๖. สัทธรรมสัมโมสสูตร ที่ ๓ เล่ม ๒๒

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายย่อมตรอง พิจารณา เพ่ง ดูด้วยใจซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมา ตามที่ได้เล่าเรียนมาโดยพิสดาร นี้เป็นธรรม ประการที่ ๕ ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่ลบเลือน เพื่อความไม่ อันตรธานไปแห่งพระสัทธรรมดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้แลย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่ลบเลือน เพื่อความไม่อันตรธานไปแห่งพระสัทธรรม”

๖. ตติยสัทธัมมสัมโมสสูตร

ว่าด้วยเหตุเสื่อมและเหตุเจริญแห่งศาสนา สูตรที่ ๓

{๑๕๖} [๑๕๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้ย่อมเป็นไปเพื่อความ ลบเลือน เพื่อความอันตรธานไปแห่งพระสัทธรรม ธรรม ๕ ประการคืออะไร บ้าง คือ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเล่าเรียนพระสูตรอันเรียน กันมาผิดด้วยบทและพยัญชนะที่ทรงจำกันไว้ผิด แม้อรรถแห่งบทและ พยัญชนะที่ทรงจำกันไว้ผิดย่อมมีนัยผิดไปด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็น ธรรมประการที่ ๑ ย่อมเป็นไปเพื่อความลบเลือน เพื่อความอันตรธานไปแห่ง พระสัทธรรมอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายเป็นผู้ว่ายาก ประกอบ ด้วยธรรมอันทำให้เป็นผู้ว่ายาก เป็นผู้ไม่อดทน รับคำพรํ่าสอนโดยไม่เคารพ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๒ ย่อมเป็นไปเพื่อความลบเลือน เพื่อความอันตรธานไปแห่งพระสัทธรรมอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นพหูสูต เล่าเรียน นิกาย ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ไม่ยอมบอกพระสูตรแก่ผู้อื่น

โดยเคารพ เมื่อภิกษุเหล่านั้นล่วงลับไป พระสูตรย่อมขาดเค้ามูล ไม่มีหลักพึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๓ ย่อมเป็นไปเพื่อความลบเลือน เพื่อความอันตรธานไปแห่งพระสัทธรรม

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายผู้เถระเป็นผู้มักมาก มี ความประพฤติย่อหย่อน เป็นหัวหน้าในการก้าวไปสู่ทางต่ำ ทอดทิ้งธุระในปวิเวก ไม่ปรารภความเพียรเพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ปวงชนในภายหลังย่อมถือเอาภิกษุเหล่านั้นเป็นแบบอย่าง แม้ปวงชนภายหลังนั้นก็จะเป็นผู้มักมาก มีความประพฤติย่อหย่อน เป็นหัวหน้าในการก้าวไปสู่ทางตํ่า ทอดทิ้งธุระในปวิเวก ไม่ปรารภความเพียรเพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อ ทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๔ ย่อมเป็นไปเพื่อความลบเลือน เพื่อความอันตรธานไปแห่งพระสัทธรรมอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย สงฆ์เป็นผู้แตกกัน เมื่อสงฆ์แตกกันแล้ว ต่างก็จะด่ากันและกัน บริภาษกันและกัน แช่งกันและกัน ทอดทิ้งกันและกัน ในเหตุการณ์เช่นนั้น คนที่ยังไม่เลื่อมใสก็จะไม่เลื่อมใส และคนบางพวกที่เลื่อมใสอยู่แล้วก็จะเหินห่างไป นี้เป็นธรรมประการที่ ๕ ย่อมเป็นไปเพื่อความลบเลือน เพื่อความอันตรธานไปแห่งพระสัทธรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้แลย่อมเป็นไปเพื่อความลบเลือน เพื่อความอันตรธานไปแห่งพระสัทธรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม๕ ประการนี้ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อ ความไม่ลบเลือน เพื่อความไม่อันตรธานไปแห่งพระสัทธรรม ธรรม ๕ ประการ เป็นไฉน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเล่าเรียนพระสูตรที่ทรงจำ กันไว้ดีด้วยบทและพยัญชนะที่วางกันไว้ดี แม้อรรถแห่งบทและพยัญชนะที่ วางกันไว้ดีย่อมมีนัยดีไปด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๑ ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่ลบเลือน เพื่อความไม่อันตรธานไป แห่งพระสัทธรรม

