สิลายูปสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๓

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในกาลใดแล ภิกษุอบรมจิตดีแล้วด้วยปัญญา ในกาลนั้น ควรเรียกภิกษุนั้นได้ว่า ‘ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๖. สิลายูปสูตร

ว่าด้วยผู้จบพรหมจรรย์

{๒๓๐} [๒๖] สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรและท่านพระจันทิกาบุตรอยู่ที่พระ วิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล ท่านพระจันทิกาบุตรกล่าวกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ทั้งหลาย พระเทวทัตแสดงธรรมแก่ภิกษุอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ทั้งหลาย ในกาลใดแล ภิกษุอบรมจิตด้วยจิต ในกาลนั้น ควรพยากรณ์ภิกษุ นั้นว่า ‘ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้’’เมื่อท่านพระจันทิกาบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้กล่าว กะท่านพระจันทิกาบุตรว่า

“ดูก่อนท่านจันทิกาบุตร พระเทวทัตมิได้แสดง ธรรมแก่ภิกษุทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในกาลใดแล ภิกษุอบรมจิตด้วยจิต ในกาลนั้น ควรพยากรณ์ภิกษุนั้นว่า ‘ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้’ แต่พระเทวทัตแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ในกาลใดแล ภิกษุอบรมจิตดีแล้วด้วยจิต ในกาลนั้น ควรพยากรณ์ภิกษุนั้นได้ว่า ‘ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้

ท่านพระจันทิกาบุตรกล่าวกะภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในกาลใดแล ภิกษุอบรมจิตด้วยจิต ในกาลนั้น ควรพยากรณ์ภิกษุนั้นว่า ‘ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

แม้ครั้งที่ ๓ ท่านพระสารีบุตรก็ได้กล่าวกะท่านพระจันทิกาบุตรว่า “ดูก่อนท่านจันทิกาบุตร พระเทวทัตมิได้แสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในกาลใดแล ภิกษุอบรมจิตด้วยจิต ในกาลนั้น ควรพยากรณ์ภิกษุนั้นว่า ‘ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้’ แต่พระเทวทัตแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในกาลใดแล ภิกษุอบรมจิตดีแล้วด้วยจิต ในกาลนั้น ควรพยากรณ์ภิกษุนั้น ได้ว่า ‘ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำ เสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ก็ภิกษุอบรมจิตดีแล้วด้วยจิตอย่างไร คือ ภิกษุ อบรมจิตดีแล้วด้วยจิตอย่างนี้ว่า ‘จิตของเราปราศจากราคะแล้ว จิตของเราปราศจากโทสะแล้ว จิตของเราปราศจากโมหะแล้ว จิตของเราไม่มีราคะเป็นธรรมดา จิตของเราไม่มีโทสะเป็นธรรมดา จิตของเราไม่มีโมหะเป็นธรรมดา จิตของเราไม่เวียนมาในกามภพเป็นธรรมดา จิตของเราไม่เวียนมาในรูปภพเป็นธรรมดา จิตของเราไม่เวียนมาในอรูปภพเป็นธรรมดา’

ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ถึงแม้รูปที่จะพึงรู้แจ้งด้วยจักษุอย่างหยาบ ๆ จะ ผ่านมาทางคลองจักษุแห่งภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นโดยชอบอย่างนี้ รูปเหล่านั้นก็ครอบงำจิตของเธอไม่ได้ จิตของเธอไม่เจือด้วยรูปเหล่านั้น เป็นจิตมั่น ถึงความไม่หวั่นไหว และเธอย่อมพิจารณาเห็นความเสื่อมไปแห่งรูปนั้นอยู่

ถึงแม้เสียงที่จะพึงรู้แจ้งด้วยโสตะ ...

ถึงแม้กลิ่นที่จะพึงรู้แจ้งด้วยฆานะ ...

ถึงแม้รสที่พึงจะรู้แจ้งด้วยชิวหา ...

ถึงแม้โผฏฐัพพะที่จะพึงรู้แจ้งด้วยกาย ...

