๕. ปัตถนาสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๒

(๔) เธอเป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบด้วยปัญญาที่ตามเห็นความเกิดและความดับ เป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทงตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ เหมือนพระราชากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษกแล้ว ทรง สมบูรณ์ด้วยปริณายกฉะนั้น(๕) ธรรม ๔ ประการนี้ของเธอย่อมบ่มวิมุตติให้แก่กล้า เธอ ประกอบด้วยธรรมมีวิมุตติเป็นที่ ๕ นี้ จะอยู่ ณ ทิศใด ๆ ก็มีจิตหลุดพ้นแล้วทีเดียวอยู่ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะเหตุว่าข้อนั้นย่อมมีสำหรับภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นแล้วอย่างนั้น”

๕. ปฐมปัตถนาสูตร

ว่าด้วยองค์คุณของพระราชโอรสและของภิกษุ

{๑๓๕} [๑๓๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระราชโอรสองค์ใหญ่ของพระราชา มหากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษกแล้วทรงประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ ย่อมทรง ปรารถนาราชสมบัติ องค์ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ พระราชโอรสองค์ ใหญ่ของพระราชามหากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษกแล้วในโลกนี้(๑) ทรงเป็นอุภโตสุชาตทั้งฝ่ายพระมารดาและพระบิดา มีพระ ครรภ์เป็นที่ถือปฏิสนธิหมดจดดีมาตลอดเจ็ดชั่วบรรพบุรุษ เป็นผู้ที่ใครดูถูกไม่ได้ตำหนิไม่ได้ด้วยอ้างถึงพระชาติกำเนิด

(๒) ทรงมีพระรูปสวยงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยพระฉวีวรรณ ผุดผ่องดียิ่ง

(๓) ทรงเป็นที่รัก เป็นที่พอพระทัยแห่งพระมารดาพระบิดา

(๔) ทรงเป็นที่รักเป็นที่พอใจแห่งชาวนิคมชนบท

(๕) ทรงศึกษาสำเร็จดีแล้วทรงสามารถในศิลปศาสตร์แห่ง พระราชามหากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษกแล้ว คือ ในศิลปะ เรื่องช้าง เรื่องม้า เรื่องรถ หรือเรื่องธนู

พระราชโอรสองค์ใหญ่นั้นย่อมทรงดำริอย่างนี้ว่า ‘เราแลเป็นอุภโตสุ ชาตทั้งฝ่ายพระมารดาและพระบิดา มีพระครรภ์เป็นที่ถือปฏิสนธิหมดจดดีมา ตลอดเจ็ดชั่วบรรพบุรุษ เป็นผู้ที่ใครดูถูกไม่ได้ตำหนิไม่ได้ด้วยอ้างถึงพระชาติ กำเนิด ไฉนเราจะไม่พึงปรารถนาราชสมบัติเล่า เราเป็นผู้มีรูปสวยงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยผิวพรรณผุดผ่องดียิ่ง ไฉนเราจะไม่ปรารถนาราช สมบัติเล่า เราแลเป็นที่รักเป็นที่พอพระทัยแห่งพระมารดาและพระบิดา ไฉน เราจะไม่ปรารถนาราชสมบัติเล่า เราแลเป็นที่รักเป็นที่พอใจแห่งชาวนิคมชนบท ไฉนเราจะไม่ปรารถนาราชสมบัติเล่า เราแลเป็นผู้ได้ศึกษาสำเร็จดี แล้ว สามารถในศิลปศาสตร์แห่งพระราชามหากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษกแล้ว คือ ในศิลปะเรื่องช้าง เรื่องม้า เรื่องรถ หรือเรื่องธนู ไฉนเราจะไม่ปรารถนา ราชสมบัติเล่า’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระราชโอรสองค์ใหญ่ของพระราชามหากษัติรย์ <*> ผู้ ได้มูรธาภิเษกแล้วทรงประกอบด้วยองค์ ๕ ประการนี้แล ย่อมทรงปรารถนา ราชสมบัติ ฉันใด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการก็ย่อม ปรารถนาความสิ้นอาสวะ ฉันนั้นเหมือนกัน ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้มีศรัทธา คือ เชื่อพระปัญญาเครื่องตรัสรู้ของตถาคต ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ... ทรงเป็นผู้เบิกบานแล้ว ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม’

