรรมสัมปยุตด้วยอุปาทาน เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะสัมปยุตด้วยทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาทที่ สหรคตด้วยโลภะ วิปปยุตจากทิฏฐิ ๔ ดวง เว้นโลภะที่เกิดขึ้นในจิตตุป บาทเหล่านี้ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมสัมปยุตด้วยอุปาทาน[๑๕๕๘] ธรรมวิปปยุตจากอุปาทาน เป็นไฉน

โลภะที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะ วิปปยุตจากทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโทมนัสสเวทนา ๒ ดวง จิตตุปบาทที่สหรคต ด้วยวิจิกิจฉา จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรม วิปปยุตจากอุปาทาน

{๙๕๙} [๑๕๕๙] ธรรมเป็นอุปาทานและเป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็นไฉน

อุปาทานธรรมเหล่านั้นแหละชื่อว่าธรรมเป็นอุปาทานและเป็นอารมณ์ ของอุปาทาน

[๑๕๖๐] ธรรมเป็นอารมณ์ของอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทาน เป็นไฉน

อกุศลที่เหลือ เว้นอุปาทานทั้งหลาย กุศลในภูมิ ๓ วิบากในภูมิ ๓ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรม เป็นอารมณ์ของอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทานธรรมไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทานจะกล่าวว่าธรรมเป็นอุปาทานและเป็น อารมณ์ของอุปาทานก็ไม่ได้ ว่าธรรมเป็นอารมณ์ของอุปาทานแต่ไม่เป็น อุปาทานก็ไม่ได้{๙๖๐} [๑๕๖๑] ธรรมเป็นอุปาทานและสัมปยุตด้วยอุปาทาน เป็นไฉน

ทิฏฐิและโลภะ เกิดขึ้นร่วมกันในจิตตุปบาทใด สภาวธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าธรรมเป็นอุปาทานและสัมปยุตด้วยอุปาทาน

[๑๕๖๒] ธรรมสัมปยุตด้วยอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทาน เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะ ๘ ดวง เว้นอุปาทานทั้งหลายที่เกิดขึ้น ในจิตตุปบาทเหล่านี้ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมสัมปยุตด้วยอุปาทานแต่ ไม่เป็นอุปาทานธรรมวิปปยุตจากอุปาทานจะกล่าวว่าธรรมเป็นอุปาทานและสัมปยุต ด้วยอุปาทานก็ไม่ได้ ว่าธรรมสัมปยุตด้วยอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทานก็ไม่ได้{๙๖๑} [๑๕๖๓] ธรรมวิปปยุตจากอุปาทานแต่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็น ไฉน

โลภะที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะ วิปปยุตจากทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโทมนัสสเวทนา ๒ ดวง จิตตุปบาทที่สหรคต

ด้วยวิจิกิจฉา จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศลในภูมิ ๓ วิบากในภูมิ ๓ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรม วิปปยุตจากอุปาทานแต่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน[๑๕๖๔] ธรรมวิปปยุตจากอุปาทานและไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็นไฉน

มรรค ๔ ที่เป็นโลกุตตระ สามัญญผล ๔ และนิพพาน สภาวธรรมเหล่า นี้ชื่อว่าธรรมวิปปยุตจากอุปาทานและไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทานธรรมสัมปยุตด้วยอุปาทานจะกล่าวว่าธรรมวิปปยุตจากอุปาทานแต่เป็น อารมณ์ของอุปาทานก็ไม่ได้ ว่าธรรมวิปปยุตจากอุปาทานและไม่เป็น อารมณ์ของอุปาทานก็ไม่ได้

จบ อุปาทานโคจฉกะ

กิเลสโคจฉกะ

{๙๖๒} [๑๕๖๕] ธรรมเป็นกิเลส เป็นไฉน

กิเลสวัตถุ ๑๐ คือ โลภะ โทสะ โมหะ มานะ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะ

โลภะเกิดขึ้นในจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะ ๘ ดวง

โทสะเกิดขึ้นในจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโทมนัสสเวทนา ๒ ดวง

โมหะเกิดขึ้นในอกุศลทั้งปวง

มานะเกิดขึ้นในจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภ วิปปยุตจากทิฏฐิ ๔ ดวง

ทิฏฐิเกิดขึ้นในจิตตุปบาทที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ ๔ ดวง

วิจิกิจฉาเกิดขึ้นในจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา

ถีนะเกิดขึ้นในอกุศลจิตที่เป็นสสังขาริก