๗. ทานสูตร เล่ม ๒๒

เมื่อปฏิบัติได้ดังนี้ ก็จะละมูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้นได้ เมื่อปฏิบัติได้ ดังนี้ มูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้นก็จะไม่ลุกลามต่อไป

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มูลเหตุแห่งวิวาทมี ๖ ประการนี้แล”

๗. ฉฬังคทานสูตร

ว่าด้วยองค์แห่งทักษิณาทาน ๖

{๓๐๘} [๓๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล อุบาสิกา ชื่อนันทมาตาชาวเมืองเวฬุกัณฑกะ ถวายทักษิณาทานอันประกอบด้วยองค์ ๖ ประการในภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข พระผู้มี พระภาคเจ้าก็ได้ทรงเห็นอุบาสิกาชื่อนันทมาตาชาวเมืองเวฬุกัณฑกะถวาย ทักษิณาทานอันประกอบด้วยองค์ ๖ ประการในภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและ พระโมคคัลลานะเป็นประมุขด้วยทิพพจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุนย์ จึงตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาชื่อนันทมาตาชาว เมืองเวฬุกัณฑกะนั่นถวายทักษิณาทานอันประกอบด้วยองค์ ๖ ประการในภิกษุ สงฆ์มีสารีบุตรและโมคคัลลานะเป็นประมุขดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทักษิณาทานอันประกอบด้วยองค์ ๖ ประการ คืออะไรบ้าง คือ องค์ ๓ ของทายก องค์ ๓ ของปฏิคาหก องค์ ๓ ของทายกคืออะไรบ้าง คือ ทายกในศาสนานี้

(๑) ก่อนให้ทาน เป็นผู้มีจิตยินดี

(๒) กำลังให้ทานอยู่ ย่อมยังจิตให้เลื่อมใส

(๓) ครั้นให้ทานแล้ว ย่อมปลื้มใจ

นี้คือองค์ ๓ ของทายก

องค์ ๓ ของปฏิคาหกคืออะไรบ้าง คือ ปฏิคาหกในศาสนานี้

(๑) เป็นผู้ปราศจากราคะหรือปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะ

(๒) เป็นผู้ปราศจากโทสะหรือปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะ

(๓) เป็นผู้ปราศจากโมหะหรือปฏิบัติเพื่อกำจัดโมหะ

นี้คือองค์ ๓ ของปฏิคาหก

องค์ ๓ ของทายก องค์ ๓ ของปฏิคาหก มีดังนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทักษิณาทานอันประกอบด้วยองค์ ๖ ประการ อย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่ใคร ๆ จะถือเอาประมาณบุญแห่งทักษิณา ทานอันประกอบด้วยองค์ ๖ ประการนี้ว่า ‘ห้วงบุญห้วงกุศลที่เป็นปัจจัยนำมา ซึ่งความสุข ให้อารมณ์อันเลิศ มีสุขเป็นผล เป็นไปเพื่อเกิดในสวรรค์ ย่อม เป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ มีประมาณเท่านี้’ ดังนี้ มิใช่จะทำได้โดยง่าย โดยที่แท้ย่อมถึงการนับว่าเป็น กองบุญใหญ่อันจะนับจะประมาณมิได้ทีเดียว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนการที่ใคร ๆ จะถือเอาประมาณแห่ง นํ้าในมหาสมุทรว่า ‘มีประมาณเท่านี้อาฬหก เท่านี้ร้อยอาฬหก เท่านี้ พันอาฬหก หรือว่าเท่านี้แสนอาฬหก’ มิใช่จะทำได้ง่าย โดยที่แท้ห้วงนํ้าใน มหาสมุทรย่อมถึงการนับว่าเป็นห้วงนํ้าใหญ่อันจะนับจะประมาณมิได้ทีเดียว แม้ฉันใด การที่ใคร ๆ จะถือเอาประมาณบุญแห่งทักษิณาทานอันประกอบ ด้วยองค์ ๖ ประการนี้ว่า ‘ห้วงบุญห้วงกุศลที่เป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุข ให้ อารมณ์อันเลิศ มีสุขเป็นผล เป็นไปเพื่อเกิดในสวรรค์ ย่อมเป็นไปเพื่อ ประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ มี

ประมาณเท่านี้’ ดังนี้ ก็มิใช่จะทำได้โดยง่าย โดยที่แท้ย่อมถึงการนับว่าเป็น กองบุญใหญ่อันจะนับจะประมาณมิได้ทีเดียว ฉันนั้นเหมือนกันแล”ทายกก่อนแต่จะให้ทานเป็นผู้มีจิตยินดี กำลังให้ทาน

อยู่ ย่อมยังจิตให้เลื่อมใส ครั้นให้ทานแล้วย่อมปลื้มใจ

นี้เป็นความบริบูรณ์แห่งทาน

ปฏิคาหกผู้สำรวม ประพฤติพรหมจรรย์ทั้งหลาย คือ

ท่านผู้ปราศจากราคะ ปราคจากโทสะ ปราศจากโมหะ ไม่มี

อาสวะ จัดเป็นเขตที่สมบูรณ์แห่งทาน

ทายกต้อนรับปฏิคาหกด้วยตนเอง ถวายทานด้วยมือ

ตนเอง ทานนั้นย่อมมีผลมากเพราะตนและเพราะผู้อื่น

ทายกผู้มีปัญญา มีศรัทธา เป็นบัณฑิต มีใจพ้นจาก

ความตระหนี่ ครั้นบำเพ็ญทานอย่างนี้แล้ว ย่อมเข้าถึง

โลกที่เป็นสุข ไม่มีความเบียดเบียน

๘. อัตตการีสูตร

ว่าด้วยการทำเพื่อตนและเพื่อคนอื่น

{๓๐๙} [๓๘] ครั้งนั้นแล พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัย พอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มี พระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็ข้าพระองค์มีวาทะอย่างนี้มีทิฏฐิ อย่างนี้ว่า ‘การทำเพื่อตนไม่มี การทำเพื่อผู้อื่นก็ไม่มี”