(๒) เป็นผู้มีอาพาธน้อย มีโรคน้อย ประกอบด้วยไฟธาตุ สำหรับย่อยอาหารสม่ำเสมอดี ไม่เย็นนัก ไม่ร้อนนัก เป็นกลาง ๆ ควรแก่การบำเพ็ญเพียร

(๓) เป็นผู้ไม่โอ้อวด ไม่มีมายา เปิดเผยตนตามความเป็นจริง ในพระศาสดาหรือเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ผู้เป็นวิญญูชนทั้งหลาย

(๔) เป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อจะละอกุศลธรรม เพื่อจะยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม คือ เป็นผู้เข้มแข็ง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดทิ้งธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย

(๕) เป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบด้วยปัญญาที่ตามเห็นความเกิดและความดับ เป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทงตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ เธอย่อมคิดอย่างนี้ว่า ‘เราเป็นผู้มีศรัทธา คือ เชื่อพระปัญญา เครื่องตรัสรู้ของตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ... ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม ไฉนเราจะไม่ปรารถนาความสิ้นอาสวะเล่า เราแลเป็นผู้มี อาพาธน้อย มีโรคน้อย ประกอบด้วยไฟธาตุสำหรับย่อยอาหารสม่ำเสมอดี ไม่เย็นนัก ไม่ร้อนนัก เป็นกลาง ๆ ควร แก่การบำเพ็ญเพียร ไฉนเราจะไม่ปรารถนาความสิ้นอาสวะเล่า เราแลเป็นผู้ไม่โอ้อวด ไม่มีมายา เปิดเผยตน ตามความเป็นจริงในพระศาสดาหรือเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ผู้เป็นวิญญูชนทั้งหลาย ไฉนเราจะไม่ปรารถนาความสิ้นอาสวะเล่า เราแลเป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อจะละอกุศลธรรม เพื่อจะยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม คือ เป็นผู้เข้มแข็ง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย

ไฉนเราจะไม่ปรารถนาความสิ้นอาสวะเล่า เราแลเป็นผู้มี ปัญญา คือ ประกอบด้วยปัญญาที่ตามเห็นความเกิดและความดับ เป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้ง แทงตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ไฉน เราจะไม่ปรารถนาความสิ้นอาสวะเล่า’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อม ปรารถนาความสิ้นอาสวะ”

๖. ทุติยปัตถนาสูตร

ว่าด้วยองค์คุณของพระราชโอรสและของภิกษุ

{๑๓๖} [๑๓๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระราชโอรสองค์ใหญ่ของพระราชา มหากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษกแล้วทรงประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ ย่อมทรง ปรารถนาเป็นอุปราช องค์ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ พระราชโอรสองค์ ใหญ่ของพระราชามหากษัตริย์ผู้ได้มูรธาภิเษกแล้วในโลกนี้(๑) ทรงเป็นอุภโตสุชาตทั้งฝ่ายพระมารดาและพระบิดา มี พระครรภ์เป็นที่ถือปฏิสนธิหมดจดดีมาตลอดเจ็ดชั่วบรรพบุรุษ เป็นผู้ที่ใครดูถูกไม่ได้ตำหนิไม่ได้ด้วยอ้างถึงพระชาติกำเนิด

(๒) ทรงมีพระรูปสวยงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วย พระฉวีวรรณผุดผ่องดียิ่ง

(๓) ทรงเป็นที่รัก เป็นที่พอพระทัยแห่งพระมารดาพระบิดา

(๔) ทรงเป็นที่รักเป็นที่พอใจแห่งหมู่พล

(๕) ทรงเป็นบัณฑิต ฉลาด มีปัญญา สามารถคิดเหตุการณ์ ทั้งอดีต อนาคต และ ปัจจุบันได้