๑. อารัญญกสูตร เล่ม ๒๒

ดูก่อนอานนท์ เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เรา ทั้งหลายจักพยายามบำเพ็ญธรรมที่สูง ๆ ขึ้นไป ประณีตขึ้นไป จักทำให้แจ้งซึ่ง วิมุตติอันเปีนธรรมชั้นเยี่ยม’ ดูก่อนอานนท์ เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”

จบ อุปาสกวรรคที่ ๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สารัชชสูตร ๒. วิสารทสูตร

๓. นิรยสูตร ๔. เวรสูตร

๕. จัณฑาลสูตร ๖. ปีติสูตร

๗. วณิชชาสูตร ๘. ราชสูตร

๙. คิหิสูตร ๑๐. ภเวสีสูตร

(๑๙) ๔. อรัญญวรรค

๑. อารัญญกสูตร

ว่าด้วยภิกษุผู้อยู่ป่า ๕ ประเภท

{๑๘๑} [๑๘๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้อยู่ป่าเป็นวัตรมี ๕ ประเภทนี้ ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ(๑) เป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตรเพราะโง่เขลา เพราะงมงาย

(๒) มีความปรารถนาเลวทราม ถูกความอยากครอบงำ จึงอยู่ป่าเป็นวัตร

(๓) เป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตรเพราะเป็นบ้า เพราะจิตฟุ้งซ่าน

(๔) เป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตรเพราะรู้ว่าเป็นวัตรอันพระพุทธเจ้าและ สาวกของพระพุทธเจ้าทั้งหลายสรรเสริญ

(๕)เป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตรเพราะอาศัยความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความสงัด ความต้องการด้วยข้อปฏิบัติอันงาม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้อยู่ป่าเป็นวัตรมี ๕ ประเภทนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาภิกษุผู้อยู่ป่าเป็นวัตร ๕ ประเภทนี้ ภิกษุผู้ อยู่ป่าเป็นวัตรเพราะอาศัยความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความ สงัด ความต้องการด้วยข้อปฏิบัติอันงามเช่นนี้เป็นผู้เลิศ ประเสริฐ เป็นประธาน สูงสุดและดีกว่าภิกษุผู้อยู่ป่าเป็นวัตร ๕ ประเภทนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากโค นมเปรี้ยวเกิดจากนมสด เนยข้นเกิดจากนมเปรี้ยว เนยใสเกิดจากเนยข้น หัวเนยใสเกิดจากเนยใส หัวเนยใสชาวโลกกล่าวกันว่าเป็นยอดในจำพวกโครส ๕ เหล่านั้น ฉันใด บรรดาภิกษุผู้อยู่ป่า ๕ ประเภทนี้ ภิกษุผู้อยู่ป่าเป็นวัตรเพราะอาศัยความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความสงัด ความต้องการด้วย ข้อปฏิบัติอันงามเช่นนี้ก็เป็นผู้เลิศ ประเสริฐ เป็นประธาน สูงสุดและดีกว่า ภิกษุผู้อยู่ป่าเป็นวัตร ๕ ประเภทนี้ ฉันนั้นเหมือนกัน”

๒. ปังสุกูลิกสูตร

ว่าด้วยภิกษุผู้ถือทรงผ้าบังสุกุล ๕ ประเภท

{๑๘๒} [๑๘๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตรมี ๕ ประเภท นี้ ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ (๑) เป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตรเพราะโง่เขลา เพราะงมงาย ... (๕) เป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตรเพราะอาศัยความมักน้อย ... ความต้องการด้วยข้อปฏิบัติอันงามเช่นนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ถือ ผ้าบังสุกุลเป็นวัตรมี ๕ ประเภทนี้แล”