๘. สมยสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๒

อาสวะแก่เธอ ดูก่อนภิกษุ นี้เป็นสมัยที่ ๖ ที่ควรจะเข้าไปพบภิกษุผู้เจริญ ภาวนาทางใจ

ดูก่อนภิกษุ สมัย ๖ ประการนี้แลที่ควรจะเข้าไปพบภิกษุผู้เจริญภาวนา ทางใจ”

๘. ทุติยสมยสูตร

ว่าด้วยเวลาที่ควรพบผู้เจริญภาวนา สูตรที่ ๒

{๒๙๙} [๒๘] สมัยหนึ่ง ภิกษุผู้เถระหลายรูปอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมิคทายวัน ใกล้ พระนครพาราณสี ครั้งนั้นแล เมื่อภิกษุผู้เถระเหล่านั้นกลับจากบิณฑบาต ภาย หลังฉันแล้วนั่งชุมนุมกันที่โรงฉัน ได้เกิดการสนทนากันขึ้นในระหว่างดังนี้ว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สมัยไหนหนอแลควรที่จะเข้าไปพบภิกษุผู้เจริญ ภาวนาทางใจ”

เมื่อกล่าวกันอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กล่าวกะภิกษุผู้เถระทั้งหลายว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สมัยใดภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจกลับจาก บิณฑบาตภายหลังฉัน ล้างเท้าแล้วนั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้ เฉพาะหน้าอยู่ สมัยนั้นควรที่จะเข้าไปพบภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจ”

เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งจึงกล่าวกะภิกษุรูปนั้นว่า“ดูก่อนท่านผู้มีอายุ สมัยนั้นไม่ใช่สมัยที่ควรจะเข้าไปพบภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจ เพราะสมัยใดภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจกลับจากบิณฑบาตภายหลังฉัน ล้างเท้าแล้วนั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้าอยู่ สมัยนั้น ความ เหน็ดเหนื่อยเพราะการเที่ยวไปบิณฑบาตก็ดี ความเหน็ดเหนื่อยเพราะฉัน อาหารก็ดีของภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจนั้นก็ยังไม่สงบระงับ ฉะนั้นสมัยนั้น จึงไม่ใช่สมัยที่ควรจะเข้าไปพบภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจ แต่สมัยใดภิกษุ

ผู้เจริญภาวนาทางใจออกจากที่เร้นในเวลาเย็น นั่งขัดสมาธิที่ร่มเงาท้ายวิหาร ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้าอยู่ สมัยนั้นเป็นสมัยที่ควรจะเข้าไปพบ ภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจ”

เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งจึงกล่าวกะภิกษุรูปนั้นว่า“ดูก่อนท่านผู้มีอายุ สมัยนั้นก็ไม่ใช่สมัยที่ควรจะเข้าไปพบภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจ เพราะสมัยใดภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจออกจากที่เร้นในเวลาเย็น นั่ง ขัดสมาธิที่ร่มเงาท้ายวิหาร ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้าอยู่ สมัยนั้น สมาธินิมิตใดที่ภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจนั้นได้ทำไว้ในใจในกลางวัน สมาธิ นิมิตนั้นก็ยังฟุ้งซ่านอยู่ ฉะนั้นสมัยนั้นจึงไม่ใช่สมัยที่ควรจะเข้าไปพบภิกษุ ผู้เจริญภาวนาทางใจ แต่สมัยใดภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจ ลุกขึ้นในเวลาเช้า มืดแล้วนั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้าอยู่

สมัยนั้นเป็นสมัย ที่ควรจะเข้าไปพบภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจ”เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งจึงกล่าวกะภิกษุรูปนั้นว่า“ดูก่อนท่านผู้มีอายุ สมัยนั้นก็ไม่ใช่สมัยที่ควรจะเข้าไปพบภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจ เพราะสมัยใดภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจลุกขึ้นในเวลาเช้ามืดแล้วนั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้าอยู่ สมัยนั้นกายของภิกษุผู้เจริญ ภาวนาทางใจนั้นก็ยังตั้งอยู่ในโอชา ท่านมีความสบายที่จะใส่ใจถึงคำสั่งสอน ของพระพุทธเจ้าทั้งหลายอยู่ ฉะนั้นสมัยนั้นจึงเป็นสมัยที่ควรจะเข้าไปพบ ภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจ”

เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระมหากัจจานะได้กล่าวกะภิกษุ ผู้เถระทั้งหลายว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ข้อนั้นผมได้สดับรับมา เฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ดูก่อนภิกษุ สมัยที่ควรจะเข้าไป พบภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจมี ๖ ประการนี้ ๖ ประการคืออะไรบ้าง

ดูก่อนภิกษุ สมัยใด ภิกษุในธรรมวินัยนี้มีใจถูกกามราคะกลุ้มรุม ถูก กามราคะครอบงำอยู่ และเธอย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งการ สลัดออกแห่งกามราคะที่เกิดขึ้นแล้ว สมัยนั้นภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุผู้ เจริญภาวนา ทางใจแล้วกล่าวอย่างนี้ ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ผมมีใจถูกกาม ราคะกลุ้มรุม ถูกกามราคะครอบงำอยู่ และไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริง ซึ่งการสลัดออกแห่งกามราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ขอโอกาสเถิด ขอท่านผู้มีอายุจง แสดงธรรมเพื่อละกามราคะแก่ผมด้วย’ ภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจย่อมแสดง ธรรมเพื่อละกามราคะแก่เธอ ดูก่อนภิกษุ นี้เป็นสมัยที่ ๑ ที่ควรจะเข้าไป พบภิกษุผู้เจริญภาวนาทางใจ ... (ข้อความต่อไปเหมือนสูตรข้างต้น)ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ข้อนั้นผมได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์ของ พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ดูก่อนภิกษุ สมัยที่ควรจะเข้าไปพบภิกษุผู้เจริญ ภาวนาทางใจมี ๖ ประการนี้แล”

๙. อุทายีสูตร

ว่าด้วยตรัสถามอนุสสติฏฐานกะพระอุทายี

{๓๐๐} [๒๙] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกท่านพระอุทายี มาถามว่า “ดูก่อนอุทายี อนุสสติฏฐานมีเท่าไรหนอแล” เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสถามอย่างนี้แล้ว ท่านพระอุทายีได้นิ่งอยู่

พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ตรัสถามท่านพระอุทายีเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ดูก่อน อุทายี อนุสสติฏฐานมีเท่าไรหนอแล” เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามอย่างนี้แล้ว ท่านพระอุทายีก็ได้นิ่งอยู่