๔. หิมวันตสูตร เล่ม ๒๒

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เพราะเหตุอะไร คำว่า ‘ทุกข์’... คำว่า ‘โรค’ ... คำ ว่า ‘หัวฝี’ ... คำว่า ‘ความข้อง’ ... คำว่า ‘เปือกตม’ จึงเป็นชื่อของกาม เพราะ ว่าบุคคลผู้ยินดีในกามราคะ ถูกกามราคะผูกพันไว้นี้ ย่อมไม่พ้นไปจากการอยู่ ในครรภ์ทั้งในปัจจุบันทั้งในเบื้องหน้า ฉะนั้น คำว่า ‘เปือกตม’ นี้จึงเป็นชื่อ ของกาม”พระผู้มีพระภาคเจ้าสุคตผู้ศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึง ได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า

ภัย ทุกข์ โรค ฝี และความข้องกับเปือกตมทั้งสอง

(คือภัยกับทุกข์ ภัยกับโรค ภัยกับฝี ภัยกับความข้อง ภัย

กับเปือกตม) เราเรียกว่าเป็นกาม อันเป็นที่ที่ปุถุชนข้อง

กันอยู่

เพราะเห็นภัยในความถือมั่นอันเป็นเหตุแห่งการเกิด

และการตายแล้วไม่ถือมั่น นรชนทั้งหลายย่อมหลุดพ้นใน ธรรมเป็นที่สิ้นการเกิดและการตายได้

นรชนเหล่านั้นเป็นผู้ถึงความเกษม มีความสุข ดับ

สนิทในปัจจุบัน พ้นเวรภัยทั้งปวง ข้ามพ้นทุกข์ได้ทั้งสิ้น

๔. หิมวันตสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำให้ทำลายอวิชชาได้

{๒๙๕} [๒๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการพึงทำลายขุนเขาหิมวันต์ก็ยังได้ จะป่วยกล่าวไปไยถึงอวิชชาอันลามกเล่า ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาธิ

(๒) เป็นผู้ฉลาดในการตั้งอยู่แห่งสมาธิ

(๓) เป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาธิ

(๔) เป็นผู้ฉลาดในความพร้อมมูลแห่งสมาธิ

(๕) เป็นผู้ฉลาดในอารมณ์แห่งสมาธิ

(๖) เป็นผู้ฉลาดในอภินิหารแห่งสมาธิ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล พึงทำลายขุนเขาหิมวันต์ก็ยังได้ จะป่วยกล่าวไปไยถึงอวิชชาอันลามกเล่า

๕. อนุสสติฏฐานสูตร

ว่าด้วยอนุสสติฏฐาน ๖ ประการ

{๒๙๖} [๒๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนุสสติฏฐาน มี ๖ ประการนี้ อนุสสติฏฐาน ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือดูก่อนภิกษุทั้งหลายอริยสาวกในธรรมวินัยนี้ระลึกถึงตถาคตอยู่ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ... ทรงเป็นผู้เบิกบานแล้ว ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใดอริยสาวกระลึกถึงตถาคตอยู่ สมัยนั้นจิตของอริยสาวกนั้นจะไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม เป็นจิตดำเนินไปตรงทีเดียว เป็นจิตออกไป พ้นไป หลุดไป จากความอยาก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ความอยาก’ นี้เป็นชื่อของกามคุณ ๕ สัตว์บางพวกในโลกนี้ย่อมบริสุทธิ์ได้เพราะทำพุทธานุสสติแม้นี้ให้เป็นอารมณ์ด้วยประการฉะนี้