อุปปาทสูตร เล่ม ๒๐

(๑) บริษัทที่แนะนำได้ยาก (๒) บริษัทที่แนะนำได้ง่าย

(๓) บริษัทที่แนะนำแต่พอประมาณก็รู้ได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บริษัทมี ๓ ประเภทนี้แล”

๓. มิตตสูตร

ว่าด้วยองค์ ๓ ของมิตรแท้

{๕๗๕} [๑๐๖๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มิตรผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ ควรคบหา องค์ ๓ คืออะไรบ้าง คือ

(๑) ให้สิ่งที่ให้ได้ยาก (๒) ช่วยทำสิ่งที่ทำได้ยาก

(๓) ทนสิ่งที่ทนได้ยาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มิตรผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลควรคบหา”

๔. อุปปาทาสูตร

ว่าด้วยสิ่งที่มีอยู่ตลอด

{๕๗๖} [๑๐๖๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะตถาคตอุบัติขึ้นก็ตาม ไม่อุบัติขึ้นก็ตาม ธาตุนั้น คือ ความตั้งอยู่ตามธรรมดา ความเป็นไปตามธรรมดาว่า ‘สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง’ ก็คงตั้งอยู่อย่างนั้นเอง ตถาคตตรัสรู้บรรลุธาตุนั้น ครั้นแล้วจึงบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้เข้าใจง่ายว่า ‘สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะตถาคตอุบัติขึ้นก็ตาม ไม่อุบัติขึ้นก็ตาม ธาตุนั้น คือ ความตั้งอยู่ตามธรรมดา ความเป็นไปตามธรรมดาว่า ‘สังขาร ทั้งปวงเป็นทุกข์’ ก็คงตั้งอยู่อย่างนั้นเอง ตถาคตตรัสรู้บรรลุธาตุนั้น

ครั้นแล้วจึงบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้เข้าใจง่ายว่า ‘สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะตถาคตอุบัติขึ้นก็ตาม ไม่อุบัติขึ้นก็ตาม ธาตุนั้น คือ ความตั้งอยู่ตามธรรมดา ความเป็นไปตามธรรมดาว่า ‘ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา’ ก็คงตั้งอยู่อย่างนั้นเอง ตถาคตตรัสรู้บรรลุธาตุนั้น ครั้นแล้วจึงบอกแสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้เข้าใจง่ายว่า ‘ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา’

๕. เกสกัมพลสูตร

ว่าด้วยโมฆบุรุษเป็นไซดักมนุษย์

{๕๗๗} [๑๐๖๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผ้ากัมพลที่ทำด้วยผมมนุษย์ บัณฑิตกล่าวว่าเลวกว่าผ้าที่ช่างหูกทอแล้วทุกชนิด ผ้ากัมพลที่ทำด้วยผมมนุษย์ในหน้าหนาวก็เย็น ในหน้าร้อนก็ร้อน มีสีน่าเกลียด กลิ่นเหม็น สัมผัสไม่สบาย แม้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วาทะของเจ้าลัทธิชื่อว่ามักขลิก็ฉันนั้นเหมือนกันแล บัณฑิตกล่าวว่าเลวกว่าวาทะของสมณะทุกพวก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เจ้าลัทธิชื่อว่ามักขลิเป็นโมฆบุรุษ มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘กรรมไม่มี กิริยาไม่มี ความเพียรไม่มี’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ได้มีแล้วในอดีตกาลก็เป็นผู้ตรัสกรรม ตรัสกิริยา และตรัสความเพียร ถึงพระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้นก็ถูกโมฆบุรุษชื่อมักขลิคัดค้านว่า ‘กรรมไม่มี กิริยาไม่มี ความเพียรไม่มี’ แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าที่จักมีในอนาคตกาลก็จักเป็นผู้ตรัสกรรม ตรัสกิริยา และตรัสความเพียร ถึงพระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้น ก็ถูกโมฆบุรุษชื่อว่ามักขลิคัดค้านว่า ‘กรรมไม่มี กิริยาไม่มี ความเพียรไม่มี’