นาถสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๔

(๒) พระปัจเจกสัมพุทธเจ้า

(๓) ท่านผู้เป็นอุภโตภาควิมุต (๔) ท่านผู้เป็นปัญญาวิมุต

(๕) ท่านผู้เป็นกายสักขี (๖) ท่านผู้เป็นทิฏฐิปปัตตะ

(๗) ท่านผู้เป็นสัทธาวิมุต (๘) ท่านผู้เป็นธัมมานุสารี

(๙) ท่านผู้เป็นสัทธานุสารี (๑๐) ท่านผู้เป็นโคตรภู

-----------------------------------

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๑๐ ประเภทนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ.... เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า”

๗. ปฐมนาถสูตร

ว่าด้วยนาถกรรณธรรม <*> ๑๐ ประการ สูตรที่ ๑

{๑๗} [๑๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีที่พึ่งอยู่เถิด อย่าเป็นผู้ไม่มีที่พึ่งอยู่เลย เพราะว่าบุคคลผู้ไม่มีที่พึ่งย่อมอยู่เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย นาถกรณธรรมคือธรรมอันทำที่พึ่งมี ๑๐ ประการนี้ นาถกรรณธรรม <*> ๑๐ ประการคืออะไรย้าง <*> คือ

-----------------------------------

(๑) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล คือ สำรวมในปาติโมกขสังวรศีล ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจรอยู่ มีปกติเห็นภัยในโทษ ผิดแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีศีล สำรวมในปาติโมกขสังวรศีล ถึงพร้อมด้วย อาจาระและโคจรอยู่ มีปกติเห็นภัยในโทษผิดแม้เพียงเล็กน้อย สมาทาน ศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย นี้เป็นนาถกรณธรรม(๒) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นพหูสูต คือ เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วน

ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้น อันภิกษุนั้นได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอด ด้วยปัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ข้อที่ภิกษุเป็นพหูสูต เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามใน ที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วน ธรรมทั้งหลาย เห็นปานนั้นอันภิกษุนั้นได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วยปัญญา นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม(๓) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม

(๔) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ว่าง่าย คือ ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย เป็นผู้อดทน เป็นผู้รับอนุศาสนีโดยเคารพ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ว่าง่าย ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย เป็นผู้อดทน เป็นผู้รับอนุศาสนีโดยเคารพ นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม

(๕) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้านใน การงานที่จะพึงช่วยกันทำทั้งใหญ่น้อย ของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ประกอบด้วยปัญญาสำหรับพิจารณาสอดส่องในการงานนั้น อาจทำอาจจัดการได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้านในการงานที่ จะพึงช่วยกันทำทั้งใหญ่น้อยของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ประกอบด้วย ปัญญาสำหรับพิจารณาสอดส่องในการนั้น อาจทำอาจจัดการได้ นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม(๖) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ใคร่ในธรรม เจรจา น่ารัก มีความปราโมทย์ยิ่งในอภิธรรม ในอภิวินัย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ใคร่ในธรรม เจรจาน่ารัก มีความปราโมทย์ในอภิธรรม ในอภิวินัย นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม

(๗) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อจะละอกุศลธรรม เพื่อจะยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม คือ เป็นผู้เข้มแข็ง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อจะละอกุศลธรรม เพื่อจะยังกุศลธรรมให้ถึง พร้อม คือ เป็นผู้เข้มแข็ง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม

(๘) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม

(๙) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีสติ คือ ประกอบด้วย สติและปัญญาเครื่องรักษาตนอย่างยอดเยี่ยม นึกได้ตามระลึกได้ถึงสิ่งที่ทำถึงคำที่พูดแม้นานมาแล้วได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีสติ ประกอบ ด้วยสติและปัญญาเครื่องรักษาตนอย่างยอดเยี่ยม นึกได้ตามระลึกได้ถึงสิ่งที่ทำถึงคำที่พูดแม้นานมาแล้วได้ นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม(๑๐) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบ ด้วยปัญญาที่ตามเห็นความเกิดและความดับ เป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทงตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบด้วยปัญญาที่ตาม เห็นความเกิดและความดับ เป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทง ตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ นี้ก็เป็นนาถกรณธรรมดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีที่พึ่งอยู่เถิด อย่าเป็นผู้ไม่มีที่พึ่งอยู่เลย เพราะว่าบุคคลผู้ไม่มีที่พึ่งย่อมอยู่เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นาถกรณธรรมคือธรรมอันทำที่พึ่งมี ๑๐ ประการนี้แล”

๘. ทุติยนาถสูตร

ว่าด้วยนาถกรณธรรม ๑๐ ประการ สูตรที่ ๒

{๑๘} [๑๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีที่พึ่งอยู่เถิด อย่าเป็นผู้ไม่มีที่พึ่งอยู่เลย เพราะว่าบุคคลผู้ไม่มีที่พึ่งย่อมอยู่เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุ