๘. อัตตการีสูตร เล่ม ๒๒

อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิล อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ “อหญฺหิ โภ โคตม เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ ‘นตฺถิ อตฺตกาโร, นตฺถิ ปรกาโร”ติ. มาหํ พฺราหฺมณ เอวํวาทึ เอวํทิฏฺฐิ อทฺทสํ วา อสฺโสสึ วา, กถํ หิ นาม สยํ อภิกฺกมนฺโต สยํ ปฏิกฺกมนฺโต เอวํ วกฺขติ “นตฺถิ อตฺตกาโร, นตฺถิ ปรกาโร”ติ.

ตํ กึ มญฺญสิ พฺราหฺมณ? อตฺถิ อารพฺภธาตูติ. เอวํ โภ. อารพฺภธาตุยา สติ อารพฺภวนฺโต สตฺตา ปญฺญายนฺตีติ. เอวํ โภ. ยํ โข พฺราหฺมณ อารพฺภธาตุยา สติ อารพฺภวนฺโต สตฺตา ปญฺญายนฺติ. อยํ สตฺตานํ อตฺตกาโร, อยํ ปรกาโรติ.

ตํ กึ มญฺญสิ พฺราหฺมณ? อตฺถิ นิกฺกมธาตุ ฯเปฯ อตฺถิ ปรกฺกมธาตุ ฯเปฯ อตฺถิ ถามธาตุ ฯเปฯ อตฺถิ ธิติธาตุ ฯเปฯ อตฺถิ อุปกฺกมธาตูติ.ฯปฯ เอวํ โภ. อุปกฺกมธาตุยา สติ อุปกฺกมวนฺโต สตฺตา ปญฺญายนฺตีติ. เอวํ โภ. ยํ โข พฺราหฺมณ อุปกฺกมธาตุยา สติ อุปกฺกมวนฺโต สตฺตา ปญฺญายนฺติ. อยํ สตฺตานํ อตฺตกาโร อยํ ปรกาโรติ.

มาหํ พฺราหฺมณ เอวํวาทึ เอวํทิฏฺฐิ อทฺทสํ วา อสฺโสสึ วา, กถญฺหิ นาม สยํ อภิกฺกมนฺโต สยํ ปฏิกฺกมนฺโต เอวํ วกฺขติ “นตฺถิ อตฺตกาโร, นตฺถิ ปรกาโร”ติ. อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม ฯเปฯ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตนฺติ. อฏฺฐมํ.

ครั้งนั้นแล พราหมณ์คนหนึ่ง เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้สนทนาปราศรัย พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า‘ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพระองค์มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ไม่มีอัตตการ (มีตนเป็นตัวการ) ไม่มีปรการ (มีสิ่งอื่นเป็นตัวการ)’

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ เราไม่เคยได้เห็นไม่เคยได้ฟังคำของบุคคล ผู้มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้เลย ก็บุคคลเมื่อก้าวไปข้างหน้าเองได้ ถอยกลับเองได้ ไฉนจึงจักกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ไม่มีอัตตการ ไม่มีปรการ’ พราหมณ์ ท่านเข้าใจเรื่องนั้นอย่างไร อารัพภธาตุ มีอยู่หรือไม่”พราหมณ์กราบทูลว่า “มี ท่านพระโคดม”

“เมื่อมีอารัพภธาตุ สัตว์ทั้งหลายผู้มีความเพียรริเริ่มยังมีปรากฏอยู่หรือไม่”

“ยังมีปรากฏ ท่านพระโคดม”

“พราหมณ์ การที่เมื่อมีอารัพภธาตุ สัตว์ทั้งหลายผู้มีความเพียรริเริ่มยังมี ปรากฏอยู่ นี้แลคืออัตตการ นี้แลคือปรการของสัตว์ทั้งหลาย’

พราหมณ์ ท่านเข้าใจเรื่องนั้นอย่างไร นิกกมธาตุมีอยู่หรือไม่ ฯลฯ ปรักกมธาตุ มีอยู่หรือไม่ ฯลฯ ถามธาตุมีอยู่หรือไม่ ฯลฯ ธิติธาตุมีอยู่หรือไม่ ฯลฯ อุปักกมธาตุ มีอยู่หรือไม่ ฯลฯ”“มี ท่านพระโคดม”

“พราหมณ์ เมื่อมีอุปักกมธาตุ สัตว์ทั้งหลายผู้มีความพยายามยังมีปรากฏอยู่ หรือไม่”

“ยังมีปรากฏ ท่านพระโคดม”

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ การที่เมื่อมีอุปักกมธาตุ สัตว์ทั้งหลายผู้มี ความพยายามยังมีปรากฏอยู่ นี้แลคืออัตตการ นี้แลคือปรการของสัตว์ทั้งหลายพราหมณ์ เราไม่เคยได้เห็นไม่เคยได้ฟังคำของบุคคลผู้มีวาทะอย่างนี้ ผู้มีทิฏฐิ อย่างนี้เลย ก็บุคคลเมื่อก้าวไปข้างหน้าเองได้ ถอยกลับเองได้ ไฉนจึงจักกล่าว อย่างนี้ว่า ‘ไม่มีอัตตการ ไม่มีปรการ”พราหมณ์กราบทูลว่า ‘ท่านพระโคดม ภาษิตของท่านพระโคดมชัดเจนไพเราะ ยิ่งนัก ฯลฯ ข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปจนตลอดชีวิต”

อัตตการีสูตรที่ ๘ จบ