กัณฏกสูตร เล่ม ๒๔

๒. กัณฏกสูตร

ว่าด้วยสิ่งที่เป็นปฏิปักษ์ ๑๐ อย่าง

{๗๒} [๗๒] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี พร้อมด้วยพระเถระผู้เป็นสาวกซี่งมีชื่อเสียงหลาย รูป คือ ท่านพระปาละ ท่านพระอุปปาละ ท่านพระกักกฏะ ท่านพระกฬิมภะ ท่านพระนิกฎะ ท่านพระกฎิสสหะ และพร้อมด้วยพระเถระผู้เป็นสาวกซื่งมีชื่อเสียงอื่น ๆ

ก็สมัยนั้นแล พวกเจ้าลิจฉวีที่มีชื่อเสียงเป็นอันมากขึ้นยานชั้นดี ส่งเสียง ดังอึกทึกครึกโครมต่อเนื่องกันเข้าไปยังป่ามหาวันเพื่อจะเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้งนั้นแล ท่านผู้มีอายุเหล่านั้น ได้มีความปริวิตกว่า “พวกเจ้าลิจฉวี ที่มีชื่อเสียงเป็นอันมากเหล่านี้ ขึ้นยานชั้นดี ส่งเสียงดังอึกทึกครึกโครมต่อเนื่องกัน เข้ามายังป่ามหาวันเพื่อจะเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ก็พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส ว่าฌานมีเสียงเป็นปฏิปักษ์ ถ้ากระไร พวกเราพึงเข้าไปยังโคสิงคสาลทายวัน ณ ที่นั้น พวกเราก็จะเป็นผู้เงียบเสียง ไม่พลุกพล่าน อยู่กันอย่างผาสุก” ครั้ง นั้นแล ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นเข้าไปยังโคสิงคสาลทายวัน ณ ที่นั้น ท่านผู้ มีอายุเหล่านั้นเป็นผู้เงียบเสียง ไม่พลุกพล่าน อยู่กันอย่างผาสุกครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ปาลภิกษุไปไหน อุปปาลภิกษุไปไหน กักกฎภิกษุไปไหน กฬิมภภิกษุ ไปไหน นิกฏภิกษุไปไหน กฏิสสหภิกษุไปไหน พระเถระผู้เป็นสาวกเหล่านั้นไปไหน”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นคิดว่า พวกเจ้าลิจฉวีที่มีชื่อเสียงเป็นอันมากเหล่านี้ขึ้นยานชั้นดี ส่งเสียงดังอึกทึกครึกโครมต่อเนื่องกันเข้ามายังป่ามหาวัน เพื่อจะเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ก็พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าฌานมีเสียงเป็นปฏิปักษ์ ถ้ากระไร

พวกเราพึงเข้าไปยังโคสิงคาลทายวัน ณ ที่นั้น พวกเรา ก็จะเป็นผู้เงียบเสียง ไม่พลุกพล่าน อยู่กันอย่างผาสุก’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นเข้าไปยังโคสิงคสาลทายวัน ณ ที่นั้น ท่านเหล่านั้นเป็นผู้เงียบเสียง ไม่พลุกพล่าน อยู่กันอย่างผาสุก”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ดีละ ดีละ จริงดัง ที่มหาสาวกเหล่านั้นเมื่อพยากรณ์โดยชอบ ก็พึงพยากรณ์ดังนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่าฌานมีเสียงเป็นปฏิปักษ์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปักษ์มี ๑๐ ประการนี้ ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ความเป็นผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ เป็นปฏิปักษ์ต่อ ความเป็นผู้ยินดีในที่สงัด

(๒) การประกอบสุภนิมิต เป็นปฏิปักษ์ต่อผู้ประกอบอสุภนิมิต

(๓) การดูมหรสพที่เป็นข้าศึก เป็นปฏิปักษ์ต่อผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย

(๔) การติดต่อกับมาตุคาม เป็นปฏิปักษ์ต่อพรหมจรรย์

(๕) เสียง เป็นปฏิปักษ์ต่อปฐมฌาน

(๖) วิตกวิจาร เป็นปฏิปักษ์ต่อทุติยฌาน

(๗) ปีติ เป็นปฏิปักษ์ต่อตติยฌาน

(๘) ลมอัสสาสปัสสาสะ เป็นปฏิปักษ์ต่อจตุตถฌาน

(๙) สัญญาและเวทนา เป็นปฏิปักษ์ต่อสัญญาเวทยิตนิโรธสมาบัติ

(๑๐) ราคะเป็นปฏิปักษ์ โทสะเป็นปฏิปักษ์ โมหะเป็นปฏิปักษ์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้ไม่มีปฏิปักษ์อยู่เถิด เธอทั้งหลายจงเป็นผู้ไม่มีปฏิปักษ์ จงเป็นผู้หมดปฏิปักษ์อยู่เถิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ไม่มีปฏิปักษ์ เป็นผู้หมดปฏิปักษ์”

๓. อิฏฐธัมมสูตร

ว่าด้วยธรรมที่น่าปรารถนาหาได้ยาก ๑๐ ประการ

{๗๓} [๗๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๑๐ ประการนี้เป็นธรรมที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) โภคสมบัติ (๒) ผิวพรรณ

(๓) ความไม่มีโรค (๔) ศีล

(๕) พรหมจรรย์ (๖) มิตร

(๗) ความเป็นพหูสูต (๘) ปัญญา

(๙) ธรรม (๑๐) สวรรค์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๑๐ ประการนี้แลเป็นธรรมที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลกดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๑๐ ประการเป็นอันตรายต่อธรรม ๑๐ ประการที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลกเหล่านี้ คือ(๑) ความเกียจคร้าน ความไม่ขยันหมั่นเพียร เป็นอันตรายต่อโภคสมบัติ

(๒) การไม่ประดับ การไม่ตกแต่ง เป็นอันตรายต่อผิวพรรณ

(๓) การไม่ทำสิ่งที่สบาย เป็นอันตรายต่อความไม่มีโรค

(๔) การมีมิตรชั่ว เป็นอันตรายต่อศีล

(๕) การไม่สำรวมอินทรีย์ เป็นอันตรายต่อพรหมจรรย์

(๖) การแกล้งกล่าวให้คลาดจากความจริง เป็นอันตรายต่อมิตร

(๗) การไม่ทำการสาธยาย เป็นอันตรายต่อความเป็นพหูสูต

(๘) การไม่ฟังด้วยดี ไม่สอบถาม เป็นอันตรายต่อปัญญา