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ว่าง่าย ประกอบด้วยธรรม อันทำให้เป็นผู้ว่าง่าย เป็นผู้อดทน รับคำพร่ำสอนโดยเคารพ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๒ ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่ลบเลือน เพื่อความไม่อันตรธานไปแห่งพระสัทธรรม

อีกประการหนึ่ ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นพหูสูตเล่าเรียนนิกาย ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ยอมบอกพระสูตรแก่ผู้อื่นโดยเคารพ เมื่อภิกษุ เหล่านั้นล่วงลับไป พระสูตรย่อมไม่ขาดเค้ามูล ยังมีหลักพึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๓ ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่ลบเลือน เพื่อความไม่อันตรธานไปแห่งพระสัทธรรม

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายผู้เถระ เป็นผู้ไม่มักมาก ไม่ประพฤติย่อหย่อน ทอดทิ้งธุระในการก้าวไปสู่ทางต่ำ เป็นหัวหน้าในปวิเวก ปรารภความเพียรเพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อ ทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำให้แจ้ง ปวงชนภายหลังย่อมถือเอาภิกษุเหล่านั้นเป็น แบบอย่าง แม้ปวงชนภายหลังนั้นก็จะเป็นผู้ไม่มักมาก ไม่ประพฤติย่อหย่อน ทอดทิ้งธุระในการก้าวไปสู่ทางต่ำ เป็นหัวหน้าในปวิเวก ปรารภความเพียร เพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่ ยังไม่ทำให้แจ้งไปด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๔ ย่อมเป็น ไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน เพื่อความไม่อันตรธานไปแห่ง พระสัทธรรม

อีกประการหนี่ง ภิกษุทั้งหลาย สงฆ์เป็นผู้สมัครสมานกันดี ชื่นชมต่อกัน ไม่วิวาทกัน มีอุทเทสเป็นอย่างเดียวกัน อยู่กันสบาย ก็เมื่อสงฆ์ สมัครสมานกันดี ไม่ด่ากันและกัน ไม่บริภาษกันและกัน ไม่แช่งกันและกัน ไม่ทอดทิ้งกันและกันในเหตุการณ์เช่นนั้น คนที่ยังไม่เลื่อมใสก็จะเลื่อมใส และ คนบางพวกที่เลื่อมใสอยู่แล้วก็จะเลื่อมใสยิ่งขึ้น นี้เป็นธรรมประการที่ ๕ ย่อม เป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่ลบเลือน เพื่อความไม่อันตรธานไปแห่ง พระสัทธรรมดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้แลย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่ลบเลือน เพื่อความไม่อันตรธานไปแห่งพระสัทธรรม”

๗. ทุกกถาสูตร

ว่าด้วยพูดดีเป็นชั่วและพูดดีเป็นดี

{๑๕๗} [๑๕๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้อยคำของบุคคล ๕ ประเภทจัดเป็น ถ้อยคำชั่ว เมื่อเทียบบุคคลกับบุคคล ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ถ้อยคำปรารภศรัทธาจัดเป็นถ้อยคำชั่วสำหรับผู้ไม่มีศรัทธา

(๒) ถ้อยคำปรารภศีลจัดเป็นถ้อยคำชั่วสำหรับผู้ทุศีล

(๓) ถ้อยคำปรารภพาหุสัจจะจัดเป็นถ้อยคำชั่วสำหรับผู้มีการศึกษาน้อย

(๔) ถ้อยคำปรารภจาคะจัดเป็นถ้อยคำชั่วสำหรับคนตระหนี่

(๕) ถ้อยคำปรารภปัญญาจัดเป็นถ้อยคำชั่วสำหรับผู้ด้อยปัญญา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร ถ้อยคำปรารภศรัทธาจึงเป็นถ้อยคำ ชั่วสำหรับผู้ไม่มีศรัทธา เพราะว่าผู้ไม่มีศรัทธา เมื่อพูดถึงเรื่องศรัทธา ย่อมขัดใจ โกรธ พยาบาท กระด้าง แสดงความโกรธเคืองและความไม่พอใจ