ปิฏฐิทุกะ เล่ม ๓๔

ธรรมวิปปยุตจากกิเลสจะกล่าวว่าธรรมเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วย กิเลสก็ไม่ได้ ว่าธรรมสัมปยุตด้วยกิเลสแต่ไม่เป็นกิเลสก็ไม่ได้{๙๖๙} [๑๕๗๙] ธรรมวิปปยุตจากกิเลสแต่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๓ วิบากในภูมิ ๓ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมวิปปยุตจากกิเลสแต่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส[๑๕๘๐] ธรรมวิปปยุตจากกิเลสและไม่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส เป็น ไฉน

มรรค ๔ ที่เป็นโลกุตตระ สามัญญผล ๔ และนิพพาน สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมวิปปยุตจากกิเลสและไม่เป็นอารมณ์ของสังกิเลสธรรมสัมปยุตด้วยกิเลสจะกล่าวว่าธรรมวิปปยุตจากกิเลสแต่เป็นอารมณ์ ของสังกิเลสก็ไม่ได้ ว่าธรรมวิปปยุตจากกิเลสและไม่เป็นอารมณ์ของ สังกิเลสก็ไม่ได้

จบ กิเลสโคจฉกะ

ปิฏฐิทุกะ

{๙๗๐} [๑๕๘๑] ธรรมอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะ วิปปยุตจากทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาท ที่สหรคตด้วยโทมนัสสเวทนา ๒ ดวง สภาวธรรมเหล่านี้ที่เป็นธรรมอัน โสดาปัตติมรรคพึงประหาณก็มี ที่เป็นธรรมอันโสดาปัตติมรรคไม่พึง ประหาณก็มี

[๑๕๘๒] ธรรมอันโสดาปัตติมรรคไม่พึงประหาณ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริยา อัพยากฤตในภูมิ ๓ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรม อันโสดาปัตติมรรคไม่พึงประหาณ

{๙๗๑} [๑๕๘๓] ธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมอัน มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะ วิปปยุตจากทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาทที่ สหรคตด้วยโทมนัสสเวทนา ๒ ดวง สภาวธรรมเหล่านี้ที่เป็นธรรมอันมรรค เบื้องสูง ๓ พึงประหาณก็มี ที่เป็นธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ ไม่พึงประหาณก็มี[๑๕๘๔] ธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ ไม่พึงประหาณ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ ไม่พึงประหาณ{๙๗๒} [๑๕๘๕] ธรรมมีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา เว้นโมหะที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทเหล่านี้ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมมีเหตุ อันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะ วิปปยุตจากทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาทที่ สหรคตด้วยโทมนัสสเวทนา ๒ ดวง สภาวธรรมเหล่านี้ที่เป็นธรรมมีเหตุอัน โสดาปัตติมรรคพึงประหาณก็มี ที่เป็นธรรมมีเหตุอันโสดาปัตติมรรคไม่พึง ประหาณก็มี

[๑๕๘๖] ธรรมไม่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณ เป็นไฉน

โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศลใน ภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูป และนิพพาน สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณ

{๙๗๓} [๑๕๘๗] ธรรมมีเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ เว้นโมหะที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทนี้ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมมีเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะ วิปปยุตจากทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาทที่ สหรคตด้วยโทมนัสสเวทนา ๒ ดวง สภาวธรรมเหล่านี้ที่เป็นธรรมมีเหตุอัน มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณก็มี ที่เป็นธรรมไม่มีเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณก็มี[๑๕๘๘] ธรรมไม่มีเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤต ในภูมิ ๓ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่มีเหตุอันมรรค เบื้องสูง ๓ พึงประหาณ{๙๗๔} [๑๕๘๙] ธรรมมีวิตก เป็นไฉน

กามาวจรกุศล อกุศล จิตตุปบาทฝ่ายกามาวจรกุศลวิบาก ๑๑ ดวง ฝ่ายอกุศลวิบาก ๒ ดวง ฝ่ายกิริยา ๑๑ ดวง รูปาวจรปฐมฌานฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบากและฝ่ายกิริยา โลกุตตรปฐมฌานฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก เว้นวิตก ที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทเหล่านี้ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมมีวิตก[๑๕๙๐] ธรรมไม่มีวิตก เป็นไฉน

ปัญจวิญญาณทั้ง ๒ ฝ่าย ฌาน ๓ และฌาน ๔ ที่เป็นรูปาวจร ฝ่าย กุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา อรูป ๔ ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และ ฝ่ายกิริยา ฌาน ๓ และฌาน ๔ ที่เป็นโลกุตตระ ฝ่ายกุศล และฝ่ายวิบาก วิตก รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่มีวิตก{๙๗๕} [๑๕๙๑] ธรรมมีวิจาร เป็นไฉน

