ชานุสโสณีสูตร เล่ม ๒๐

สาวกทั้งหลายย่อมนมัสการพระโคดมพระองค์นั้น ผู้

สมบูรณ์ด้วยวิชชา ๓ ไม่หลงใหลอยู่ ผู้ตรัสรู้แล้ว มีสรีระ

เป็นชาติสุดท้าย

ผู้ใดตรัสรู้ปุพเพนิวาสญาณ เห็นทั้งสวรรค์ทั้งอบาย

บรรลุถึงธรรมเป็นที่สิ้นชาติ เป็นมุนีผู้อยู่จบพรหมจรรย์

เพราะรู้ด้วยปัญญาอันยิ่ง เป็นพราหมณ์ผู้เตวิชชะโดย

วิชชา ๓ นี้ เรากล่าวถึงผู้นั้นว่าเป็นผู้ได้วิชชา ๓ มิได้กล่าว

ถึงผู้อื่นซึ่งถูกคนอื่น ๆ พูดว่าเป็นผู้ใดวิชชา ๓

ดูก่อนพราหมณ์ ผู้ได้วิชชา ๓ ในอริยวินัยเป็นอย่างนี้แล”

“พระโคดมผู้เจริญ ผู้ได้วิชชา ๓ ของพวกพราหมณ์เป็นอย่างหนึ่ง ก็แลผู้ได้วิชชา ๓ ในอริยวินัยเป็นอย่างหนึ่ง พระโคดมผู้เจริญ ผู้ได้วิชชา ๓ ของพวกพราหมณ์ย่อมไม่ถึงส่วนที่ ๑๖ ของผู้ได้วิชชา ๓ ในอริยวินัยนี้ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ... ขอท่านพระโคดมได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๙. ชาณุสโสณีสูตร

ว่าด้วยวิชชา ๓ ของพราหมณ์และของพุทธ

{๔๙๙} [๙๑๘] ครั้งนั้นแล ชาณุสโสณีพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ... ครั้นแล้วได้กราบทูลว่า “พระโคดมผู้เจริญ ผู้ใดมียัญ (ของ

บูชา) สิ่งที่พึงให้ด้วยศรัทธา (มตกภัต ภัตเพื่อผู้ตาย) อาหารที่จะพึงให้แก่คนสำคัญ หรือไทยธรรม ผู้นั้นควรให้ทานในพราหมณ์ผู้ได้วิชชา ๓”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนพราหมณ์ พวกพราหมณ์ย่อมบัญญัติพราหมณ์ว่าได้วิชชา ๓ ไว้อย่างไร”

“พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ในโลกนี้เป็นอุภโตสุชาตทั้งฝ่ายมารดาและบิดา มีครรภ์เป็นที่ถือปฏิสนธิหมดจดดีมาตลอด ๗ ชั่วบรรพบุรุษ เป็นผู้ที่ใครดูถูกไม่ได้ตำหนิไม่ได้ด้วยอ้างถึงชาติกำเนิด เป็นผู้เล่าเรียน ทรงจำมนต์เป็นผู้รู้จบไตรเพท พร้อมทั้งนิฆัณฑุศาสตร์ เกตุภศาสตร์ พร้อมทั้งอักษรศาสตร์ มีคัมภีร์อิติหาสเป็นที่ ๕ เป็นผู้เข้าใจตัวบท เข้าใจไวยากรณ์ ชำนาญในโลกายตศาสตร์ และตำราทำนายลักษณะมหาบุรุษ พระโคดมผู้เจริญ พวกพราหมณ์ย่อมบัญญัติพราหมณ์ว่าได้วิชชา ๓ อย่างนี้แล”“ดูก่อนพราหมณ์ พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติพราหมณ์ว่าได้วิชชา ๓ อย่างหนึ่ง ก็แลผู้ได้วิชชา ๓ ในอริยวินัยเป็นอีกอย่างหนึ่ง”

“พระโคดมผู้เจริญ ผู้ได้วิชชา ๓ ในอริยวินัยเป็นอย่างไร ดีแล้ว ขอพระองค์โปรดทรงแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์ตามที่ผู้ได้วิชชา ๓ มีในอริยวินัย”

“ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าอย่างนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ชาณุสโสณีพราหมณ์ทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดแล้วจากกาม ... บรรลุจตุตถฌานอยู่

