ภริยาสูตร เล่ม ๒๓

เราเป็นพระราชาผู้เรืองเดช มีอุปกรณ์เครื่องปลื้มใจ

มากมาย มีฤทธิ์ มียศ เป็นใหญ่ในหมู่ชนชาวชมพูทวีป

ใครบ้างได้ฟังแล้วจะไม่เลื่อมใส แม้จะเป็นคนมีชาติ

กำเนิดที่ตํ่าต้อย เพราะฉะนั้นแล ผู้มุ่งประโยชน์ตน มุ่ง

หวังความเป็นใหญ่ พึงระลึกถึงคำสอนของพระพุทธเจ้า

ทั้งหลาย เคารพพระสัทธรรมกันเถิด

๑๐. ภริยาสูตร

ว่าด้วยภรรยา ๗ ประเภท

{๖๐} [๖๓] ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสก แล้วทรงถือบาตรจีวร เสด็จเข้าไปยังนิเวศน์ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ครั้นแล้วประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้แล้ว ก็สมัยนั้นแล เหล่าผู้คนในนิเวศน์ของอนาถบิณฑิกคฤหบดีส่งเสียงดังเอ็ดอึงไปหมด ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิก คฤหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้ มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะอนาถบิณฑิกคฤหบดีว่า “ดูก่อนคฤหบดี เหตุอะไรหนอ ผู้คนในนิเวศน์ของท่านจึงส่งเสียงดังเอ็ดอึงไปหมดเหมือนชาวประมงแย่งปลากัน”

อนาถบิณฑิกคฤหบดีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นางสุชาดา คนนี้เป็นสะใภ้ในเรือน ข้าพระองค์นำมาจากตระกูลที่มั่งคั่ง นางไม่เชื่อฟัง แม่ผัว พ่อผัว สามี แม้แต่พระผู้มีพระภาคเจ้านางก็ไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชา”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกนางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือน มาว่า “มานี่แน่ะ สุชาดา” นางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือนทูลรับพระดำรัส พระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะนางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือนว่า“ดูก่อนสุชาดา ภรรยาของบุรุษมี ๗ ประเภทนี้ ภรรยา ๗ ประเภทคือ อะไรบ้าง คือ

(๑) ภรรยาเสมอด้วยเพชฌฆาต (๒) ภรรยาเสมอด้วยโจร

(๓) ภรรยาเสมอด้วยนาย (๔) ภรรยาเสมอด้วยแม่

(๕) ภรรยาเสมอด้วยพี่สาวน้องสาว (๖) ภรรยาเสมอด้วยเพื่อน

(๗) ภรรยาเสมอด้วยทาสี

ดูก่อนสุชาดา ภรรยาของบุรุษมี ๗ ประเภทนี้แล เธอเป็นประเภทไหน ใน ๗ ประเภทนั้น”

นางสุชาดากราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เนื้อความแห่งพระดำรัส ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วโดยย่อนี้ หม่อมฉันยังไม่เข้าใจได้โดยพิสดาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดทรงแสดงธรรมแก่หม่อมฉัน โดยที่หม่อมฉันจะพึงเข้าใจถึงเนื้อความแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสโดยย่อนี้ได้โดยพิสดารด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนสุชาดา ถ้าอย่างนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” นางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือนทูลรับพระดำรัส พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

ภรรยาผู้มีจิตชั่วร้าย ไม่อนุเคราะห์ด้วยประโยชน์เกื้อกูล

ยินดีในชายอื่น ดูหมิ่นสามี พยายามแต่จะฆ่าสามีซึ่งตน

ซื้อมา ภรรยาของบุรุษเห็นปานนี้เรียกว่า วธกภริยา ภรรยา

เสมอด้วยเพชฌฆาต

สามีของหญิงประกอบศิลปกรรมบ้าง พาณิชยกรรม

บ้าง กสิกรรมบ้าง ได้ทรัพย์อันใดมา ภรรยาปรารถนาจะ

ยักยอกเอาทรัพย์นั้นแม้จะมีเล็กน้อยเสีย ภรรยาของบุรุษ

เห็นปานนี้เรียกว่า โจรีภริยา ภรรยาเสมอด้วยโจร

ภรรยาที่ไม่สนใจการงาน เอาแต่เกียจคร้าน กินมาก

หยาบคาย ร้ายกาจ ชอบพูดชั่ว ข่มขี่สามีผู้ขยันขันแข็ง

ภรรยาของบุรุษเห็นปานนี้เรียกว่า อัยยาภริยา ภรรยา

เสมอด้วยนาย

ภรรยาใดอนุเคราะห์ด้วยประโยชน์เกื้อกูลทุกเมื่อ ตาม

ดูแลสามี เหมือนมารดาดูแลบุตร รักษาทรัพย์ที่สามีหามา

ไว้ได้ ภรรยาของบุรุษเห็นปานนี้เรียกว่า มาตาภริยา ภรรยา

เสมอด้วยแม่

ภรรยาที่เป็นเหมือนพี่สาวน้องสาว มีความเคารพใน

สามีของตน เป็นคนละอายบาป เป็นไปตามอำนาจสามี

ภรรยาของบุรุษเห็นปานนี้เรียกว่า ภคินีภริยา ภรรยา

เสมอด้วยพี่สาวน้องสาว

ภรรยาใดในโลกนี้เห็นสามีแล้วชื่นชมยินดี เหมือน

เพื่อนเห็นเพื่อนผู้จากไปนานกลับมา เป็นหญิงมีตระกูล มีศีล

มีวัตรปฏิบัติสามี ภรรยาของบุรุษเห็นปานนี้เรียกว่าสขีภริยา

ภรรยาเสมอด้วยเพื่อน

ภรรยาใดถูกสามีเฆี่ยนตี ขู่ตะคอกก็ไม่โกรธ ไม่คิด

พิโรธโกรธตอบสามี อดทนได้ เป็นไปตามอำนาจสามี ภรรยา

ของบุรุษเห็นปานนี้เรียกว่า ทาสีภริยา ภรรยาเสมอ

ด้วยทาสี

ภรรยาที่เรียกว่าวธกภริยา ๑ โจรีภริยา ๑ อัยยาภริยา ๑

ภรรยาทั้ง ๓ ประเภทนั้นล้วนแต่เป็นคนทุศีล หยาบช้า

ไม่เอื้อเฟื้อ เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงนรก

ส่วนภรรยาที่เรียกว่ามาตาภริยา ๑ ภคินีภริยา ๑

สขีภริยา ๑ ทาสีภริยา ๑ ภรรยาทั้ง ๔ ประเภทนั้นมีจิตมั่น

อยู่ในศีล ถนอมรักไว้ยั่งยืน เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงสุคติ

ดูก่อนสุชาดา ภรรยาของบุรุษ ๗ ประเภทนี้แล เธอเป็นภรรยาประเภท ไหน ใน ๗ ประเภทนั้น”

นางสุชาดากราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ จำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดทรงจำหม่อมฉันว่าเป็นภรรยาของสามีผู้เสมอด้วยทาสี”

๑๑. โกธนสูตร

ว่าด้วยธรรมของคนที่เป็นศัตรูกัน ๗ ประการ

{๖๑} [๖๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้เป็นความมุ่งหมายของคนที่เป็นศัตรูกัน เป็นความต้องการของคนที่เป็นศัตรูกัน ย่อมมาถึงหญิงหรือชายผู้มีความโกรธ ธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