กามาวจรกุศล อกุศล จิตตุปบาทฝ่ายกามาวจรกุศลวิบาก ๑๑ ดวง ฝ่ายอกุศลวิบาก ๒ ดวง ฝ่ายกิริยา ๑๑ ดวง ฌาน ๑ และฌาน ๒ ที่เป็น รูปาวจร ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา ฌาน ๑ และฌาน ๒ ที่ เป็นโลกุตตระ ฝ่ายกุศล และฝ่ายวิบาก เว้นวิจารที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาท เหล่านี้ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมมีวิจาร[๑๕๙๒] ธรรมไม่มีวิจาร เป็นไฉน

ปัญจวิญญาณทั้ง ๒ ฝ่าย ติกติกฌานที่เป็นรูปาวจร ฝ่ายกุศล ฝ่าย วิบาก และฝ่ายกิริยา อรูป ๔ ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา ติกติกฌาน ที่เป็นโลกุตตระ ฝ่ายกุศล และฝ่ายวิบาก วิจาร รูป และ นิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่มีวิจาร

{๙๗๖} [๑๕๙๓] ธรรมมีปีติ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโสมนัสสเวทนา ฝ่ายกามาวจรกุศล ๔ ดวง ฝ่ายอกุศล ๔ ดวง ฝ่ายกามาวจรกุศลวิบาก ๕ ดวง ฝ่ายกิริยา ๕ ดวง ฌาน ๒ และฌาน ๓ ที่เป็นรูปาวจร ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา ฌาน ๒ และฌาน ๓ ที่เป็นโลกุตตระ ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก เว้นปีติที่ เกิดขึ้นในจิตตุปบาทเหล่านี้ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมมีปีติ[๑๕๙๔] ธรรมไม่มีปีติ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุเปกขาเวทนา ฝ่ายกามาวจรกุศล ๔ ดวง ฝ่ายอกุศล ๘ ดวง ฝ่ายกามาวจรกุศลวิบาก ๑๑ ดวง ฝ่ายอกุศลวิบาก ๗

ดวง ฝ่ายกิริยา ๖ ดวง ฌาน ๒ และฌาน ๒ ที่เป็นรูปาวจร ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา อรูป ๔ ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา ฌาน ๒ และฌาน ๒ ที่เป็นโลกุตตระ ฝ่ายกุศล และฝ่ายวิบาก ปีติ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่มีปีติ

{๙๗๗} [๑๕๙๕] ธรรมสหรคตด้วยปีติ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโสมนัสสเวทนา ฝ่ายกามาวจรกุศล ๔ ดวง ฝ่ายอกุศล ๔ ดวง ฝ่ายกามาวจรกุศลวิบาก ๕ ดวง ฝ่ายกิริยา ๕ ดวง ฌาน ๒ และฌาน ๓ ที่เป็นรูปาวจร ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา ฌาน ๒ และ ๓ ที่เป็นโลกุตตระ ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก เว้นปีติที่เกิดขึ้น ในจิตตุปบาทเหล่านี้ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมสหรคตด้วยปีติ[๑๕๙๖] ธรรมไม่สหรคตด้วยปีติ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุเปกขาเวทนา ฝ่ายกามาวจรกุศล ๔ ดวง ฝ่าย อกุศล ๘ ดวง ฝ่ายกามาวจรกุศลวิบาก ๑๑ ดวง ฝ่ายอกุศลวิบาก ๗ ดวง ฝ่ายกิริยา ๖ ดวง ฌาน ๒ และ ๒ ที่เป็นรูปาวจร ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา อรูป ๔ ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา ฌาน ๒ และ ฌาน ๒ ที่เป็นโลกุตตระ ฝ่ายกุศล และฝ่ายวิบาก ปีติ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่สหรคตด้วยปีติ{๙๗๘} [๑๕๙๗] ธรรมสหรคตด้วยสุขเวทนา เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโสมนัสสเวทนา ฝ่ายกามาวจรกุศล ๔ ดวง ฝ่ายอกุศล ๔ ดวง ฝ่ายกามาวจรกุศลวิบาก ๖ ดวง ฝ่ายกิริยา ๕ ดวง ฌาน ๓ และฌาน ๔ ที่เป็นรูปาวจร ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา ฌาน ๓ และฌาน ๔ ที่เป็นโลกุตตระ ฝ่ายกุศล และฝ่ายวิบาก เว้น สุขเวทนาที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทเหล่านี้ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรม สหรคตด้วยสุขเวทนา

