พระอภิธรรมปิฎก ธัมมสังคณี จิตตุปปาทกัณฑ์ กุศลธรรม · รูปวาจรกุศล กสิณ ฌาน
จตุกกนัย เล่ม ๓๔
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๓๙–๑๔๘ (Royal Thai)1/8 in รูปวาจรกุศล กสิณ ฌาน4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมสังคณี จิตตุปปาทกัณฑ์ กุศลธรรม รูปวาจรกุศล กสิณ ฌาน จตุกกนัย (Royal Thai Volume 34 · Mahachula Volume 34 · Mahamakut Volume 75 · Chaloem Phrakiat Volume 34)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 34, pp. 75–79
จิตดวงที่ ๘
{๑๓๘} [๑๕๙] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน
กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ มีรูปเป็น อารมณ์ ... มีธรรมเป็นอารมณ์ หรือปรารภอารมณ์ใด ๆ เกิดขึ้นโดยมีการ ชักจูง ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล
จบ จิตดวงที่ ๘
จบ กามาวจรมหากุศลจิต ๘
จบ ทุติยภาณวาร
{๑๓๙} [๑๖๐] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน
โยคาวจรบุคคล เจริญมรรคปฏิปทา เพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์
- ๑รูปาวจรกุศลจิต ในที่นี้หมายถึงข้อย่อยที่ ๒ ของกุศลธรรมที่จำแนกโดยยึดภูมิเป็นหลัก
- ๒จตุกกนัย นัยแห่งการแสดงฌานที่นับเป็น ๔ ฌาน สำหรับติกขบุคคล (ผู้มีปัญญาเฉียบแหลม) ที่สามารถละวิตกและวิจารได้ในเวลาเดียวกัน โดยรวมทุติยฌานกับตติยฌานตามปัญจกนัย ให้เหลือเป็นฌานเดียวคือทุติยฌาน จัดเป็นข้อย่อยแรกของรูปาวจรกุศลจิต
- ๓โยคาวจรบุคคล ตามศัพท์แปลว่า บุคคลผู้หยั่งลงสู่ความเพียร หมายถึงผู้ประกอบความเพียร หรือผู้เจริญภาวนา คือกำลังปฏิบัติสมถกัมมัฏฐานและวิปัสสนากัมมัฏฐาน เป็นศัพท์บัญญัติในคัมภีร์ชั้นหลังเพื่อสื่อความให้ชัดในการแปลเท่านั้น ในพระบาลีไม่มีศัพท์นี้
- ๔มรรคปฏิปทา หมายถึงฌานที่เป็นเหตุเข้าถึงรูปภูมิ
ประกอบด้วยวิตก วิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวก อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นกุศล
{๑๔๐} [๑๖๑] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน
โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ บรรลุทุติยฌาน ที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอก ผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร เพราะวิตกวิจารสงบไป มีปีติและสุขเกิด แต่สมาธิ อยู่ในสมัยใด ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต ปีติ สุข จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ มนินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีใน สมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล ...
{๑๔๑} ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๘ ฌานมีองค์ ๓ มรรคมีองค์ ๔ พละ ๗ เหตุ ๓ ผัสสะ ๑ ... ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล ...
{๑๔๒} [๑๖๒] สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
ผัสสะ เจตนา ปีติ จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น เว้น
- ๑มีความผ่องใสในภายใน หมายถึงทุติยฌานนี้สามารถทำภาวะจิตให้ใสผ่องบังเกิดอยู่ภายในตน เพราะสงบระงับวิตกวิจารได้ มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น หมายถึงทุติยฌานนี้เพราะไม่ถูกวิตก วิจารรบกวน จึงสามารถทำภาวะจิตผุดขึ้นเป็นเอกคือเลิศประเสริฐ (อภิ.สงฺ.อ. ๒๒๑)
เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์ นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น ...
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล
{๑๔๓} [๑๖๓] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน
โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ มีอุเบกขา มีสติ มีสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกายเพราะปีติสิ้นไป บรรลุตติยฌานที่มีปฐวี กสิณเป็นอารมณ์ ที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้ได้ฌานนี้เป็น ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข' ดังนี้ อยู่ในสมัยใด ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต สุข จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ มนินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิง อาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ ชื่อว่า ธรรมเป็นกุศล ...
{๑๔๔} ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๘ ฌานมีองค์ ๒ มรรคมีองค์ ๔ พละ ๗ เหตุ ๓ ผัสสะ ๑ ... ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล ...
{๑๔๕} [๑๖๔] สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
ผัสสะ เจตนา จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีอยู่ในสมัยนั้น เว้น เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์ นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น ...
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล
{๑๔๖} [๑๖๕] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน
โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ เพราะละสุข และทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อนแล้ว บรรลุจตุตถฌานที่มี ปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา อยู่ในสมัยใด ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต อุเบกขา จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทริย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ มนินทรีย์ อุเปกขินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฎฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล ...
{๑๔๗} ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๘ ฌานมีองค์ ๒ มรรคมีองค์ ๔ พละ ๗ เหตุ ๓ ผัสสะ ๑ ... ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล ...
{๑๔๘} [๑๖๖] สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
ผัสสะ เจตนา จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น เว้นเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์ นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ มี ในสมัยนั้น ...
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล
จบ จตุกกนัย
{๑๔๙} [๑๖๗] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน
โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล
{๑๕๐} [๑๖๘] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน
โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ บรรลุทุติยฌาน ที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ไม่มีวิตก มีเพียงวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิ อยู่ในสมัยใด ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต วิจาร ปีติ สุข จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ มนินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล ...
{๑๕๑} ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๘ ฌานมีองค์ ๔ มรรคมีองค์ ๔ พละ ๗ หตุ ๓ ผัสสะ ๑ ... ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล ...
{๑๕๒} [๑๖๙] สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- ๑ปัญจกนัย นัยแห่งการแสดงฌานที่นับจำนวนฌานตามองค์ฌาน ๕ สำหรับมันทบุคคล (ผู้มีปัญญาน้อย) ที่ละองค์ฌาณ ๕ ไปตามลำดับ จัดเป็นข้อย่อยที่ ๒ ของรูปาวจรกุศลจิต
End of จตุกกนัย