ถึงแม้ธรรมารมณ์ที่จะพึงรู้แจ้งด้วยมโนอย่างหยาบ ๆ จะผ่านมาทางคลองมโนแห่งภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นโดยชอบอย่างนี้ ธรรมารมณ์เหล่านั้นก็ครอบงำจิตของเธอไม่ได้ จิตของเธอไม่เจือด้วยธรรมารมณ์เหล่านั้น เป็นจิตมั่นถึงความไม่หวั่นไหว และเธอย่อมพิจารณาเห็นความเสื่อมไปแห่งธรรมารมณ์นั้นอยู่

ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เปรียบเหมือนเสาหินยาว ๑๖ ศอก หยั่งลงไปในหลุม ๘ ศอก อยู่ข้างบนหลุม ๘ ศอก ถึงแม้ลมพายุอย่างแรงจะพัดมาทางทิศ ตะวันออก เสาหินนั้นก็จะไม่พึงสะเทือนสะท้านหวั่นไหว ถึงแม้ลมพายุอย่างแรงพัดมาทางทิศตะวันตก พัดมาทางทิศเหนือ พัดมาทางทิศใต้ เสาหินนั้นก็จะไม่สะเทือนสะท้านหวั่นไหว ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าหลุมลึกและเพราะว่าเสาหินฝังลึก ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ถึงแม้รูปที่จะพึงรู้แจ้งด้วย จักษุอย่างหยาบ ๆ จะผ่านมาทางคลองจักษุแห่งภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นโดยชอบอย่างนี้ รูปเหล่านั้นก็ครอบงำจิตของเธอไม่ได้ จิตของเธอไม่เจือด้วยรูปเหล่านั้น เป็นจิตมั่น ถึงความไม่หวั่นไหว

และเธอย่อมพิจารณาเห็นความ เสื่อมไปแห่งรูปนั้นอยู่ ถึงแม้เสียงที่จะพึงรู้แจ้งด้วยโสตะ ... ถึงแม้กลิ่นที่จะพึงรู้แจ้งด้วยฆานะ ... ถึงแม้รสที่จะพึงรู้แจ้งด้วยชิวหา ... ถึงแม้โผฏฐัพพะ ที่จะพึงรู้แจ้งด้วยกาย ... ถึงแม้ธรรมารมณ์ที่จะพึงรู้แจ้งด้วยมโนอย่างหยาบ ๆ จะผ่านมาทางคลองมโนแห่งภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นโดยชอบอย่างนี้ ธรรมารมณ์ เหล่านั้นก็ครอบงำจิตของเธอไม่ได้ จิตของเธอไม่เจือด้วยธรรมารมณ์เหล่านั้น เป็นจิตมั่น ถึงความไม่หวั่นไหว และเธอย่อมพิจารณาเห็นความเสื่อมไปแห่ง ธรรมารมณ์นั้นอยู่”

๗. ปฐมเวรสูตร

ว่าด้วยองค์คุณของผู้สิ้นอบาย สูตรที่ ๑

{๒๓๑} [๒๗] ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิกคฤหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะอนาถบิณฑิกคฤหบดีว่า “ดูก่อนคฤหบดี ในกาลใดแล อริยสาวกสงบระงับภัยเวร ๕ ประการ และประกอบด้วยโสตาปัตติยังคะ ๔ ประการ ในกาลนั้น อริยสาวกนั้นเมื่อจำนงอยู่ พึงพยากรณ์ตนได้ด้วยตนเองว่า ‘เราเป็นผู้มีนรกสิ้นแล้ว มีกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานสิ้นแล้ว มีปิตติวิสัยสิ้นแล้ว มีอบาย ทุคติ และวินิบาตสิ้นแล้ว เราเป็นโสดาบัน มีความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า’อริยสาวกสงบระงับภัยเวร ๕ ประการเป็นไฉน คือ บุคคลผู้ฆ่าสัตว์ ย่อมประสบภัยเวร ทั้งในปัจจุบันทั้งในสัมปรายภพ และย่อมได้เสวยทุกข โทมนัสแม้ทางใจเพราะปาณาติบาตเป็นปัจจัย อริยสาวกผู้เว้นขาดจากปาณาติบาตย่อมไม่ประสบภัยเวรทั้งในปัจจุบันทั้งในสัมปรายภพ และไม่ได้เสวยทุกขโทมนัสแม้ทางใจ อริยสาวกผู้เว้นขาดจากปาณาติบาตย่อมสงบระงับภัยเวรนั้นด้วยประการอย่างนี้