ภิกษุนั้นเมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส อ่อน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ย่อมโน้มน้อมจิตไปเพื่อบุพเพนิวาสานุสติญาณ เธอย่อมระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก ... วิชชาข้อแรกเป็นอันเธอได้บรรลุแล้วดังนี้ อวิชชาถูกกำจัดไป วิชชาเกิดขึ้น

แทน ความมืดถูกกำจัดไป แสงสว่างเกิดขึ้นแทน เหมือนที่เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส ส่งจิตมุ่งไปแล้วฉะนั้น

[๙๑๙] ภิกษุนั้นเมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส อ่อน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ย่อมโน้มน้อมจิตไปเพื่อรู้จุติและอุบัติของสัตว์ทั้งหลาย เธอย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ... วิชชาข้อที่ ๒ เป็นอันเธอได้บรรลุแล้วดังนี้ อวิชชาถูกกำจัดไป วิชชาเกิดขึ้นแทน ความมืดถูกกำจัดไป แสงสว่างเกิดขึ้นแทน เหมือนที่เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส ส่งจิตมุ่งไปแล้วฉะนั้น

ภิกษุนั้นเมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส อ่อน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ย่อมโน้มน้อมจิตไปเพื่ออาสวักขยญาณ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา เหล่านี้อาสวะ นี้เหตุเกิดแห่งอาสวะ นี้ความดับอาสวะ นี้ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับอาสวะ’ เมื่อเธอรู้เห็นอยู่อย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากกามาสวะ แม้จากภวาสวะ แม้จากอวิชชาสวะ เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้ วิชชาข้อที่ ๓ เป็นอันเธอได้บรรลุแล้วดังนี้ อวิชชาถูกกำจัดไป วิชชาเกิดขึ้นแทน ความมืดถูกกำจัดไป แสงสว่างเกิดขึ้นแทน เหมือนที่เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส ส่งจิตมุ่งไปแล้วฉะนั้น”

ผู้ใดถึงพร้อมด้วยศีลวัตร ส่งจิตมุ่งไปแล้ว มีจิตตั้ง

มั่นแล้ว ผู้ใดมีจิตถึงความชำนาญ เป็นเอกัคคตา เป็น

สมาธิดีแล้ว

ผู้ใดตรัสรู้ปุพเพนิวาสญาณ เห็นทั้งสวรรค์ทั้งอบาย

บรรลุถึงธรรมเป็นที่สิ้นชาติ เป็นมุนีผู้อยู่จบพรหมจรรย์

เพราะรู้ด้วยปัญญาอันยิ่ง เป็นพราหมณ์ผู้เตวิชชะโดย

วิชชา ๓ นี้ เรากล่าวถึงผู้นั้นว่าเป็นผู้ได้วิชชา ๓ มิได้กล่าว

ถึงผู้อื่นซึ่งถูกคนอื่น ๆ พูดว่าเป็นผู้ได้วิชชา ๓

ดูก่อนพราหมณ์ ผู้ได้วิชชา ๓ ในอริยวินัยเป็นอย่างนี้แล”

“พระโคดมผู้เจริญ ผู้ได้วิชชา ๓ ของพวกพราหมณ์เป็นอย่างหนึ่งก็แลผู้ได้วิชชา ๓ ในอริยวินัยเป็นอย่างหนึ่ง พระโคดมผู้เจริญ ผู้ได้วิชชา ๓ ของพวกพราหมณ์ย่อมไม่ถึงส่วนที่ ๑๖ ของผู้ได้วิชชา ๓ ในอริยวินัยนี้ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญพระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ... ขอท่านพระโคดมได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๑๐. สังคารวสูตร

ว่าด้วยบุญปฏิปทาที่มีผลมาก

{๕๐๐} [๙๒๐] ครั้งนั้นแล สังคารวพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลว่า “พระโคดมผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าชื่อว่าเป็นพราหมณ์ ย่อมบูชายัญเองบ้าง ให้ผู้อื่นบูชาบ้าง พระโคดมผู้เจริญ ในบรรดาบุคคลเหล่านั้น ผู้ที่บูชายัญเองและผู้ที่ใช้ให้ผู้อื่นบูชา ทุกคนชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติบุญปฏิปทาอันมียัญเป็นเหตุ ซึ่งเกิดจากสรีระเป็นอันมาก อนึ่ง ผู้ใดออกจากตระกูลใดตระกูลหนึ่งบวชเป็นบรรพชิต ฝึกตนคนเดียว ทำตนให้สงบคนเดียว ทำตนให้ดับไปคนเดียว