หัตถกสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๓

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ถูกแล้ว ๆ ภิกษุ กุลบุตรนั้นมีความปรารถนาน้อย ไม่ปรารถนาให้คนอื่นรู้กุศลธรรมที่มีอยู่ในตน ดูก่อนภิกษุถ้าอย่างนั้น เธอจงทรงจำหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีไว้ว่าเป็นผู้ประกอบ ด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมีนี้อีกข้อหนึ่ง คือ เป็นผู้มีความปรารถนาน้อย”

๔. ทุติยหัตถกสูตร

ว่าด้วยสังคหวัตถุและอัจฉริยธรรมในหัตถกอุบาสก สูตรที่ ๒

{๑๑๔} [๒๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ อัคคาฬวเจดีย์ ใกล้เมืองอาฬวี ครั้งนั้นแล หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีแวดล้อมด้วยอุบาสกประมาณ ๕๐๐ คน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีว่า “ดูก่อนหัตถกะ บริษัทของท่านนี้ใหญ่ ก็ท่านสงเคราะห์บริษัทใหญ่นี้อย่างไร”หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงแสดงสังคหวัตถุ ๔ ประการไว้ ข้าพระองค์สงเคราะห์บริษัทใหญ่นี้ด้วยสังคหวัตถุ ๔ ประการเหล่านั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์รู้ว่าผู้ใดควรสงเคราะห์ด้วยทาน ข้าพระองค์ก็สงเคราะห์ผู้นั้นด้วยทาน ผู้ใดควรสงเคราะห์ด้วยปิยวาจา ข้าพระองค์ก็สงเคราะห์ผู้นั้นด้วยปิยวาจา ผู้ใดควรสงเคราะห์ด้วยอัตถจริยา ข้าพระองค์ก็สงเคราะห์ผู้นั้นด้วยอัตถจริยา ผู้ใดควรสงเคราะห์ด้วยสมานัตตตา ข้าพระองค์ก็สงเคราะห์

ผู้นั้นด้วยสมานัตตตาข้าแต่พระองค์ผู้เจริญก็โภคทรัพย์ในตระกูลของข้าพระองค์ มีอยู่พร้อมมูล ชนทั้งหลายจึงสำคัญถ้อยคำของข้าพระองค์ว่าควรฟัง ไม่ เหมือนถ้อยคำของคนจน”

“ถูกแล้ว ๆ หัตถกะ นี้แลเป็นอุบายที่ท่านจะสงเคราะห์บริษัทใหญ่ ดูก่อนหัตถกะ แท้จริงใครก็ตามที่สงเคราะห์บริษัทใหญ่มาแล้วในอดีตกาล ก็ล้วนแต่สงเคราะห์ด้วยสังคหวัตถุ ๔ ประการเหล่านี้แล และใครก็ตามที่จักสงเคราะห์บริษัทในอนาคตกาล ก็ล้วนแต่จักสงเคราะห์ด้วยสังคหวัตถุ ๔ ประการเหล่านี้แล ทั้งใครก็ตามที่สงเคราะห์บริษัทใหญ่ในปัจจุบันอยู่ ก็ล้วนแต่สงเคราะห์ด้วยสังคหวัตถุ ๔ ประการเหล่านี้แล”ลำดับนั้น หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีผู้อันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ได้ลุกจากที่นั่ง ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วหลีกไป

ลำดับนั้น เมื่อหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีหลีกไปแล้วไม่นาน พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงทรงจำหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีว่า เป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๘ ประการ ธรรม ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ หัตถกอุบาสกชาวอาฬวี

(๑) เป็นผู้มีศรัทธา (๒) มีศีล

(๓) มีหิริ (๔) มีโอตตัปปะ

(๕) เป็นพหูสูต (๖)มีจาคะ

(๗) มีปัญญา (๘) มีความปรารถนาน้อย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงทรงจำหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี ว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๘ ประการเหล่านี้แล”

๕. มหานามสูตร

ว่าด้วยคุณสมบัติของอุบาสก

{๑๑๕} [๒๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้พระนครกบิลพัสดุ์ ในแคว้นสักกะ ครั้งนั้น พระเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่ท่านพระองค์ผู้เจริญ บุคคลชื่อว่าเป็นอุบาสกด้วยสาเหตุเท่าไรหนอ”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนมหานามะ เมื่อใด บุคคลถึง พระพุทธเจ้า ถึงพระธรรม ถึงพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ด้วยสาเหตุเท่านี้แล บุคคลนั้นย่อมชื่อว่าเป็นอุบาสก มหานามะ”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็อุบาสกชื่อว่าเป็นผู้มีศีลด้วยสาเหตุเท่าไรหนอ”

“ดูก่อนมหานามะ เมื่อใด อุบาสกเว้นขาดจากปาณาติบาต (การฆ่าสัตว์) เว้นขาดจากอทินนาทาน (การลักทรัพย์) เว้นขาดจากกาเมสุมิจฉาจาร (การประพฤติผิดในกาม) เว้นขาดจากมุสาวาท (การพูดเท็จ) เว้นขาดจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ดูก่อนมหานามะ ด้วย สาเหตุเท่านี้แล อุบาสกชื่อว่าเป็นผู้มีศีล”“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็อุบาสกชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ด้วยสาเหตุเท่าไรหนอ”

“ดูก่อนมหานามะ เมื่อใด อุบาสก

(๑) ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธา แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นให้ถึงพร้อมด้วยศรัทธา