[๑๕๙๘] ธรรมไม่สหรคตด้วยสุขเวทนา เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุเปกขาเวทนา ฝ่ายกามาวจรกุศล ๔ ดวง ฝ่ายอกุศล ๘ ดวง ฝ่ายกามาวจรกุศลวิบาก ๑๐ ดวง ฝ่ายอกุศลวิบาก ๗ ดวง ฝ่ายกิริยา ๖ ดวง รูปาวจรจตุตถฌาน ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา อรูป ๔ ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา โลกุตตรจตุตถฌาน ฝ่ายกุศล และฝ่ายวิบาก สุขเวทนา รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหลานี้ชื่อว่าธรรม ไม่สหรคตด้วยสุขเวทนา{๙๗๙} [๑๕๙๙] ธรรมสหรคตด้วยอุเปกขาเวทนา เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุเปกขาเวทนา ฝ่ายกามาวจรกุศล ๔ ดวง ฝ่ายอกุศล ๖ ดวง ฝ่ายกามาวจรกุศลวิบาก ๑๐ ดวง ฝ่ายกุศลวิบาก ๖ ดวง ฝ่ายกิริยา ๖ ดวง รูปาวจรจตุตถฌาน ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่าย กิริยา อรูป ๔ ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา โลกุตตรจตุตถฌาน ฝ่ายกุศล และฝ่ายวิบาก เว้นอุเปกขาเวทนา ที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทเหล่านี้ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมสหรคตด้วยอุเปกขาเวทนา[๑๖๐๐] ธรรมไม่สหรคตด้วยอุเปกขาเวทนา เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโสมนัสสเวทนา ฝ่ายกามาวจรกุศล ๔ ดวง ฝ่ายอกุศล ๖ ดวง ฝ่ายกามาวจรกุศลวิบาก ๖ ดวง ฝ่ายอกุศลวิบาก ๑ ดวง ฝ่ายกิริยา ๕ ดวง ฌาน ๓ และฌาน ๔ ที่เป็นรูปาวจร ฝ่ายกุศล ฝ่าย วิบาก และฝ่ายกิริยา ฌาน ๓ และฌาน ๔ ที่เป็นโลกุตตระ ฝ่ายกุศล และฝ่ายวิบาก อุเปกขาเวทนา รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อ ว่าธรรมไม่สหรคตด้วยอุเปกขาเวทนา{๙๘๐} [๑๖๐๑] ธรรมเป็นกามาวจร เป็นไฉน

กามาวจรกุศล อกุศล วิบากแห่งกามาวจรทั้งหมด กามาวจรกิริยาอัพยากฤต และรูปทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกามาวจร

[๑๖๐๒] ธรรมไม่เป็นกามาวจร เป็นไฉน

รูปาวจร อรูปาวจร โลกุตตระ สภาวธรรมเหล่านื้ชื่อว่าธรรมไม่ เป็นกามาวจร

{๙๘๑} [๑๖๐๓] ธรรมเป็นรูปาวจร เป็นไฉน

ฌาน ๔ และ ๕ ที่เป็นรูปาวจร ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นรูปาวจร[๑๖๐๔] ธรรมไม่เป็นรูปาวจร เป็นไฉน

กามาวจร อรูปาวจร โลกุตตระ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่เป็น รูปาวจร

{๙๘๒} [๑๖๐๕] ธรรมเป็นอรูปาวจร เป็นไฉน

อรูป ๔ ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อ ว่าธรรมเป็นอรูปาวจร[๑๖๐๖] ธรรมไม่เป็นอรูปาวจร เป็นไฉน

กามาวจร รูปาวจร โลกุตตระ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่เป็น อรูปาวจร

{๙๘๓} [๑๖๐๗] ธรรมเป็นปริยาปันนะ เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๓ อกุศล วิบากในภูมิ ๓ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และ รูปทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นปริยาปันนะ[๑๖๐๘] ธรรมเป็นอปริยาปันนะ เป็นไฉน

มรรค ๔ ที่เป็นโลกุตตระ สามัญญผล ๔ และนิพพาน สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอปริยาปันนะ

{๙๘๔} [๑๖๐๙] ธรรมเป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นไฉน

มรรค ๔ ที่เป็นโลกุตตระ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นเหตุนำ ออกจากสังสารวัฏ

[๑๖๑๐] ธรรมไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๓ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูป และ นิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารวัฏ

{๙๘๕} [๑๖๑๑] ธรรมให้ผลแม่นอน เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาทที่สหรคตด้วย โทมนัสสเวทนา ๒ ดวง สภาวธรรมเหล่านี้ที่เป็นธรรมให้ผลแน่นอนก็มี ที่เป็นธรรมให้ผลไม่แน่นอนก็มี มรรค ๔ ที่เป็นโลกุตตระ สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมให้ผลแน่นอน[๑๖๑๒] ธรรมให้ผลไม่แน่นอน เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะ วิปปยุตจากทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาท ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศลในภูมิ ๓ วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูป และนิพพาน สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมให้ผลไม่แน่นอน{๙๘๖} [๑๖๑๓] ธรรมมีธรรมอื่นยิ่งกว่า เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๓ อกุศล วิบากในภูมิ ๓ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูป ทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมมีธรรมอื่นยิ่งกว่า

[๑๖๑๔] ธรรมไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า เป็นไฉน

มรรค ๔ ที่เป็นโลกุตตระ สามัญญผล ๔ และนิพพาน สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า