พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย นวกนิบาต ปัณณาสก์ · สัตตาวาสวรรค
ตัณหาสูตร เล่ม ๒๓
Text layerBuddha’s wordsItems ๒๒๗ (Royal Thai)3/11 in สัตตาวาสวรรค4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย นวกนิบาต ปัณณาสก์ สัตตาวาสวรรค ตัณหาสูตร (Royal Thai Volume 23 · Mahachula Volume 23 · Mahamakut Volume 37 · Chaloem Phrakiat Volume 23)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 23, pp. 511–513
(๓) ม้าอาชาไนยชั้นดีบางตัวสมบูรณ์ด้วยความเร็ว สมบูรณ์ด้วยสี และสมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยชั้นดีมี ๓ ประเภทนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุรุษอาชาไนยชั้นดี ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) บุรุษอาชาไนยชั้นดีบางคนในโลกนี้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์ ...
(๓) บุรุษอาชาไนยบางคนสมบูรณ์ด้วยเชาวน์ สมบูรณ์ด้วยวรรณะ สมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่
...ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุรุษอาชาไนยชั้นดีผู้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์ สมบูรณ์ด้วยวรรณะ และสมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ เรากล่าวว่านี้เป็นเชาวน์ของเธอ และเมื่อเธอถูกถามปัญหาในอภิธรรม ในอภิวินัย ก็วิสัชนาได้ ไม่จนปัญญา เรากล่าวว่านี้เป็นวรรณะของเธอ และเธอก็ได้จีวรบิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เรากล่าวว่านี้เป็นความสูงและความใหญ่ของเธอ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยชั้นดีผู้สมบูรณ์ด้วยเชาวน์ สมบูรณ์ด้วยวรรณะ และสมบูรณ์ด้วยความสูงและความใหญ่เป็นอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษอาชาไนยชั้นดีมี ๓ ประเภทนี้แล”
๓. ตัณหามูลกสูตร
ว่าด้วยธรรมมีตัณหาเป็นมูล ๙ ประการ
{๒๒๗} [๒๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมอันมีตัณหาเป็นมูลราก ๙ประการ เธอทั้งหลายจงฟัง ...
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันมีตัณหาเป็นมูลราก ๙ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) เพราะอาศัยตัณหา จึงมีการแสวงหา
(๒) เพราะอาศัยการแสวงหา จึงมีการได้
(๓) เพราะอาศัยการได้ จึงมีการตัดสินใจ
(๔) เพราะอาศัยการตัดสินใจ จึงมีฉันทราคะ
(๕) เพราะอาศัยฉันทราคะ จึงมีความหมกมุ่น
(๖) เพราะอาศัยความหมกมุ่น จึงมีความหวงแหน
(๗) เพราะอาศัยความหวงแหน จึงมีความตระหนี่
(๘) เพราะอาศัยความตระหนี่ จึงมีการดูแลรักษา
(๙) เพราะอาศัยการดูแลรักษา จึงมีอกุศลธรรมอันเลวทรามหลายประการ คือ การจับท่อนไม้ จับศัสตรา การทะเลาะ
การแก่งแย่ง การวิวาท การพูดหยาบคายว่ามึง ๆ การพูด ส่อเสียด และการพูดเท็จ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันมีตัณหาเป็นมูลรากมี ๙ ประการนี้แล”
๔. สัตตาวาสสูตร
ว่าด้วยสัตตาวาส ๙ ประเภท
{๒๒๘} [๒๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตตาวาส (ภูมิสถานอันเป็นที่อยู่ของสัตว์) มี ๙ ประเภทนี้ สัตตาวาส ๙ ประเภทคืออะไรบ้าง คือดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีสัตว์พวกหนึ่งมีกายต่างกัน ทั้งมีสัญญาต่างกันเช่น พวกมนุษย์ เทพบางพวก และพวกวินิปาติกะบางพวก นี้คือสัตตาวาสประเภทที่ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีสัตว์พวกหนึ่งมีกายต่างกัน แต่มีสัญญาอย่างเดียวกัน เช่น พวกเทพผู้นับเนื่องในพวกพรหม ซึ่งเกิดในภูมิปฐมฌาน นี้คือสัตตาวาสประเภทที่ ๒
- ๑เพราะอาศัยตัณหา จึงมีการแสวงหา คำว่า ตัณหา มี ๒ ลักษณะ คือ (๑) เอสนตัณหา ความอยากในการแสวงหา (๒) เอสิตตัณหา ความอยากติดใจในสิ่งที่แสวงหาได้มาแล้ว ในที่นี้ได้แก่ เอสนตัณหา ส่วนคำว่า การแสวงหา หมายถึงการแสวงหาอารมณ์มีรูปเป็นต้น (ที.ม.อ. ๙๗, องฺ.นวก.อ. ๓๐๔)
- ๒เพราะอาศัยการได้ จึงมีการตัดสินใจ คำว่า การได้ หมายถึงการได้อารมณ์มีรูปเป็นต้น ส่วนคำว่า การตัดสินใจ (วินิจฉัย) มี ๕ ลักษณะ คือ (๑) ญาณวินิจฉัย การตัดสินใจด้วยญาณปัญญา ได้แก่ การรู้ข้อตัดสินใจว่าเป็นสุขแล้วประกอบความสุขภายในตน (๒) ตัณหาวินิจฉัย การตัดสิน ใจด้วยตัณหา ได้แก่ ตัณหาวิจริต ๑๐๘ (๓) ทิฏฐิวินิจฉัย การตัดสินใจด้วยทิฏฐิคือความเห็นผิด ได้แก่ ทิฏฐิ ๖๒ ประการ (๔) วิตักกวินิจฉัย การตัดสินใจด้วยวิตกได้แก่วิตกที่เป็นเหตุให้เกิดฉันทะ และในที่นี้หมายเฉพาะวิตักกวินิจฉัย เพราะบุคคลแม้ได้ลาภแล้วก็ตัดสินใจว่าน่าปรารถนาหรือ ไม่น่าปรารถนา ดีหรือไม่ดีด้วยวิตกทั้งนั้น (ที.ม.อ. ๙๗, องฺ.นวก.อ. ๓๐๔)
- ๓ฉันทราคะ ความพอใจและความกำหนัดยินดี แยกเป็น ๒ คำ คือคำว่า ฉันทะ (ความพอใจ) หมาย ถึงตัณหาที่มีกำลังเพลา เป็นความพอใจที่เกิดขึ้นครั้งแรก ซึ่งไม่สามารถก่อให้เกิดความกำหนัด ยินดีได้ กับคำว่า ราคะ (ความกำหนัดยินดี) หมายถึงตัณหาที่มีกำลังรุนแรง ซึ่งเกิดขึ้นต่อ ๆ มา จากความพอใจ สามารถก่อให้เกิดความกำหนัดยินดีได้ (สํ.สฬา.อ. ๑๒๔, องฺ.นวก.อ. ๓๐๕)
End of ตัณหาสูตร