มูลสูตร เล่ม ๒๓

แต่เมื่อใดภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา เข้าไป นั่งใกล้ สอบถาม เงี่ยโสตลงสดับธรรม สดับธรรมแล้วทรงจำไว้ และพิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ เมื่อนั้น ธรรมเทศนาของตถาคตย่อมแจ่มแจ้ง

ดูก่อนปุณณิยะ ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา เข้าไป นั่งใกล้ สอบถาม เงี่ยโสต ลงสดับธรรม สดับธรรมแล้วทรงจำไว้ และพิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ ทรงจำไว้ แต่ไม่รู้ทั่วถึงอรรถไม่รู้ทั่วถึงธรรมแล้วปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เพียงใด ธรรมเทศนาของตถาคตย่อมไม่แจ่มแจ้งเพียงนั้น แต่เมื่อใดภิกษุเป็น ผู้มีศรัทธา เข้าไป นั่งใกล้ สอบถาม เงี่ยโสตลงสดับธรรม สดับธรรมแล้ว ทรงจำไว้ พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ และรู้ทั่วถึงอรรถรู้ทั่วถึง ธรรมแล้วปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เมื่อนั้นธรรมเทศนาของตถาคต ย่อมแจ่มแจ้งดูก่อนปุณณิยะ ธรรมเทศนาของตถาคตที่ประกอบด้วยธรรม ( ๘ ประการ) เหล่านี้แล ย่อมมีความแจ่มแจ้งโดยส่วนเดียว”

๓. มูลกสูตร

ว่าด้วยมูลเหตุแห่งธรรมทั้งปวง

{๑๘๙} [๘๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าว่าพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงถาม อย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ธรรมทั้งปวง มีอะไรเป็นมูลเหตุ มีอะไร เป็นแดนเกิด มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นที่ประชุมลง มีอะไรเป็นประมุข มีอะไรเป็นใหญ่ มีอะไรเป็นเยี่ยม มีอะไรเป็นแก่น’ เธอทั้งหลายถูกถาม อย่างนี้แล้วจะพึงตอบอัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้นว่าอย่างไร”

ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ธรรมทั้งหลายของพวกข้าพระองค์มี พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้แนะนำ มีพระผู้มี พระภาคเจ้าเป็นที่รวม ขอประทานพระวโรกาส พระพุทธเจ้าข้า ขอเนื้อความแห่งภาษิตนี้จงแจ่มแจ้งเฉพาะพระผู้มีพระภาคเจ้าเถิด ภิกษุทั้งหลายได้ฟังต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วจักทรงจำไว้”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น เธอ ทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับ พระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าว่าพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงถามอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ธรรมทั้งปวงมีอะไรเป็นมูลเหตุ มีอะไรเป็นแดนเกิด มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นที่ประชุมลง มีอะไรเป็นประมุข มีอะไรเป็นใหญ่ มีอะไรเป็นเยี่ยม มีอะไรเป็นแก่น’ เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้ว พึงตอบพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้นอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ธรรมทั้งปวงมีฉันทะเป็นมูล มีมนสิการเป็นแดนเกิด มีผัสสะเป็นสมุทัย มีเวทนาเป็นที่ประชุมลง มีสมาธิเป็นประมุข มีสติเป็นใหญ่ มีปัญญาเป็นเยี่ยม มีวิมุตติเป็นแก่น’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้วพึงตอบ อัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้นอย่างนี้แล”

๔. โจรสูตร

ว่าด้วยองค์ธรรมเป็นเหตุเสื่อมของมหาโจร ๘ ประการ

{๑๙๐} [๘๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มหาโจรประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ย่อมเสื่อมเร็ว ดำรงอยู่ได้ไม่นาน องค์ ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ทำร้ายคนที่ไม่ทำร้ายตอบ (๒) ถือเอาสิ่งของจนไม่เหลือ

(๓) ลักพาสตรี (๔) ประทุษร้ายเด็กหญิง